شنبه ۱۴ شهریور ۱۴۰۵
در شمارهٔ تابستان ۲۰۲۶ نشریهٔ «امنیت بینالمللی» (International Security) که دانشگاه امآیتی منتشر میکند مقالهای به قلم دیوید کانگ، جکی وانگ، و زنوبیا چان با عنوان «چین چه میخواهد؟» درج شده است که روایت مسلط در آمریکا دربارهٔ چین را به چالش میکشد. حرف اصلی نویسندگان این است که چین را نباید قدرتی سلطهجو (هژمونیک) و توسعهطلب دانست که درصدد آن است که جایگزین آمریکا شود و نظم جهانی را بازنویسی کند، بلکه اساساً قدرتی حافظ وضع موجود است که هدفهای اصلیاش حول امنیت، ثبات داخلی، حاکمیت ملی، تمامیت ارضی، و توسعهٔ اقتصادی شکل گرفته است.
از جمله خصایص این مقاله آن است که نویسندگان برای شناسایی هدفهای چین حجم گستردهای از دادههای رسمی و نیمهرسمی چین را بررسی کردهاند:
۱. بیش از ۱۲هزار مقالهٔ روزنامهٔ People’s Daily
۲. صدها سخنرانی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین
۳. مطالب مجلهٔ حزبی Qiushi
۴. ۱۲٬۲۰۸ مقاله دربارهٔ مفهوم «مبارزه» (斗争)
۵. ۱۷۶ سخنرانی شی جینپینگ دربارهٔ آمریکا
۶. توجه به سه محور اصلی در گفتمان چین، شامل مبارزه (斗争)، شرق صعود میکند/غرب افول میکند (东升西降)، چین قصد جایگزینی آمریکا را ندارد
نقد روایت «تهدید چین»
در محافل راهبردی آمریکا- از چهرههایی مانند الـبریج کولبی، راش دوشی، آرون فریدبرگ، استفن والت، هال برندز، مایکل بکلی، و جان مرشایمر گرفته تا سیاستگذاران جمهوریخواه و دموکرات- این دیدگاه رواج یافته که چین درصدد پایان دادن به رهبری آمریکا، تبدیل شدن به قدرت مسلط (هژمون) آسیا، و تغییر نظم بینالمللی است.
نویسندگان مقاله معتقدند این برداشت میتواند دولت آمریکا را بهسمت افزایش نظامیگری، مسلحسازی تایوان، گسترش ائتلافها، مهار کردن چین، و جداسازی اقتصادی سوق دهد؛ در نتیجه، معمای امنیتی خودتحققبخشی ایجاد شده که در آن سیاستهای آمریکا به تشدید تهدید چین منجر شود.
هدفهای چین: روشن و نسبتاً ثابت
هدفهای اصلی چین از حدود سالهای ۲۰۰۹ ـ ۲۰۱۱ تا دوران شی جین پینگ تغییرات بنیادینی نکرده است. از جمله اولویتها عبارتاند از:
۱. ثبات سیاسی و امنیت کشور
۲. حاکمیت ملی و تمامیت ارضی
۳. توسعهٔ اقتصادی و اجتماعی
در همین ارتباط، کتاب سفید «توسعهٔ مسالمتآمیز چین» در سال ۲۰۱۱ نیز بر حاکمیت دولت، امنیت ملی، تمامیت ارضی و وحدت ملی، حفاظت از نظام سیاسی، ثبات اجتماعی، و توسعهٔ پایدار تأکید کرده است. نکته اینکه شی جینپینگ نیز در سال ۲۰۱۹ سه منفعت اساسی برای چین را حاکمیت و امنیت و توسعه معرفی کرد. بنابراین، دورهٔ شی بیشتر دورهٔ افزایش ظرفیت چین برای دنبال کردن هدفهای موجود است، نه تغییر بنیادین هدفها.
چین و سرکردگی جهانی
یکی از مهمترین ادعاهای نویسندگان این است که در گفتمان رسمی چین شواهد اندکی از تمایل به سرکردگی (هژمونی) جهانی وجود دارد. تأکید بر این است که مفاهیمی مانند سرکرده (هژمون) یا «رهبر جهان» در گفتمان رسمی چین جایگاه برجستهای ندارد.
