پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵
فریبرز شایگان – اندیشهٔ نو: نتایج اولیهٔ انتخابات ۱۲۰ نمایندهٔ کنست (پارلمان) اسرائیل حاکی از پیشتازی حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو است، اما توزیع کرسی‌ها نشان می‌دهد هیچ‌یک از اردوگاه‌های اصلی سیاسی تا کنون به اکثریت لازم برای تشکیل دولت دست نیافته‌اند و آیندهٔ کابینهٔ دولت بعدی به مذاکرات ائتلافی وابسته خواهد بود.
بر اساس شمارش اولیهٔ آرا، گروه‌بندی حامی نتانیاهو حدود ۵۳ تا ۵۴ کرسی در کنست ۱۲۰نفرهٔ اسرائیل کسب کرده است. در مقابل، حزب‌های مخالف به رهبری گادی آیزنکوت حدود ۴۸ کرسی در اختیار دارند. حزب‌های عرب نیز در مجموع نزدیک به ۱۸ تا ۱۹ کرسی به دست آورده‌اند.
اکثریت پارلمانی همچنان دور از دسترس
با وجود قرار گرفتن لیکود در جایگاه نخست در مقایسه با حزب‌های دیگر، هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی از اکثریت ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت اکثریت برخوردار نیستند. از این رو، مرحلهٔ پس از انتخابات و رایزنی‌های ائتلافی بین حزب‌ها می‌تواند در تعیین ترکیب دولت آینده نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.
در نظام سیاسی اسرائیل، رئیس‌جمهور پس از مشورت با حزب‌های پارلمانی (تا چهارشنبهٔ آینده) مأموریت تشکیل دولت را به فردی واگذار می‌کند که بیشترین بخت را برای جلب حمایت اکثریت نمایندگان داشته باشد. به همین دلیل، تعداد کرسی‌های این یا آن حزب به‌تنهایی تعیین‌کنندهٔ نخست‌وزیر آینده نیست.
چالش‌های پیش روی نتانیاهو
قرار گرفتن لیکود در صدر آرای کسب‌شده موقعیت نتانیاهو را در مذاکرات ائتلافی تقویت می‌کند، اما گروه‌بندی حامی او همچنان برای دستیابی به اکثریت پارلمانی به حمایت حزب‌ها یا نمایندگان بیشتری نیاز دارد.
در صورت تثبیت ترکیب کنونی کرسی‌ها، رهبر لیکود ناچار خواهد بود برای تشکیل دولت با دیگر بازیگران سیاسی وارد مذاکره شود. نتیجهٔ این مذاکرات می‌تواند بر ترکیب و سمت‌گیری دولت آینده اثر بگذارد.
مخالفان نیز اکثریت ندارند
در سوی دیگر، حزب‌های مخالف نتانیاهو نیز به‌تنهایی از اکثریت لازم برای تشکیل دادن دولت برخوردار نیستند. از این رو، هرگونه تلاش این اردوگاه برای تشکیل دادن کابینهٔ دولت نیز مستلزم همکاری با حزب‌های دیگر حاضر در کنست خواهد بود.
تحلیلگران معتقدند توانایی حزب‌ها در ایجاد ائتلاف‌های پایدار یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده در روند تشکیل دولت خواهد بود.
حزب‌های عرب در موقعیتی کلیدی
در میان نتایج اعلام‌شده، عملکرد حزب‌های عرب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این حزب‌ها که نزدیک به یک‌ششم کرسی‌های کنست را به دست آورده‌اند می‌توانند نقش مهمی در معادلات ائتلافی ایفا کنند.
فهرست مشترک حزب‌های عرب شامل جریان‌هایی مانند حداش (چپ‌گرا و عربی-یهودی)، تعال، و بلد است. ترکیب این ائتلاف‌ها از انتخاباتی به انتخابات دیگر ممکن است تغییر کند.
از آنجا که هیچ‌یک از دو اردوگاه اصلی («لیکود» نتانیاهو و دیگر حزب‌های راست مذهبی و افراطی و ارتدوکس اشکنازی از یک سو، و اردوگاه مخالف به رهبری گادی آزنکوت، رهبر حزب «یاشار» و حزب‌هایی مثل «خانهٔ ما» آویگدور لیبرمن، «یش عتید» یائیر لاپید، و «وحدت ملی» بنی گاتس در سوی دیگر) به اکثریت نرسیده‌اند، حمایت مستقیم یا غیرمستقیم حزب‌های عرب از هر یک از گزینه‌های تشکیل دولت می‌تواند بر نتیجه مذاکرات اثر بگذارد. با این حال، هنوز مواضع نهایی حزب‌های مختلف دربارهٔ ائتلاف‌های احتمالی روشن نشده است.
حزب‌های عرب پیش از این نیز در مقاطع گوناگون در معادلات تشکیل دولت نقش‌آفرینی کرده‌اند و برخی ناظران بر این باورند که نتایج کنونی می‌تواند بار دیگر بر اهمیت جایگاه آنها در سیاست ائتلافی اسرائیل بیفزاید.
سناریوهای پیش رو
در شرایط کنونی، چند سناریو در ادامهٔ روند سیاسی اسرائیل مطرح است، از جمله
- تشکیل دولتی به رهبری نتانیاهو،
- تلاش مخالفان برای ایجاد ائتلافی جایگزین، یا
- شکل‌گیری نوعی دولت وحدت ملی.
همچنین، در صورت ناکامی حزب‌های سیاسی در دستیابی به توافق، احتمال طولانی شدن مذاکرات سیاسی یا بروز بن‌بست ائتلافی نیز مطرح می‌شود، هرچند برای ارزیابی دقیق‌تر این احتمال‌ها باید منتظر نتایج نهایی و مواضع رسمی حزب‌ها بود.
اگر مذاکرات ائتلافی شکست بخورد و قرار شود که انتخابات دوباره برگزار شود، تا زمان رأی‌گیری جدید و تشکیل دولت بعدی، دولت کنونی (دولت نتانیاهو) به‌صورت موقت به کار ادامه می‌دهد.
چشم‌ها به مذاکرات ائتلافی
در مجموع، نتایج اولیهٔ انتخابات نشان می‌دهد که اگرچه لیکود در جایگاه نخست از لحاظ تعداد کرسی‌ها قرار گرفته است، اما ترکیب دولت آینده هنوز مشخص نیست. در شرایطی که هیچ اردوگاهی اکثریت لازم را در اختیار ندارد، مذاکره میان حزب‌ها و تصمیم‌گیری بازیگران کلیدی، به‌ویژه حزب‌های میانه و عرب، در تعیین نخست‌وزیر و شکل دولت آینده نقش تعیین‌کننده خواهد داشت.
از این رو، توجه ناظران سیاسی در روزهای آینده بیش از شمارش آرا بر روند رایزنی‌های ائتلافی و چگونگی شکل‌گیری اکثریت پارلمانی متمرکز خواهد بود.