یوسف جبارین، نامزد فلسطینی از «فهرست مشترک» در انتخابات اخیر اسرائیل (وسط) در کنار عوفر کسیف، عضو کمونیست پارلمان اسرائیل از جبههٔ حداش، در ناصره، شمال اسرائیل، پس از اعلام نتایج انتخابات، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵). عکس از جمال عواد، رویترز.
پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵
فریبرز شایگان – اندیشهٔ نو: پس از انتخابات پارلمانی اخیر اسرائیل و آغاز رایزنی‌های اسحاق هرتسوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، برای تعیین مأمور تشکیل کابینهٔ دولت، گادی آیزنکوت با جلب حمایت حزب‌های میانه‌رو، مخالفان بنیامین نتانیاهو، و دو جریان اصلی عرب، از پشتیبانی ۶۷ نماینده برخوردار و گزینهٔ اصلی برای تشکیل دولت شد. این در حالی است که اردوگاه راست‌گرای حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی نمایندگی در اختیار دارد و برای حفظ قدرت با چالش جدّی روبه‌رو شده است.
در حالی که روند تشکیل دولت جدید اسرائیل وارد مرحلهٔ تعیین‌کننده‌ای شده، شواهد موجود نشان می‌دهد گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش و رهبر ائتلاف «یاشار»، نسبت به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کنونی و راست افراطی اسرائیل، در موقعیت بهتری برای به عهده گرفتن مأموریت تشکیل کابینهٔ دولت قرار دارد. پس از انتخابات پارلمانی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۵ آبان ۱۴۰۵در ) اسرائیل، هیچ‌یک از اردوگاه‌های اصلی سیاسی موفق به کسب اکثریت مطلق ۶۱ کرسی در کنست ۱۲۰نفره نشدند و همین امر تشکیل دولت را به رایزنی‌ها و مذاکرات ائتلافی گره زده است.
بر اساس نتایج اعلام‌شده، بلوک راست‌گرای حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی و اردوگاه مخالفان به رهبری آیزنکوت ۴۸ کرسی پارلمانی به دست آورده‌اند. به این ترتیب، حزب‌های عرب با کسب مجموع ۱۹ کرسی و «فهرست مشترک» با ۱۱ کرسی در موقعیتی قرار گرفتند که با ائتلاف با هر کدام از دو اردوگاه اصلی می‌توانند در تشکیل دولت به سود این یا آن ائتلاف سهم داشته باشند.
در پی تأیید رسمی نتایج انتخابات از سوی کمیسیون مرکزی انتخابات، اسحاق هرتسوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، رایزنی با حزب‌های راه‌یافته به کنست (پارلمان) را آغاز کرده است تا مشخص شود کدام نامزد بیشترین بخت را برای تشکیل دولت دارد. طبق قانون اسرائیل، رئیس‌جمهور لزوماً مکلف نیست رهبر بزرگ‌ترین حزب را انتخاب کند، بلکه باید مأموریت تشکیل دولت را به فردی واگذار کند که احتمال بیشتری برای گردآوری اکثریت پارلمانی دارد. هرتسوگ تا ۱۱ نوامبر (۲۰ آبان) فرصت دارد که نامزد نخست‌وزیر مورد نظرش را معرفی کند.
در جریان این رایزنی‌ها، حزب‌های لیکود (حزب نتانیاهو)، شاس، صهیونیسم دینی، و عوتسما یهودیت حمایتشان را از نخست‌وزیری نتانیاهو اعلام کرده‌اند. با این حال، موضع حزب مذهبی یهودیت متحد توراتی (UTJ)، که در سال‌های گذشته از متحدان همیشگی نتانیاهو بوده است، کاملاً همسو با او نیست و بخشی از این جریان از اعلام حمایت صریح از نتانیاهو خودداری کرده است.
در مقابل، اردوگاه آیزنکوت توانسته است طیف گسترده‌ای از حزب‌های میانه‌رو، سکولار، و مخالف نتانیاهو را گرد هم آورد. نقطهٔ عطف این روند حمایت دو جریان عمدهٔ عرب، یعنی حزب رعام و ائتلاف فهرست مشترک بود. رعام با ۸ کرسی و فهرست مشترک با ۱۱ کرسی اعلام کردند که در رایزنی‌های ریاست‌جمهوری از آیزنکوت برای تشکیل دولت حمایت خواهند کرد.