شی نیز در سخنرانی یکصدمین سالگرد حزب در ۲۰۲۱ تأکید کرد که چین جویای سلطه بر دیگر کشورها نیست و همکاری را بر تقابل ترجیح میدهد. نویسندگان این سخنان را حقیقت مسلم نمیدانند، اما معتقدند تداوم و تکرار چنین موضعی را نمیتوان کاملاً نادیده گرفت.
سوسیالیسم با ویژگیهای چینی
عبارت «سوسیالیسم با ویژگیهای چینی» نشانهای از محدود بودن هدفهای ایدئولوژیک چین است. از نظر نویسندگان مقاله، چین اگرچه نفوذ دیپلماتیک و اقتصادیاش را در کشورهای در حال توسعه (بهاصطلاح جنوب جهانی) گسترش داده، اما بهطور نظاممند درصدد صدور الگوی سیاسی خودش به کشورهای دیگر نیست. از این منظر، چین با آمریکا تفاوت دارد، زیرا یک ایدئولوژی جهانشمول برای بازسازی نظام سیاسی جهان را ترویج نمیکند.
حتی قطعنامهٔ تاریخی حزب کمونیست در سال ۲۰۲۱ نیز بر رهبری جهانی یا سلطه ایدئولوژیک تأکید نکرد، بلکه بیشتر بر مقابله با فشار خارجی در موضوعهایی مانند تایوان، هنگکنگ، تبت، سینکیانگ، و قلمروهای دریایی متمرکز بود.
شرق صعود میکند، غرب افول میکند
عبارت «شرق صعود میکند، غرب افول میکند» (东升西降) از سال ۲۰۱۲ فقط در حدود ۳۲ مقاله در نشریهٔ People’s Daily ظاهر شده است.
نویسندگان معتقدند کاربرد این مفهوم بیشتر برای توصیف تغییر توزیع قدرت اقتصادی و مشروعیتبخشی به نوسازی داخلی چین بوده، نه اعلام برنامهٔ توسعهطلبانهٔ خارجی. شی در سخنرانی سال ۲۰۲۳ نیز از این مفهوم برای توضیح دادن موفقیت نوسازی چین استفاده کرد و تصریح کرد که دولت چین قصد ندارد «الگوی چین» را صادر کند.
مفهوم «مبارزه» (斗争)
بررسی ۱۲,۲۰۸ مقاله نشان میدهد که حدود ۶۸ تا ۸۵درصد مطالب مربوط به «مبارزه» به مسائل داخلی مانند اقتصاد و فساد و حکمرانی مربوط بوده است.
رابطهٔ چین و آمریکا
بررسی ۱۷۶ سخنرانی شی جینپینگ دربارهٔ آمریکا چهار مضمون اصلی را نشان داده است: همکاری، تایوان، حاکمیت و سیاست داخلی، و دریای چین جنوبی.
از نظر نویسندگان مقاله، همکاری پایدارترین مضمون بوده است.
چین از دههٔ ۱۹۹۰ بارها اعلام کرده است که قصد ندارد جای آمریکا را بگیرد. سخنان ژائو لیجیان در سال ۲۰۲۱ نیز همین موضع را بازتاب میداد. در ژانویه ۲۰۲۵ نیز وانگ یی، وزیر امور خارجی چین، به مارکو روبیو، همتای آمریکایی وانگ یی، گفت چین قصد ندارد از کسی پیشی بگیرد یا جای کسی را بگیرد، اما از حق قانونی خودش برای توسعه دفاع خواهد کرد.
این موضع دوگانه، به باور نویسندگان، اساس رفتار چین را توضیح میدهد: تلاش نکردن برای سرکردگی (هژمونی) جهانی + سختگیری شدید در موضوعهای حاکمیتی و منافع ملی بنیادین.
برگرفته از کانال تلگرام چین و ماچین
متن مقالهٔ مذکور در گزارش بالا: