یک کمباین در مزرعهای در نزدیکی کمبریج جو دوسر برداشت میکند. بهعلت خشکی زمین، گرد و غبار از زمین بلند میشود. عکس از جان کیورستاد - الجزیره.
جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: خشکسالی گستردهای که بریتانیا در تابستان ۲۰۲۶ تجربه میکند دیگر رویدادی فصلی یا استثنایی نیست، بلکه نشانهای روشن از تغییر روال آبوهوایی در اروپاست. به گزارش الجزیره، این سومین خشکسالی در پنج سال گذشته و دومین خشکسالی پیاپی است، الگویی که نشان میدهد موجهای گرما، بارشهای ناچیز و ناکافی، و فشار بر منابع آب طبیعی اکنون وضعی عادی شده است. ثبت خشکترین ماه ژوئیه (تیر و خرداد) از سال ۱۸۳۶ تا کنون و قرار گرفتن سهچهارم زمینهای انگلستان در موقعیت خشکسالی گواهی است بر اینکه زیرساختهای کشاورزی بریتانیا برای چنین شدت و تداوم گرما آماده نیست.
تام پیرسون، کشاورزی در نزدیکی کمبریج، تصویری دقیق از دشواریهای نسل جدید کشاورزان ارائه میدهد. او بیش از یک دهه است که بهسمت کشاورزی باززاینده (regenerative) حرکت کرده که بر پایهٔ حذف شخم، کاهش نهادههای شیمیایی، و استفاده از غلات باستانی مقاوم به خشکی استوار است. با وجود این تلاشها، زمینهای او در برابر موجهای گرمای پیدرپی و بارشهای بسیار کم تاب نیاورده و محصول گندم امسال حدود ۴۰درصد کاهش یافته است. این تجربه نشان میدهد که حتی خاکهای سالم و مدیریتشده نیز در برابر شدت رخدادهای آبوهوایی نامطلوب محدودیت دارند و کشاورزی باززاینده، هرچند مفید، بهتنهایی قادر به جبران خسارتهای آبوهوایی شدید نیست.
در سطح کشور نیز نشانههای مشابهی دیده میشود. جیمی بروز، رئیس هیئت محصولات کمباینی (قابل برداشت با کمباین و مستلزم جداسازی دانه از کاه) در اتحادیهٔ ملی کشاورزان میگوید: «این واقعیت که بیش از نیمی از محصول گندم زمستانی را پیش از پایان ژوئیه (اواسط مرداد) برداشت کردهایم نشاندهندهٔ فصل کشاورزی چالشبرانگیزی است که بسیاری از کشاورزان تجربه کردهاند.» این بیان عملاً تأیید میکند که فشار تغییرات نامطلوب آبوهوایی نهفقط بر کشاورزان پیشرو، بلکه بر کل بخش زراعت بریتانیا سنگینی میکند و الگوهای معمول کاشت و داشت و برداشت را برهم زده است.
همزمانی بحرانهای آبوهوایی با تنشهای ژئوپلیتیک فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده است. از یک سو، افزایش قیمت سوخت و کود پس از حملههای نظامی آمریکا و ایران در تنگهٔ هرمز و اختلال در بازارهای جهانی انرژی به افزایش هزینههای تولید منجر شده و، از سوی دیگر، خشکسالی درست پس از فصل بذرپاشی آغاز شده است. این وضع نشان میدهد که ریسک کشاورزی امروز ترکیبی از دشواریهای آبوهوایی و ژئوپلیتیک است، دو عرصهای که اثرشان یکدیگر را تشدید میکند و بهرهوری و سودآوری کشاورزان را تهدید جدی میکند.
در عرصهای گستردهتر، شکاف بزرگی در مدیریت ریسک تغییرات نامطلوب آبوهوایی دیده میشود. بررسیهای بانک سرمایهگذاری اروپا نشان میدهد که زیانهای ناشی از آبوهوای بسیار نامطلوب در اتحادیهٔ اروپا سالانه به ۲۸میلیارد یورو میرسد که تا سال ۲۰۵۰ به ۴۰میلیارد یورو افزایش خواهد یافت. در سالهای بد این رقم میتواند به ۶۰ تا ۱۰۰میلیارد یورو برسد، در حالی که بازده کشاورزی ممکن است تا یکپنجم کاهش یابد. نکتهٔ نگرانکننده این است که حدود ۸۰درصد این ریسک بیمه نشده است و کشاورزان عملاً بار کامل خسارت را به دوش میکشند. بریتانیا نیز فاقد طرح ملی بیمهٔ کشاورزی است، مسئلهای که امنیت غذایی آن کشور را تهدید میکند.
در چنین اوضاع و احوالی، نیازهای صنعت کشاورزی فقط به سرمایهگذاری مالی محدود نمیشود. اتحادیهٔ ملی کشاورزان خواستار سرمایهگذاری دولت در محصولات مقاوم به خشکسالی و فراهم کردن تسهیلات برای ساختن ذخایر آب در مزرعههاست، اما خود کشاورزان بر کمبود دانش و داده نیز تأکید میکنند. پیرسون میگوید بخش کشاورزی هنوز در حوزهٔ شناخت گونههای مقاوم، ارزیابی فواید تغذیهیی غلات باستانی (گونههایی بسیار کهن که هزاران سال پیش «اهلی» شدهاند و بهطور طبیعی در شرایط کمآبی تکامل یافتهاند)، و الگوسازی دقیق ریسک مالی مشکلات آبوهوایی کمبود جدّی دارد. کارشناسان ریسک نیز معتقدند که نخستین گام اندازهگیری دقیق ریسک مالی تغییرات آبوهوایی در بریتانیاست، همانطور که گروه او برای بقیهٔ اروپا کرده است. او میگوید که به دلیل دادههای گسترده و نهادهای توانمند در بریتانیا این کشور میتواند خیلی بهتر از دیگران این اندازهگیری و الگوسازی ریسک را انجام دهد.
در کنار این چالشها، تام پیرسون نزدیکی مزرعهاش با شهر را فرصتی برای تغییر نگاه جامعه به غذا میداند. او از کشاورزی پیراشهری (در پیرامون شهرها) سخن میگوید. به نظر او، با این روش میتوان بخشی از محصولات را مستقیماً به مصرفکنندگان در نزدیکی مزرعه رساند و آگاهی عمومی را دربارهٔ منشأ غذا و اثرات تغییرات نامطلوب آبوهوایی بیشتر کرد. این گام کوچک به یک تغییر بزرگتر اشاره دارد: بازسازی رابطهٔ جامعه با تولید غذا در عصری که مسائل آبوهوایی، اقتصاد، و امنیت غذایی بیش از هر زمان دیگری درهمتنیده شدهاند.
در مجموع، خشکسالی ۲۰۲۶ بریتانیا هشداری جدّی است. کشاورزی سنّتی در برابر وضع جدید آبوهوا دوام نمیآورد و کشاورزی باززاینده، هرچند ضروری، کافی نیست. ریسک دشواریها و خسارتهای ناشی از تغییرات آبوهوایی بدون بیمه و حمایت ساختاری تهدیدی برای امنیت غذایی است، بهویژه در شرایط همافزایی بحرانهای آبهوایی و ژئوپلیتیک. آیندهٔ کشاورزی بریتانیا نیازمند سرمایهگذاری دولتی، پژوهش علمی، مدیریت ریسک، و مشارکت اجتماعی است. اینها مجموعهای از اقداماتی است که اگر بهموقع انجام نشود، پیامدهایش نهتنها بر کشاورزان، بلکه بر کل جامعه اثر خواهد گذاشت.