در نتیجه، شمار نمایندگانی که توصیه کرده‌اند مأموریت تشکیل دولت به آیزنکوت سپرده شود به ۶۷ نفر رسیده است که از حد نصاب ۶۱ کرسی فراتر می‌رود. در مقابل، تعداد حامیان نتانیاهو ۵۳ نفر برآورد می‌شود. به همین دلیل، رسانه‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند که آیزنکوت بخت بیشتری دارد که مأمور تشکیل دولت بعدی اسرائیل شود.
با این حال، مأموریت داشتن برای تشکیل دولت به معنای تشکیل قطعی کابینهٔ دولت نیست. اگر هرتسوگ، رئیس‌جمهور، آیزنکوت را مأمور تشکیل دولت کند، طبق قانون او ۲۸ روز فرصت خواهد داشت ائتلافش را نهایی کند؛ در صورت نیاز، این مهلت ممکن است تا ۱۴ روز دیگر تمدید شود. در این مدت، مذاکره بر سر تقسیم وزارتخانه‌ها، تدوین برنامهٔ دولت، و تعیین چارچوب همکاری میان حزب‌های مؤتلف ادامه خواهد یافت.
البته حمایت حزب‌های عرب از آیزنکوت به معنای همسویی کامل سیاسی با او نیست. آیزنکوت خودش از چهره‌های امنیتی اسرائیل و رئیس پیشین ستاد کل ارتش است و معمولاً در طیف میانه تا میانه‌راست طبقه‌بندی می‌شود. با این حال، حزب‌های عرب و بسیاری از نیروهای میانه‌رو او را گزینه‌ای مناسب‌تر از ائتلاف راست‌گرای مذهبی و ملی‌گرای افراطی به رهبری نتانیاهو می‌دانند.
در نتیجه، آنچه امروز در اسرائیل شکل گرفته به‌هیچ‌وجه تقابل «چپ و راست» نیست، بلکه رقابتی میان اردوگاه حامی ادامهٔ رهبری نتانیاهو و ائتلاف گسترده‌ای از مخالفان اوست که از حزب‌های عرب تا نیروهای راست میانه را در بر می‌گیرد و هدفشان کنار زدن نتانیاهو به دلایل متفاوت است. آیزنکوت برای حزب‌های عرب و ائتلاف‌های چپ‌گرا مثل حداش «نامزد آرمانی» نیست. برای حزب‌های عرب، موضوع فلسطین و جایگاه شهروندان عرب اسرائیل در صحنهٔ سیاسی و اجتماعی آن کشور اهمیت اساسی دارد. حمایت کنونی این حزب‌ها از آیزنکوت بیشتر بر پایهٔ باز کردن باب گفت‌وگو با حزب‌های عرب، جلوگیری از ادامهٔ کار دولت نتانیاهو، کاهش نفوذ راست مذهبی و راست افراطی، و ایجاد دولتی میانه‌روتر و فراگیرتر است.
گفتنی است که هر شخصی که به توصیهٔ رئیس‌جمهور مأمور تشکیل کابینهٔ دولت شود، باید ترکیب وزیران مورد نظرش و برنامهٔ دولت را به کنست (پارلمان) معرفی کند و رأی اعتماد اکثریت نمایندگان را بگیرد. در صورتی که رأی اعتماد حاصل نشود و نامزد نخست‌وزیری نتواند ائتلاف پایداری تشکیل دهد، رئیس‌جمهور می‌تواند تشکیل کابینه را به نامزد دیگری واگذار کند یا فرایندهای قانونی بعدی آغاز شود. برخی گزارش‌ها نیز اشاره کرده‌اند که در نهایت، اگر هیچ ائتلافی شکل نگیرد، امکان کشیده شدن کشور به برگزاری انتخابات جدید وجود دارد.
با استفاده از گزارش‌های الجزیره و جروزالم پست