حمید آصفی
جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵
این عدد تنها یک متغیر اقتصادی نیست، بلکه «کُدِ پایانِ تاب‌آوری» یک ساختار سیاسی است که تمام توانش را صرف هزینه‌کردهای امنیتی و منطقه‌ای کرده و اکنون در برابر ابتدایی‌ترین نیازهای حیاتی جامعه خلع‌سلاح شده است.
عبور نرخ ارز [دلار آمریکا] از مرزهای بحرانی و رسیدن به رقم ۲۳۷هزار تومان بیش از آنکه یک نوسانِ صِرف در بازارهای مالی باشد، «زلزله‌سنجِ» وضع سیاسی کشور است. ما در نقطه‌ای ایستاده‌ایم که «اقتصادِ تحریمی» و «استراتژیِ جنگِ فرسایشی» در هم گره خورده‌اند و فضای تنفس برای طبقهٔ متوسط و دهک‌های پایین درآمدی را به حداقلِ تاریخی رسانده‌اند.
۱. تحلیلِ مکانیسمِ «انتقالِ بحران»
آنچه امروز شاهد آن هستیم مرحلهٔ «جذبِ شوک» نیست، بلکه مرحلهٔ «سرایتِ بحران» است. وقتی قیمت ارز روزانه افزایش می‌یابد، کالاها نه‌تنها گران می‌شوند، بلکه «نایاب» می‌شوند. این نایاب شدن به معنای ورود به فاز «امنیتِ غذایی و معیشتی» است. وقتی «نان» و «دارو» به کالاهای لوکس یا غیرقابل دسترس تبدیل شوند، پیوند «اقتصاد» با «سیاست» به خطرناک‌ترین شکل ممکن برقرار می‌شود. در علوم سیاسی، این لحظه لحظه‌ٔ «گسست قرارداد اجتماعی» است.
۲. پایانِ افسانه‌ٔ «تاب‌آوریِ راهبردی»
حکومت دهه‌هاست که با تکیه بر شعارهای «اقتصاد مقاومتی» و ادعای «دور زدن تحریم‌ها» هزینه‌های سیاست‌گذاری کلان خودش در عرصهٔ منطقه‌ای را به دوش سفره‌های مردم انداخته است. اما واقعیت ۲۳۷هزار تومانی دلار نشان می‌دهد که ماشین چاپ پول و انزوای بین‌المللی دیگر نمی‌تواند پاسخگوی مخارج ساختارِ نظامی-امنیتی باشد. حمله‌های متقابل و تداوم تقابل‌های استراتژیک با غرب، در حالی که زیرساخت‌های اقتصادی کشور در حال فرسایش است، یعنی سیستم در حال «خوردن اندوخته‌های آتی نسل‌های آینده» است.
۳. ارابه‌هایی که به مقصد «تغییر» می‌روند
در حافظه‌ٔ تاریخی ملت‌ها لحظاتی وجود دارد که «ترس از آینده» به «امید به دگرگونی» تبدیل می‌شود. وقتی شهروند احساس کند که «نظم موجود» نه‌تنها حافظ منافع او نیست، بلکه مسبب فقرِ اوست، «خشم» جایگزین «هراس» می‌شود.
ما با یک وضعیت انفجاری روبه‌رو هستیم؛ نه به این معنا که انقلاب لزوماً «خونین» آغاز می‌شود، بلکه به این معنا که «ساختار» دیگر توان جذب کردن نارضایتی‌ها را ندارد. برخلاف دهه‌های گذشته، امروز هیچ «سوپاپ اطمینانی» باقی نمانده است. نه اصلاحات ساختاری وعده داده می‌شود و نه توان اقتصادی برای تزریق مُسکن‌های مالی وجود دارد.
۴. نتیجه‌گیری: گذار به‌سوی مجهولات
تداوم این وضع سیستم را به‌سمت «بحران عمیق اقتدار» می‌برد. وقتی دولت‌ها از تأمین مایحتاج روزمره ناتوان می‌شوند، مشروعیت آنها تنها در سایه‌ٔ «سرکوب» باقی می‌ماند. اما سرکوب هزینه‌های نگهداری نظام را به‌شدت افزایش می‌دهد و در نهایت به فرسودگی نیروهای وفادار به «حاکمیت» [حکومت] می‌انجامد.
ما در حال تماشای لحظاتی هستیم که «اراده‌ٔ تغییر» از حالت پتانسیل به جنبش کیهانی خیابانی بدل می‌شود. اگر حکمرانان صدای فروپاشی استخوان‌های اقتصاد را نشنوند، تاریخ با همان روایتی پیش خواهد رفت که تمام ساختارهای متصلب پیش از خود را در خود بلعیده است. این نه یک پیش‌بینی هیجانی، که خروجی یک تحلیل سرد از اعداد و داده‌های عریان اقتصاد سیاسی ایران است.
باید پرسید: آیا حکومت در این ساعت یازدهم میان «بقا در قدرت» و «نجات ایران» اولویت‌بندی جدیدی خواهد داشت؟ یا همچنان بر مدارِ «تقابل بی‌سرانجام» باقی می‌ماند تا زمانی که دیگر نه از تاک نشان مانَد و نه از تاک‌نشان؟
از کانال تلگرام نویسنده