حمیدرضا علینیا*
دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵
کنوانسیون یا پیمان ۱۹۳ نخستین استاندارد جهانی برای اقتصاد پلتفرمی است. اما این کنوانسیون به چه چیزی میپردازد و چطور اعمال میشود؟
نشست اخیر کنفرانس بینالمللی کار (ILC2026) پیمان یا کنوانسیون شماره ۱۹۳ را به تصویب رساند. این کنوانسیون نخستین استاندارد بینالمللی کار برای اقتصاد پلتفرمی را بنیان گذاشته است. در پرسش و پاسخهای مختصر این مقاله توضیح داده میشود که این پیمان چه کاری میکند، چه کسانی را پوشش میدهد، و برای کارگران، پلتفرمها، و دولتها چه معنایی دارد.
کنوانسیون C193 چیست؟
کنوانسیون یا پیمان مربوط به کار شایسته در اقتصاد پلتفرمی (C193) که در کنفرانس بینالمللی کار در ژوئن ۲۰۲۶ به تصویب رسید نخستین استاندارد بینالمللی کار است که بهطور خاص به اقتصاد پلتفرمی اختصاص یافته است. این کنوانسیون چارچوبی جهانی ایجاد میکند تا اطمینان حاصل شود که نوآوری فناورانه و الگوهای کسبوکار جدید همراه با حقوق کارگران، رقابت منصفانه، و رشد اقتصادی پایدار پیش میروند.
چرا این کنوانسیون مهم است؟
پیمان C193 نخستین چارچوب جهانی برای بازار کار است که به اقتصاد پلتفرمی اختصاص دارد و نخستین استاندارد بینالمللی است که بهطور خاص برای بررسی تأثیر دیجیتالیسازی بر بازار کار تدوین شده است. هدف این کنوانسیون آن است که همهٔ کارگران پلتفرمی، صرفنظر از وضع اشتغال، بتوانند از حقوق بنیادین و حمایتهای مناسب بهرهمند شوند و در عین حال فرصتهای ایجادشده در پلتفرمهای کار دیجیتال به رسمیت شناخته شود. این کنوانسیون همچنین نشاندهندهٔ موفقیت نخستین بحث قانونگذاری سازمان بینالمللی کار است که بهطور خاص به اثر گذار دیجیتال بر بازار کار متمرکز شده و ثابت میکند که دولتها، کارفرمایان، و کارگران میتوانند از طریق گفتوگوی اجتماعی برای مواجهه با چالشهای نوظهور همکاری کنند.
چه کسانی تحت پوشش پیمان جدید قرار میگیرند؟
کنوانسیون برای پلتفرمهای کار دیجیتال و کارگران پلتفرمی، چه در رابطهٔ استخدامی باشند و چه نباشند، از جمله کارگران خوداشتغال، اعمال میشود. همچنین، هم کار مبتنی بر مکان (location-based) و هم کار پلتفرمی برخط (online) را پوشش میدهد.
آیا این کنوانسیون همهٔ کارگران پلتفرمی را ملزم به طبقهبندی شدن بهعنوان کارمند میکند؟
کنوانسیون هیچ طبقهبندی اشتغال خاصی را تحمیل نمیکند. در عوض، از کشورهای عضو میخواهد اقداماتی کنند تا اطمینان حاصل شود که نحوهٔ اشتغال بهدرستی تعیین میشود. برای این منظور، واقعیت عملی و نه صرفاً بندهای قراردادی مبنای راهنما خواهد بود.
آیا کنوانسیون خوداشتغالی یا کار پلتفرمی را ممنوع میکند؟
کنوانسیون C193 خوداشتغالی یا هیچ الگوی کسبوکار خاصی را ممنوع نمیکند. هدفش این است که اطمینان حاصل کند کارگران پلتفرمی صرفنظر از وضع اشتغالشان، از حقوق و حمایتهای مناسب برخوردار شوند.
کنوانسیون چه حقوق و حمایتهایی ارائه میدهد؟
کنوانسیون به طیف گستردهای از موضوعها میپردازد که شامل اصول و حقوق بنیادین در کار، ایمنی و بهداشت حرفهیی، خشونت و آزار، ترویج فرصتهای کار شایسته، مزد یا پرداخت، تأمین اجتماعی، و تأثیر استفاده از سیستمهای مبتنی بر الگوریتم بر کارگران است. همچنین این کنوانسیون به مسائلی مانند حفاظت از دادهها و حریم خصوصی، تعلیق، غیرفعالسازی و خاتمهٔ کار در پلتفرمها، حمایت از مهاجران و پناهندگان، و دسترسی به عدالت میپردازد.
کنوانسیون دربارهٔ الگوریتمها و هوشواره چه میگوید؟
کنوانسیون شامل مقرراتی دربارهٔ تأثیر استفاده از سیستمهای خودکار مبتنی بر الگوریتم، از جمله سامانههای تصمیمگیری خودکار است. این کنوانسیون شفافیت، تضمینها، و دسترسی به سازوکارهای بازبینی را زمانی ترویج میکند که چنین سامانههایی بر کارگران تأثیر میگذارند. اگرچه کنوانسیون بهصراحت به هوشواره (هوش مصنوعی) اشاره نمیکند، اما مقرراتش برای سامانههای خودکاری اعمال میشود که برای نظارت یا ارزیابی کار یا تصمیمگیری مرتبط با کار استفاده میشوند، از جمله آنهایی که ممکن است فناوریهای هوشواره در خود جای داده باشند.
