عکس از isakarakus / Wikimedia Commons
چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۵
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال بیسابقه در عرضهٔ انرژی سود هشت شرکت بزرگ نفتی جهان را در سهماههٔ دوم سال تقریباً دوبرابر کرد. همزمان، موجهای مرگبار گرما، خشکسالی، آتشسوزی، و سیل در نقاط مختلف جهان بار دیگر بحث دریافت مالیات سنگین از سودهای جنگی و واداشتن شرکتهای نفتی به پرداختن هزینهٔ خسارتهای اقلیمی را به صدر مباحث سیاسی بازگردانده است.
در سه ماهی که موشکها و پهپادها بر فراز خاورمیانه به پرواز درآمدند، نفتکشها پشت تنگهٔ هرمز متوقف شدند، و میلیونها خانواده با افزایش بهای سوخت و انرژی روبهرو شدند، هشت غول نفتی جهان یکی از پُرسودترین دورههای تاریخشان را پشت سر گذاشتند. مجموع سود این شرکتها در فاصلهٔ آوریل تا پایان ژوئن به نزدیک ۹۳میلیارد دلار رسید، یعنی بیش از ۷۰۰هزار دلار در هر دقیقه.
بررسی روزنامهٔ گاردین نشان میدهد که آرامکو عربستان، بریتیش پترولیوم، شِل، اکینور، توتالانرژیز، اِنی، شِورون، و اکسونموبیل در مجموع تقریباً دوبرابر دورهٔ مشابه سال گذشته سود بردهاند. سود مجموع این شرکتها در سهماههٔ دوم سال ۲۰۲۵ کمتر از ۵۰میلیارد دلار بود.
عامل اصلی این جهش افزایش شدید قیمت نفت پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بود. بسته شدن تنگهٔ هرمز و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی قیمت نفت را در مقطعی به بیش از ۱۲۶ دلار در هر بشکه رساند. امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، گفته است بازار جهانی از زمان آغاز جنگ بیش از ۲٫۶میلیارد بشکه نفت را از دست داده است، رقمی تقریباً معادل تولید یک ماه جهان. به گفتهٔ او، حتی اگر تنگهٔ هرمز همین امروز باز شود، جبران ذخایر ازدسترفته ممکن است تا ۱۸ ماه طول بکشد.
بزرگترین سهم از این خوان گسترده نصیب آرامکو شد. شرکت دولتی نفت عربستان در سهماههٔ دوم سال ۳۲میلیارد و ۶۹۰میلیون دلار سود خالص به دست آورد؛ ۴۴درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته. آرامکو با انتقال بخشی از صادراتش به خط لولهٔ شرق-غرب و پایانههای دریای سرخ توانست آثار بسته شدن تنگهٔ هرمز را کاهش دهد، هرچند شماری از تأسیساتش هدف حملههای موشکی و پهپادی نیروهای ایرانی و حوثی قرار گرفت.
پس از آرامکو، شرکتهای آمریکایی در صف برندگان بزرگ جنگ ایستادهاند. سود اکسونموبیل به ۱۴٫۵میلیارد دلار رسید؛ تقریباً دوبرابر سال گذشته و بیشترین رقم از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲. شِورون نیز ۱۲٫۲میلیارد دلار سود خالص اعلام کرد؛ بیش از پنجبرابر دورهٔ مشابه سال قبل.
شل با ۹٫۸۴میلیارد دلار دومین سود فصلی بزرگ تاریخش را ثبت کرد، آنهم در شرایطی که خسارتهای ناشی از جنگ تولید گاز آن شرکت در قطر را کاهش داده بود. سود اکینور نیز از ۱٫۸میلیارد دلار در بهار سال گذشته به ۳٫۲میلیارد دلار افزایش یافت.
بریتیش پترولیوم، آخرین شرکت بزرگی که نتایج مالیاش را منتشر کرد، از سود ۵٫۷۳میلیارد دلاری در سهماههٔ دوم خبر داد. این رقم بیش از دوبرابر سود ۲٫۳۵میلیارد دلاری شرکت در دورهٔ مشابه سال گذشته و بیشتر از پیشبینی تحلیلگران بود. افزایش قیمت نفت، رونق معاملات انرژی، و رشد حاشیهٔ سود پالایشگاهها مهمترین عوامل این جهش عنوان شدهاند. رویترز گزارش داده است که بریتیش پترولیوم همزمان سود سهامش را چهاردرصد افزایش میدهد.
رونق شرکتهای نفتی تنها بهصورتهای مالی محدود نمانده است. ارزش بازار این هشت شرکت طی ماههای اخیر حدود ۶۰۰میلیارد دلار افزایش یافته و در مجموع از سههزارمیلیارد دلار فراتر رفته است. اما در سوی دیگر این ترازنامه، خانوادههایی قرار دارند که افزایش قیمت نفت را در قبض برق، هزینهٔ گرمایش، بهای بنزین، قیمت مواد غذایی، و تورم روزمره احساس میکنند.
حتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و یکی از سرسختترین حامیان صنعت نفت، شرکتهای شِورون و اِکسونموبیل را متهم کرده است که از جنگ او علیه ایران «بیش از اندازه پول درمیآورند». او در آستانهٔ انتخابات میاندورهیی نوامبر و در شرایطی که افزایش قیمت بنزین به نارضایتی عمومی دامن زده تهدید کرده است که بخشی از این سودها باید به مردم بازگردانده شود. پاتریک گیلی، از سازمان گلوبال ویتنس، در واکنش گفت وقتی که ترامپ هم از زیادهروی شرکتهای نفتی شکایت میکند، ابعاد سودجویی آنها روشن است.
اما جنگ تنها پسزمینهٔ این سودهای نجومی نیست. سهماههٔ طلایی شرکتهای نفتی با یکی از مرگبارترین تابستانهای ثبتشده در جهان همزمان شده است. اروپا بدترین موج گرمای تاریخش را تجربه کرد، موجی که دانشمندان وقوع آن را بدون گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی «عملاً ناممکن» دانستهاند. برآوردها از مرگ حدود ۲۰هزار نفر بر اثر گرمای شدید حکایت دارد که نزدیک به سههزار مورد آن فقط در ماههای مه و ژوئن در بریتانیا روی داده است.
دمای هوا در ژاپن و کره جنوبی به رکورد ۴۲٫۵ درجه رسید و مقامهای کرهای از مردم خواستند فعالیتهای بیرونی را فوری متوقف کنند. در اروپا، خشکسالی زمینهای کشاورزی را سوزاند و پیشبینی میشود دستکم ۹میلیون تُن از تولید غلات از میان برود. بریتانیا نیز در آستانهٔ بدترین برداشت کشاورزی ثبتشدهاش قرار گرفته است.
خشکی بیسابقهٔ خاک آتشسوزیهای وسیعی را در فرانسه، اسپانیا، پرتغال، و یونان شعلهور کرد و میلیاردها یورو خسارت بر جای گذاشت. در آمریکا و کانادا نیز دود آتشسوزیهای ۱۵ تا ۲۳ ژوئیه، بنا بر برخی برآوردها، طی تنها یک هفته، با حدود چهارهزار مرگ زودرس ارتباط داشته است. همزمان، بارندگیهای شدید و رانش زمین در بنگلادش، پاکستان، هند، و شمالغرب چین جان دهها نفر را گرفته و هزاران نفر را آواره کرده است.
در پژوهشهای علمی، انتشار کربن شرکتهای بزرگ سوخت فسیلی مستقیماً با افزایش شمار و شدت موجهای مرگبار گرما مرتبط دانسته شده است. بر پایهٔ دادههای «کربن میجرز»، آرامکو بیش از هر شرکت دیگری در تاریخ در انتشار گازهای گلخانهیی نقش داشته است؛ شورون و اکسونموبیل پس از آن قرار دارند، و شل و بریتیش پترولیوم نیز در میان ده شرکت نخست هستند.
با وجود این سابقه، بریتیش پترولیوم بودجهٔ سالانهٔ گذار به انرژی پاک را از پنجمیلیارد دلار به حدود ۱٫۵ تا ۲میلیارد دلار کاهش داده است. این شرکت فعالیتهای بادیاش را محدود کرده، تجارت انرژی بادی زمینی در آمریکا را فروخته، و اکنون قصد دارد شرکت چهارمیلیارد دلاری بیوگاز خودش در آمریکا را نیز واگذار کند. مذاکرات برای فروش واحد انرژی خورشیدی این شرکت نیز در جریان است.
مگ اونیل، مدیرعامل جدید بریتیش پترولیوم، از عملکرد شرکت دفاع کرده و گفته است افزایش تولید مطمئن نفت و فراوردههایی که با کمبود روبهرو شدهاند بخشی از تلاش این شرکت برای پاسخگویی به بحران است. اما فعالان محیط زیست میگویند همین بحران به منبع سود تبدیل شده و شرکتها در حالی پول بیشتری میان سهامداران تقسیم میکنند که هزینه پیامدهای اجتماعی و اقلیمی فعالیتشان را مردم میپردازند.
پاتریک گیلی، از گلوبال ویتنس، سودهای اخیر را نمونهای آشکار از «پول درآوردن از رنج انسانها» خواند و خواستار دریافت مالیات سنگین از شرکتهای نفتی شد. به گفتهٔ او، بخشی از این درآمد میتواند برای ایجاد سامانههای مقابله با آتشسوزی و سیل، حمایت از خانوادههای کمدرآمد، و گسترش سریع انرژی خورشیدی و بادی هزینه شود.
سیمون استیل، دبیر اجرایی کنوانسیون آبوهوایی/اقلیمی سازمان ملل متحد، هشدار داده است که بلاهای ناشی از تغییرات آبوهوایی/اقلیمی در سراسر جهان به «ابعادی کابوسوار» رسیدهاند. در حالی که صورتهای مالی شرکتهای نفتی از فصلی طلایی حکایت میکند، صورتحساب واقعی این رونق را مردمی میپردازند که نه سهمی از سود ۹۳میلیارد دلاری دارند و نه راهی برای گریز از گرما، دود، سیل، و افزایش هزینههای زندگی.
از اخبار روز