دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا. عکس از FEDERICO PARRA/AFP via Getty Images.
دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵
دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا، روند خروج ونزوئلا از دیوان کیفری بین‌المللی را که یکی از نهادهای زیرمجموعهٔ سازمان ملل متحد است آغاز کرد. او این نهاد را به جانبداری علیه کشورهای «جنوب جهانی» (در حال توسعه) متهم کرد.
فلیکس پلاسنسیا، وزیر امور خارجی دولت موقت ونزوئلا، روز جمعه ۲ مرداد با انتشار بیانیه‌ای که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد اعلام کرد که دولت ونزوئلا «تصمیم قاطع و برگشت‌ناپذیر»ش را به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ابلاغ رسمی کرده است.
پلاسنسیا نوشت: «ونزوئلا بر این باور است که عملکرد این دیوان نشان‌دهندهٔ جانبداری جغرافیایی آشکاری است که فعالیت‌هایش را به‌طور نامتناسبی بر کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین متمرکز کرده و به زیان کشورهای جنوب جهانی تمام شده است.»
او افزود: «این الگو نشان می‌دهد که نظام عدالت بین‌المللی به‌جای آنکه عادلانه اجرا شود، به ابزاری برای تعمیق نابرابری میان ملت‌ها و نادیده گرفتن حق آنها برای تعیین سرنوشت و حاکمیت خودشان تبدیل شده است.»
بر اساس اساسنامهٔ رم- معاهده‌ای بین‌المللی که به تأسیس دیوان کیفری بین‌المللی منجر شد- خروج هر کشور از این نهاد قضایی از نظر حقوقی یک سال پس از دریافت اطلاع کتبی از سوی دبیرکل سازمان ملل متحد اجرایی می‌شود.
پیش از این، وزارت امور خارجی آمریکا روز دوشنبه ۲۲ تیر کارزاری را برای «از میان بردن تهدیدی که دیوان کیفری بین‌المللی علیه حاکمیت آمریکا ایجاد کرده است» آغاز کرد.
ایالات متحد آمریکا، که هرگز اساسنامهٔ رم را نپذیرفته و تصویب نکرده است و عضو دیوان کیفری بین‌المللی هم نیست، از تصمیم ونزوئلا استقبال کرد.
دفتر سخنگوی وزارت امور خارجی آمریکا در بیانیه‌ای در روز شنبه ۳ مرداد اعلام کرد که دولت آمریکا از «همکاری دولت جدید ونزوئلا با تلاش‌هایی که زیر رهبری آمریکا برای برچیدن دیوان کیفری بین‌المللی فاسد و بی‌ارزش» صورت می‌گیرد استقبال می‌کند.
وزارت امور خارجی آمریکا اعلام کرد: «این به‌اصطلاح دیوان از سال ۲۰۱۸ در حال تحقیق درباره نیکلاس مادورو بوده، اما به هیچ نتیجه‌ای نرسیده است.»
این وزارتخانه افزود: «دیوان کیفری بین‌المللی در عوض منابعش را صرف تحقیق و صدور کیفرخواست علیه افرادی از کشورهایی کرده است که دارای نظام‌های قضایی صالح و مستقل‌اند و هرگز صلاحیت این دیوان را نپذیرفته‌اند. این نمونهٔ آشکاری از فراتر رفتن از حدود اختیارات، جانبداری سیاسی، و اجرای گزینشی قانون است.»
این بیانیه به احکام بازداشت که دیوان علیه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، و محمد دیاب ابراهیم المصری، از رهبران گروه حماس صادر کرده است اشاره دارد.
دیوان کیفری بین‌المللی در مارس ۲۰۲۰ تحقیقی را دربارهٔ افغانستان آغاز کرد که شامل بررسی احتمال ارتکاب جرایم از جانب نیروهای نظامی آمریکا نیز می‌شد. با این حال، از سال ۲۰۲۱ این دیوان نقش آمریکا را در اولویت کمتری قرار داد و تمرکزش را بر جرایم ادعایی نیروهای طالبان و دولت افغانستان گذاشت.
