پاتریک استوارت در سال ۲۰۱۱. او به نقشهایش آرامش و اقتدار جسمانی میبخشید. عکس از لیندا نایلینْد/گاردین
جمعه ۸ آبان ۱۴۰۵
آ. نعمت‌زاده – اندیشهٔ نو: پاتریک استوارت (Sir Patrick Stewart) بازیگر بریتانیایی تئاتر و سینما، روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ (۶ آبان ۱۴۰۵) در ۸۶سالگی در شهر لس آنجلس در ایالت کالیفرنیای آمریکا درگذشت. او بیش از همه با نقش‌های کاپیتان ژان-لوک پیکارد در مجموعهٔ «پیشتازان فضا: نسل بعدی» (Star Trek: The Next Generation) و پروفسور چارلز اگزاویر (پروفسور ایکس) در مجموعه فیلم‌های «ایکس من» یا «مردان ایکس» (X-Men) شناخته می‌شد.
از نظر زندگی حرفه‌یی، استوارت پیش از آنکه شهرت جهانی در سینما و تلویزیون پیدا کند بازیگری برجسته در تئاتر بریتانیا و عضو «رویال شکسپیر کمپانی» بود. صدای خاص، وقار شخصیتی در صحنه، و بازی‌های شکسپیری او شهرت فراوانی برای او به ارمغان آورد.
پاتریک استوارت، که در ۱۳ ژوئیه ۱۹۴۰ در خانواده‌ای کارگری در یورکشایر انگلستان به دنیا آمده و بزرگ شده بود، گرایش‌های سیاسی به‌طور کلی ترقی‌خواهانه و متمایل به چپ داشت. او عضو حزب کارگر بریتانیا (Labour Party) بود. از حقوق بشر، برابری جنسیتی، و حقوق دگرباشان جنسی حمایت می‌کرد. همچنین، از منتقدان برگزیت بود و از کارزار ماندن بریتانیا در اتحادیهٔ اروپا حمایت کرد. او خودش را فمینیست معرفی کرده بود و سال‌ها علیه خشونت خانگی فعالیت می‌کرد، مسئله‌ای که تا حدی با تجربه‌های شخصی او از خشونت پدر علیه مادرش مرتبط بود. او همچنین از سازمان‌هایی مانند عفو بین‌الملل، و انسان‌دوستان بریتانیا (Humanists UK) و نهادهای حمایت از پناهندگان پشتیبانی می‌کرد.
او در مقام سفیر کمیته بین‌المللی نجات (IRC) در فراخوان کمک‌های انسان‌دوستانه پایان سال ۲۰۲۴ به‌صراحت گفت: «معتقدم باید به افرادی که در بحران‌اند کمک کرد، خواه آنها اهل لبنان، اوکراین، غزه، سودان، یا هر منطقهٔ آشوب‌زدهٔ دیگری در جهان باشند.» در سال ۲۰۲۰ او از طرح نور «به زندگی بتابید» حمایت کرد که هدفش گرد هم آوردن سیاستمداران و افراد مشهور برای تقدیر از فعالان صلح اسرائیلی و فلسطینی بود.
این بازیگر برجستهٔ بریتانیایی از دولت رفاه، حقوق مدنی، چندفرهنگ‌گرایی، و نهادهای دموکراتیک حمایت می‌کرد و مخالفت بنیادین با بی‌عدالتی داشت.
جالب است که شخصیتِ کاپیتان ژان-لوک پیکارد که او در «پیشتازان فضا» (Star Trek) بازی می‌کرد نیز برای بسیاری نماد نوعی انسان‌گرایی آزادمنشانه، خردگرایی، و جهان‌وطنی بود، ارزش‌هایی که تا حدی با مواضع عمومی خودِ استوارت همخوانی داشتند، هرچند نباید دیدگاه‌های شخصیت داستانی را کاملاً با عقاید شخصی بازیگر یکی دانست.
آنچه در ادامه می‌خوانید، یادواره‌ای است که روزنامهٔ انگلیسی گاردین در پی مرگ پاتریک استوارت از زندگی و کار هنری او تهیه کرده است.
پاتریک استوارت؛ از صحنه‌های شکسپیر تا فرماندهی «پیشتازان فضا»
درگذشت پاتریک استوارت، بازیگر نامدار بریتانیایی، پایانی بر بیش از شش دهه حضور درخشان در تئاتر، سینما، و تلویزیون است. او برای میلیون‌ها مخاطب در سراسر جهان با نقش کاپیتان ژان-لوک پیکارد در مجموعهٔ «پیشتازان فضا» و «پروفسور ایکس» در فیلم‌های «مردان ایکس» (X-Men) شناخته می‌شد، اما زندگی حرفه‌یی او بسیار فراتر از این شخصیت‌های محبوب بود.
