تسکین یافتن مردم با آب شیلنگ در خیابان، در ۲۵ ژوئن (۴ تیر) در کلن، آلمان، زمانی که موج گرمای بیسابقهای کشور را در بر گرفته است. عکس از اینا فاسبندر/خبرگزاری AFP از طریق گتی.
نوشتهٔ ادوارد چِن، در نشریهٔ علمی نیچر
ترجمهٔ نیما حیدری
سهشنبه ۹ تیر ۱۴۰۵
در حالی که دومین موج گرمای بیسابقه در اروپا امسال رکوردهای دما را دارد میشکند، بسیاری از مردم همان سؤالهای همیشگی را میپرسند: آیا این «وضعیت عادی» جدید است؟ آیا آبوهوای اروپا تغییر اساسی کرده است؟
دانشمندانی که با مجلهٔ نیچر (Nature) صحبت کردند میگویند این موج گرمای اروپا که چهار یا پنج روز طول میکشد، در حالی که دمای لندن نزدیک به ۴۰ درجهٔ سانتیگراد میشود، استثنا است. سارا پرکینز-کِرکپاتریک، دانشمند علوم آبوهوا در دانشگاه ملی استرالیا در کانبرا، میگوید: «این گرما خارقالعاده است.» اما پژوهشگران همچنین میگویند در حالی که گرمایش جهانی ادامه دارد، اروپاییها باید منتظر رخدادهای بیشتری مثل این در آینده باشند.
سامانتا برگس، معاون مدیر سرویس تغییرات آبوهوایی کوپرنیک در مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هواشناسی در ریدینگ، بریتانیا، میگوید: «تا زمانی که ما انتشار جهانی [گازهای گلخانهیی] را قطع نکنیم، این موجهای گرما باقی خواهند ماند. به دفعاتی بیش از پیش رخ خواهند داد، شدیدترند، و هر بار مدت بیشتری دوام دارند.»
خطرهای ناشی از این موجهای گرمایی نیز بسیار زیاد است. در فرانسه- که گرمترین روز را این هفته در شهر پیسوس، با دمای ۴۴٫۳ درجهٔ سانتیگراد، ثبت کرد- دستکم ۵۴ نفر بر اثر گرما، یا غرق شدن در آبراهها (رودهای کوچک و بزرگ) وقتی میخواستند خودشان را خنک کنند، جانشان را از دست دادند.
آنچه پژوهشگران لزوماً بر سر آن توافق ندارند این است که آبوهوای اروپا از تابستانهای خنک و خوشایندی که مردم کافی بود پنجرهها را باز بگذارند که خنک شوند با چه سرعتی به آبوهوایی با گرمای شدید تغییر یافت که و مردم حالا به این فکرند که کولر گازی بخرند یا نه.
اوجهای جدید گرما
در تحلیلی که روز ۲۶ ژوئن [۵ تیر] منتشر شد۱ دمای ۸۵۴ شهر در سراسر اروپا- که ۳۰٪ جمعیت قاره را در خود جای دادهاند- بررسی شد. نتیجه این بود که در تقریباً نیمی از این شهرها رکوردهای تاریخی استرس گرمایی در این ماه شکسته شد یا شکسته خواهد شد (تصویر زیر را ببینید). طبق یافتههای این بررسی، که گروه World Weather Attribution، سازمانی بینالمللی که رخدادهای آبوهوایی شدید (مثل گرما یا سرمای شدید) را مطالعه میکند، در همهٔ شهرهایی در جمهوری چک، لیتوانی، و لوکزامبورگ که بررسی شد، اوجهای بیسابقهای از گرما رخ داده است.
تحلیل دادههای هواشناسی از ۸۵۴ شهر در سراسر اروپا نشان میدهد کدام شهرها از ۱۸ ژوئن (۲۸ خرداد) تا کنون دچار استرس گرمایی رکوردشکن شدهاند یا پیشبینی میشود تا پایان ماه چنین رکوردی را ثبت کنند.
نقاط ارغوانی: رکوردشکنی در استرس گرمایی
نقاط خاکستری: بدون رکوردشکنی
منبع: Ref. 1/World Weather Attribution
اریش فیشر، دانشمند علوم آبوهوا در مؤسسهٔ فدرال فناوری سوئیس (ETH) در زوریخ، میگوید: «آنچه قبلاً نادر بود، اکنون به رخدادی منظم و مکرر تبدیل شده است.» اکنون رکوردهای دما «همواره و همهجا دیده میشود و حتی رکوردهای قبلی با اختلاف زیاد شکسته میشود.» او میگوید اینطور رکورد شکستن در اروپا مثلاً در ورزش غیرقابل تصور است؛ مثل این است که یک قهرمان پرش ارتفاع «با استروئید» رکوردش را نیم متر بشکند، نه یک یا دو سانتیمتر.
پس علت این موج گرمای کنونی چیست؟ لارا والبرگ، کارشناس الگوسازی آبوهوا در مؤسسهٔ هواشناسی ماکس پلانک در هامبورگ، آلمان، میگوید مانند نمونههای قبلی، این موجهای گرما را جریانهای گردش هوایی به وجود میآورد که گرما را از خط استوا به قطب شمال سرد میبرد. استفان رامستورف، دانشمند علوم آبوهوا در دانشگاه پوتسدام آلمان میگوید اگرچه دانشمندان هنوز چندوچون این گردش هوا را کامل نفهمیدهاند، برخی دانشمندان بر این نظرند۲ که وقتی دمای سطح دریا در اقیانوس اطلس شمالی کاهش مییابد، همانطور که الآن دارد هست، هوای گرم شمال آفریقا و صحرای بزرگ ممکن است موقتاً در بالای اروپا گیر کند.