دیوان کیفری بین‌المللی، که مقر آن در شهر لاهه قرار دارد، در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد تا کشورهای عضو، شورای امنیت سازمان ملل متحد، یا دادستان دیوان بتوانند در موارد ادعایی ارتکاب جنایت جنگی، جنایت علیه بشر، نسل‌کُشی، و جنایت تجاوز، در زمانی که دادگاه‌های ملی کشورها تمایلی به رسیدگی یا توانایی رسیدگی نداشته باشند، پروندهٔ افراد را به این دیوان ارجاع دهند.
«دیوان به‌شدت سیاسی شده است»
دیوان کیفری بین‌المللی به‌تازگی تحقیق چندساله‌اش را دربارهٔ اعضای نیروهای مسلح ونزوئلا و دیگر مقام‌های آن کشور به اتهام ارتکاب جنایت علیه بشر در آن کشور به پایان رساند.
اعلام خروج ونزوئلا از دیوان از ماه دسامبر ۲۰۲۵ پیش‌بینی می‌شد. یک ماه پیش از آنکه نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا را بربایند و بازداشت کنند، مجلس ملی ونزوئلا به لغو قانونی که اساسنامهٔ رم را تصویب کرده بود رأی داد و راه را برای خروج از دیوان هموار کرد.
دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا، پس از اعلام خروج ونزوئلا از دیوان کیفری بین‌المللی در یک مراسم عمومی گفت که این دیوان به ابزاری برای هدف قرار دادن ونزوئلا تبدیل شده است.
او گفت: «دیوان کیفری بین‌المللی آن‌قدر سیاسی شده است که از آن برای حمله به مردم ونزوئلا و دولت ونزوئلا استفاده می‌شود و ما به چنین سازمان یا نهادی اعتقاد نداریم.»
دیوان کیفری بین‌المللی در سال ۲۰۲۰ تحقیق دربارهٔ ونزوئلا را آغاز کرد و اعلام کرد دلایل معقولی وجود دارد که نشان می‌دهد مقام‌های غیرنظامی، اعضای نیروهای مسلح، و افراد حامی حکومت دست‌کم از سال ۲۰۱۷ مرتکب جنایت علیه بشر شده‌اند.
کریم خان، که در سال ۲۰۲۱ به سمت دادستان دیوان کیفری بین‌المللی منصوب شد، اواخر همان سال تحقیق رسمی دربارهٔ این پرونده را آغاز کرد. این دیوان در ۲۴ ژوئیه امسال اعلام کرد که کریم خان را، پس از آنکه «مشخص شد مرتکب تخلفات جدّی و نقض جدّی وظایفش شده است»، از سمتش برکنار کرده است. خان این اتهام‌ها را رد می‌کند.
دیوان کیفری بین‌المللی در ژانویه ۲۰۲۵ با اشاره به همکاری نکردن دولت ونزوئلا، که در آن زمان زیر رهبری مادورو بود، دفترش را در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا، تعطیل کرد. رودریگز اوایل امسال، پس از آنکه مادورو برای مواجهه با اتهام‌های فدرال آمریکا در زمینهٔ قاچاق مواد مخدر و «تروریسم مرتبط با مواد مخدر» ربوده شد و به نیویورک برده شد، به‌عنوان رهبر موقت جایگزین مادورو شد.
رودریگز در ۳ ژانویه ۲۰۲۶ با تصمیم دیوان عالی دادگستری ونزوئلا برای ادارهٔ دولت انتقالی و جایگزینی مادورو در دوره «غیبت موقت» او منصوب شد. دورهٔ تمدیدشدهٔ ۱۸۰ روزهٔ ریاست موقت رودریگز در ۳ ژوئیه (۱۲ تیر) به پایان رسید.
با این حال، برگزاری انتخابات پس از دو زمین‌لرزهٔ ویرانگر در نزدیکی کاراکاس در ۲۴ ژوئن (۳ تیر) به تعویق افتاده است.
دونالد ترامپ در ۲۴ ژوئیه (۲ مرداد) از عملکرد رودریگز تمجید کرد.
او در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «در مورد انتخابات در ونزوئلا، آنها هنوز واقعاً برای برگزاری انتخابات آماده نیستند. اما پیشرفت بسیار زیادی حاصل شده است. دلسی کار فوق‌العاده‌ای انجام داده است.» ترامپ افزود: «اما در مقطعی آماده خواهند شد و ما نیز از نزدیک بر روند آن انتخابات نظارت خواهیم کرد.»
برگرفته از گزارش اپُک تایمز