استوارت در خانواده‌ای کارگری در یورکشایر انگلستان به دنیا آمد. کودکی او با دشواری‌های اقتصادی و تنش‌های خانوادگی همراه بود، تجربه‌ای که بعدها بر نگرش اجتماعی و فعالیت‌های مدنی او اثر گذاشت. علاقه به ادبیات و نمایش از سال‌های نوجوانی شکل گرفت و خیلی زود او را به مسیر بازیگری حرفه‌یی کشاند.
نخستین موفقیت‌های مهم استوارت در تئاتر بود. او به عضویت «رویال شکسپیر کمپانی» درآمد و طی سال‌ها در نقش‌های گوناگون آثار شکسپیر ظاهر شد. منتقدان هنری تسلط او بر زبان و قدرت بیان و حضور چشمگیرش روی صحنه را از ویژگی‌های برجستهٔ کارش می‌دانستند. در زمانی که بسیاری از بازیگران میان تئاتر و رسانه‌های تصویری یکی را برمی‌گزیدند، استوارت توانست در هر دو عرصه جایگاهی ممتاز به دست آورد.
شهرت جهانی او در اواخر دههٔ ۱۹۸۰/۱۳۶۰ با ایفای نقش کاپیتان ژان-لوک پیکارد در مجموعهٔ «پیشتازان فضا: نسل بعدی» آغاز شد. شخصیت پیکارد با خردگرایی، دیپلماسی، احترام به دانش، و پایبندی به اصول اخلاقی شناخته می‌شد و به یکی از ماندگارترین چهره‌های تاریخ تلویزیون تبدیل شد. بسیاری از طرفداران این مجموعه استوارت را به‌دلیل توانایی‌اش در بخشیدن عمق انسانی و پیچیدگی فکری به این شخصیت ستایش می‌کردند.
در دهه‌های بعد، نسل تازه‌ای از مخاطبان او را در نقش چارلز اگزاویر یا «پروفسور ایکس» در مجموعهٔ فیلم‌های «مردان ایکس» شناختند. دوستی و رقابت بازیگری او با ایان مک‌کلن که نقش «مگنیتو» را در آن مجموعه ایفا می‌کرد به یکی از نقاط قوت این فیلم‌ها تبدیل شد. حضور هم‌زمان این دو بازیگر برجستهٔ تئاتر بریتانیا اعتبار ویژه‌ای به آن مجموعه بخشید.
استوارت با وجود موفقیت در سینما و تلویزیون هرگز از صحنهٔ تئاتر فاصله نگرفت. او بارها به آثار شکسپیر بازگشت و هم‌زمان در پروژه‌های متنوع نمایشی، تلویزیونی، و صوتی مشارکت داشت. صدای متمایز و شخصیت بانفوذ و پرجاذبه (کاریزماتیک) او باعث شد در روایت‌های مستند، آثار رادیویی، و تولیدهای فرهنگی گوناگون نیز حضوری پُررنگ داشته باشد.
استوارت فقط بازیگری مشهور نبود. او در عرصهٔ عمومی نیز چهره‌ای فعال بود. تجربهٔ شخصی او از مشاهدهٔ خشونت خانگی در دوران کودکی سبب شد به یکی از حامیان شناخته‌شدهٔ مبارزه با خشونت علیه زنان تبدیل شود. همچنین، از مدافعان حقوق بشر، برابری اجتماعی، و ارزش‌های انسان‌گرایانه بود و بارها از این موضوع‌ها در سخنرانی‌ها و فعالیت‌های عمومی‌اش حمایت کرد.
میراث پاتریک استوارت در نهایت به مجموعه‌ای از نقش‌های ماندگار، دستاوردهای هنری، و تأثیر فرهنگی و اجتماعی گسترده خلاصه می‌شود. او از معدود بازیگرانی بود که توانست مرز میان هنر کلاسیک و فرهنگ عامه را از میان بردارد. هنرمندی بود که هم در صحنه‌های شکسپیر اعتبار داشت و هم در جهان علمی-تخیلی و اَبَرقهرمانی به نمادی محبوب تبدیل شد. برای بسیاری از مخاطبان، استوارت نه‌فقط بازیگری برجسته، بلکه صدایی برای خرد، وقار، و انسان‌دوستی در فرهنگ معاصر بود.