«کاملاً واضح»
پژوهشگران میگویند تغییرات آبوهوایی نیز در شدت این موج گرمای خاص نقش دارد. به گفتهٔ کلر بارنز، پژوهشگر آبوهواهای شدید در کالج امپریال لندن، علاوه بر این، دمای زیاد ناشی از گرمایش جهانی خاک زمین را خشک کرده و سرمایش تبخیری [خنک شدن ناشی از بخار شدن آب] را در اروپا کاهش داده است. بارنز میافزاید که پوشش ابری که معمولاً گرمای خورشید را به فضا بازتاب میداد نیز در اروپا کاهش یافته است، که علت آن ترکیبی از شرایط آبوهوایی خشک و قوانین سختگیرانهتر کیفیت هوا از دههٔ ۱۹۸۰ است که آلودگی آئروسل [ذرات معلق در هوا] را کاهش داده است. (آئروسلها میتوانند مثل بستری برای شروع بارش ابرها عمل کنند.)
در واقع، برخی دانشمندان بر این نظرند که اروپا در دههٔ ۱۹۸۰ گذار به آبوهوایی متمایز را آغاز کرد (نگاه کنید به «تغییر آبوهو»). زیک هاوسفادر، دانشمند علوم آبوهوا در سازمان غیرانتفاعی برکلی ارت (Berkeley Earth) در کالیفرنیا که دمای جهانی را رصد میکند، میگوید: «بهویژه از سال ۱۹۸۰ جهشی عظیم در دمای جهانی در اروپا رخ داده است. در دادهها این جهش کاملاً واضح است.»
اروپا سریعترین قارهٔ در حال گرم شدن است؛ دمای آن حدوداً دوبرابر سرعت میانگین جهانی (برای همهٔ خشکیها و اقیانوسهای زمین) افزایش یافته است. پژوهشگران میگویند آبوهوای اروپا از دههٔ ۱۹۸۰ [۱۳۶۰] دچار دگرگونی شده است.
خط مبنای پیشاصنعتی برابر است با میانگین دمای جهان بین سالهای ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰.
منحنی نارنجی: اروپا
منحنی آبی: میانگین جهانی
منبع: Zeke Hausfather/Berkeley Earth
در گزارش وضع آبوهوای اروپا در سال گذشته۳ چنین نتیجه گرفته شد که اروپا از میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰ هر دههٔ ۰٫۵۶ درجهٔ سانتیگراد گرمتر شده است، که دوبرابر میانگین سرعت افزایش دمای جهانی است. فقط قطب شمال است که سریعتر از این گرم شده است، یعنی ۰٫۷۵ درجهٔ سانتیگراد در هر دهه.
تابستان کُشنده
در عین حال، اروپا با توالی بیشتری از وقوع موجهای گرما مواجه شده است و این موجها طولانیتر بودهاند و از اوایل دههٔ ۱۹۹۰ در هر سال زودتر آغاز شدهاند.۴ فیشر میگوید: «وضعی که قبلاً در ماه اوت داشتیم، حالا در ژوئیه و ژوئن و حتی در برخی موارد در ماه مه رخ میدهد. تابستان دارد طولانیتر میشود و قرار گرفتن در معرض این گرما هم دارد طولانیتر میشود.»
برخی دانشمندان افزایش تکرار و توالی موجهای گرما را به کوچک شدن یخهای دریایی در قطب شمال و ذوب شدن پوشش برفی در اروسیا [مجموع سرزمینهای اروپا و آسیا] مرتبط دانستهاند و معتقدند که این عوامل باعث اختلال در گردش هوای بالای اروپا شدهاند.۵
اما همه بر سر این موضوع توافق ندارند که بتوان لحظهٔ خاصی را مشخص کرد که آبوهوای اروپا شروع به تغییر کرد. هلگه گوسلینگ، فیزیکدان آبوهوا در مؤسسهٔ آلفرد وگنر در برمرهافن آلمان، میگوید آبوهوا «مرحلهیی» تغییر نکرده است. او بر این نظر است که هوا «پیوسته گرمتر و گرمتر شده است.»
و دانشمندان دیگری هستند که میگویند مطمئن نیستند که اروپا واقعاً آبوهوای جدیدی دارد. سگولن برتو، الگوساز آبوهوا در دفتر هواشناسی بریتانیا در اکستر، معتقد است که هنوز این احتمال وجود دارد که تغییر در الگوهای آبوهوایی پیوند بیشتری با تغییرات طبیعی آبوهوا داشته باشد تا با اثرات گرمایش جهانی، «که در این صورت، این گرمایش شدید ممکن است در نقطهای کُند شود.» با این حال، او تأکید میکند که اگر انتشار گازهای گلخانهیی در جهان ادامه یابد، اروپا به گرم شدن ادامه خواهد داد.
مراجع:
1. Keeping, T. et al. Fossil fuel emissions have rapidly worsened European heatwaves in just a few decades (World Weather Attribution, 2026).
2. Krüger, J., Kjellsson, J., Kedzierski, R. P. & Claus, M. Tellus 75, 358–374 (2023).
Article Google Scholar
3. Copernicus Climate Change Service & World Meteorological Organization. European State of the Climate Report 2025 (ECMWF & WMO, 2026).
4. Boboc, L., Dima, M., Vaideanu, P. & Ionita, M. Weather Clim. Extrem. 49, 100794 (2025).
Article Google Scholar
5. Zhang, R., Sun, C., Zhu, J., Zhang, R. & Li, W. npj Clim. Atmos. Sci. 3, 7 (2020).
Article Google Scholar