آیا کنوانسیون مقرراتی دربارهٔ کارگران مهاجر و پناهندگان دارد؟
کنوانسیون از کشورهای عضو میخواهد اقداماتی را برای جلوگیری از سوءاستفاده و حمایت از کارگران مهاجر و پناهندگان انجام دهند.
آیا پلتفرمهای کار دیجیتال میتوانند با فعالیت از طریق واسطهها یا فعالیت فرامرزی از اِعمال کنوانسیون اجتناب کنند؟
کنوانسیون با این تشخیص تنظیم شده است که کار پلتفرمی اغلب میتواند بهصورت فرامرزی سازماندهی شود و ممکن است شامل واسطهها باشد. این کنوانسیون شامل مقرراتی با هدف تضمین اثربخشی حمایتهایش است. این مقررات شامل الزامی برای اجرای کنوانسیون در ارتباط با پلتفرمهای کار دیجیتال و همچنین واسطههایی است که در قلمرو آن فعالیت میکنند. بهعلاوه، تعیین واضح مسئولیتهای پلتفرمها و واسطهها هم مشخص است. کشورهای عضو همچنین باید کنوانسیون را در مورد کارگران پلتفرمیای اجرا کنند که در قلمرو آنها کار میکنند. قطعنامهٔ تصویبشده به همراه کنوانسیون تأکید میکند که برخی از پلتفرمهای کار دیجیتال بهصورت فرامرزی فعالیت میکنند و به همین دلیل، بهخصوص همکاری بین کشورهای عضو برای اجرای کنوانسیون از اهمیت ویژهای برخوردار میشود.
آیا کنوانسیون حقوق موجود کارگران پلتفرمی بهعنوان کارمند را کاهش میدهد؟
کنوانسیون بههیچوجه بر حقوق کارگران پلتفرمی که در برخی کشورهای عضو بهعنوان کارمند شناخته شدهاند تأثیر منفی نمیگذارد. در عوض، کف حمایتها را ایجاد میکند و تضمینهایی را در حوزههایی که در اقتصاد دیجیتال بهطور فزایندهای مهم شدهاند، از جمله مدیریت الگوریتمی و حفاظت از دادهها، معرفی میکند. کنوانسیون در پی آن است که اطمینان حاصل کند حمایتی که برای کارگران پلتفرمی در نظر گرفته میشود کمتر از حمایتی نباشد که برای کارگران دیگر با همان وضع اشتغال در نظر گرفته شده است. به عبارت دیگر، کارگران پلتفرمیای که کارمندند نباید از دیگر گروههای کارمند حمایت کمتری دریافت کنند.
آیا کنوانسیون انعطافپذیری در کار پلتفرمی را کاهش میدهد؟
کنوانسیون قصد کاهش یا حذف انعطافپذیری را ندارد. برعکس، به گونهای تدوین شده است که درجهٔ قابل توجهی از انعطافپذیری را برای کشورهای عضو در اجرای مقررات خودشان فراهم میکند. با این حال، انعطافپذیری باید با حقوق، حمایتها، و تضمینهای مناسب برای کارگران همراه باشد.
کنوانسیون چگونه بر پلتفرمهای کار دیجیتال تأثیر میگذارد؟
کنوانسیون رفتار مسئولانهٔ کسبوکار، رقابت منصفانه، و رشد پایدار را در اقتصاد پلتفرمی ترویج میکند. این کنوانسیون اصول و حمایتهای مشترکی ایجاد میکند و در عین حال به کشورهای عضو انعطافپذیری میدهد که نحوهٔ اجرای مقررات خودشان را مطابق با قوانین و رویه ملی تعیین کنند.
آیا کنوانسیون بیدرنگ در همهٔ کشورها اعمال میشود؟
مانند همهٔ کنوانسیونهای سازمان بینالمللی کار، پیمان C193 فقط برای کشورهای عضو سازمان بینالمللی کار که آن را تصویب کنند از نظر قانونی الزامآور است. این کنوانسیون پس از تصویب باید از طریق قوانین، مقررات، سیاستها، موافقتنامههای جمعی، یا اقدامات دیگر، مطابق با نظام حقوقی و رویه ملی هر کشور، اجرا شود. حتی پیش از تصویب، کنوانسیون میتواند راهنمای سیاستی مهمی برای دولتها، کارفرمایان، کارگران، و پلتفرمهای کار دیجیتال ارائه دهد.
کنوانسیون مسئلهٔ بیقاعدگی در اقتصاد پلتفرمی را چطور حل میکند؟
کنوانسیون برای کارگران پلتفرمی در هر دو اقتصاد رسمی و غیررسمی اعمال میشود. این کنوانسیون میپذیرد که پلتفرمهای کار دیجیتال میتوانند مسیرهایی بهسوی رسمیسازی ایجاد کنند و از کشورهای عضو میخواهد اقدامات مناسبی برای تسهیل رسمیسازی کار پلتفرمی، از جمله ثبتنام کارگران خوداشتغال، صورت دهند. سایر مقررات هم میتواند با ترویج شفافیت، تسهیل دسترسی به تأمین اجتماعی، حمایت از تعیین وضع اشتغال، و تقویت اجرا و نظارت به رسمیسازی کمک کند. کنوانسیون الگوی واحدی برای رسمیسازی تجویز نمیکند و برای کشورهای عضو امکان انعطافپذیری در مورد اقداماتی مطابق با قوانین و رویه ملی وجود دارد.
*منبع: ILO
از آتیه آنلاین