چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵
امید مجد – اندیشهٔ نو*: پنجاه و دومین نشست سران گروه هفت (G7) که از ۱۵ تا ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۵ تا ۲۷ خرداد ۱۴۰۵) به میزبانی امانوئل مکرون در شهر اویان-له-بن فرانسه برگزار میشد چهارشنبه شب به پایان رسیده است. در پایان این نشست، برخلاف پیشبینیهای اولیه که احتمال داده میشد بهدلیل اختلافهای جدّی توافق مشترکی حاصل نشود، ۹ سند موضوعی و مشترک بهجای یک بیانیهٔ واحد- که در نشستهای قبلی معمول بود- تصویب شد. به همین دلیل بود که که امانوئل مکرون این نشست را «موفقیت عینی و مایهٔ اتحاد» هفت کشور توصیف کرد.
بیانیههای پایانی نشست اویان
رهبران کشورهای عضو گروه۷ با انتشار مجموعهای از بیانیهها و فراخوانهای مجزا بر سر موضوعهای اساسی به توافقهایی رسیدند. این بیانیهها و فراخوانها اینها بودند:
۰ بیانیه در خصوص مسائل ژئوپلیتیک
این بیانیه با تمرکز بر جنگ اوکراین و بحران غرب آسیا تدوین شد و رهبران کشورهای عضو ضمن تعهد به تداوم پشتیبانی تسلیحاتی از کییف، از تفاهمنامهٔ اخیر آمریکا و ایران استقبال کردند. اعضای این گروه این توافق را بستری برای راستیآزمایی برنامهٔ هستهیی ایران دانستند و بر بازگشایی کامل، سریع، و امن تنگهٔ هرمز برای حفاظت از بازار جهانی انرژی تأکید کردند.
۰ بیانیه دربارهٔ رشد اقتصادی پایدار، متوازن و تابآور
رهبران گروه۷ در این سند بر مهار کردن تورم ناشی از بحرانهای ترانزیتی و تقویت پایداری زنجیرههای ارزش تأکید کردند. تمرکز این بیانیه بر توزیع عادلانهٔ دستاوردهای رشد اقتصادی و تدوین و اجرای سیاستهای حمایتی یکپارچه برای پیشگیری از نوسانهای شدید در بازارهای مالی و کالاهای اساسی بود.
۰ بیانیهٔ مشارکتهای بینالمللی سودمند متقابل
این بیانیه چارچوب جدیدی برای بازسازی نظام همگرایی با اقتصادهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه (از جمله کشورهای دعوتشده مانند هند و برزیل) تعریف میکند. هدف اصلی آن ایجاد الگوهای سرمایهگذاری مشترکِ زیرساختی و مدیریت بدهیهای بینالمللی است تا از وابستگی یکجانبهٔ این کشورها به پروژههای چین جلوگیری شود.
۰ بیانیه دربارهٔ امنیت زنجیرهٔ تأمین مواد معدنی حیاتی و راهبردی
این سند راهبردی به موضوع کاهش وابستگی شدید به چین در تأمین فلزات و مواد اولیهٔ صنایع پیشرفته اختصاص دارد. رهبران کشورهای عضو توافق کردند با تکیه بر اصول استاندارد و مقابله با کار اجباری در معادن، شبکهٔ تأمینی را با همکاری کشورهای جایگزین ایجاد کنند.
۰ بیانیه دربارهٔ مبارزه با قاچاق مهاجران و شبکههای جنایی
اعضا در این بیانیه متعهد به افزایش هماهنگیهای پلیسی و اطلاعاتی برای متلاشی کردن شبکههای جنایی قاچاق انسان شدند. این سند بر لزوم مدیریت مرزها، حفاظت از پناهجویان واقعی، و توسعهٔ اقتصادی کشورهای مبدأ برای مهار کردن پدیدهٔ مهاجرت غیرقانونی تمرکز دارد.
۰ بیانیه دربارهٔ مبارزه با قاچاق مواد مخدر
این بیانیه توافقی همهجانبه برای مقابله با تولید، ترانزیت، و توزیع بینالمللی مواد مخدر صنعتی و سنّتی است. رهبران کشورهای عضو خواستار تشدید نظارت بر مواد شیمیایی پیشساز و بستن مجراهایی مالی و پولشویی کارتلهای بزرگ مواد مخدر در سراسر جهان شدند.
۰ بیانیه دربارهٔ ایجاد فضای دیجیتال امنتر برای کودکان و نوجوانان (در حوزهٔ هوشواره و فضای مجازی)
این سند با توجه به رشد شتابان هوشواره (هوش مصنوعی، و فناوریهای نوین، معیارهای جدیدی را برای شرکتهای بزرگ فناوری (Big Tech) تعیین کرده است. هدف اصلی آن مهار کردن آسیبهای فضای مجازی، حفاظت از دادههای هویتی افراد زیر سن قانونی، و جلوگیری از سوءاستفادههای آنلاین از کودکان است.
همچنین، دو فراخوان هماهنگ برای مقابله با شیوع ابولا (سویهٔ بانديبوگیو) و مبارزه با سرطان و تقویت پژوهش دربارهٔ سرطان نیز مورد توافق کشورها قرار گرفت. این فراخوان حاوی پاسخ اضطراری مشترک برای تأمین مالی و هماهنگی علمی بهمنظور مهار کردن شیوع سویهٔ بانديبوگیو (Bundibugyo) ابولا است. همزمان، اعضا توافق کردند که سرمایهگذاری در پژوهش مشترک، تبادل دادههای پزشکی، و توسعهٔ روشهای درمانی جدید برای مبارزه با سرطان را در سطح بینالمللی ارتقا دهند.
موضوعهای اصلی نشست
واکنش به تفاهم ایران و آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز: این نشست در عمل در سایهٔ اعلام امضای یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران قرار داشت. رهبران گروه هفت در بیانیهٔ ژئوپلیتیک از این تفاهم استقبال کردند و آن را فرصتی برای راستیآزمایی و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهیی دانستند. همچنین، بر بازگشایی فوری، کامل، و بیقیدوشرط تنگهٔ هرمز (که ترامپ وعدهٔ بازگشایی کامل آن را تا پایان هفته داد) برای تحقق ثبات در بازار انرژی تأکید شد.
تعهد همهجانبه به اوکراین: با توجه به حضور ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در این نشست، کشورهای عضو متعهد شدند تحویل سامانههای پدافند هوایی، تسلیحات دوربُرد، و حمایت از بخش انرژی اوکراین را افزایش دهند. آنها همچنین توافق کردند که فشار اقتصادی بر روسیه را از طریق تشدید تحریمها در بخش نفت و گاز افزایش دهند.
تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین مواد معدنی: اعضا توافق کردند که برای کاهش وابستگی مطلق به زنجیرههای تأمین زیر نظر و کنترل چین، با کشورهای جایگزین همکاریهای استراتژیک برقرار کنند.
همگرایی با اقتصادهای نوظهور: فرانسه با دعوت کردن از رهبران برزیل، هند، کره جنوبی، کنیا، و مصر تلاش کرد که پذیرش و موقعیت گروه هفت را افزایش دهد و در ضمن، در عرصهٔ مدیریت بدهیها و سرمایهگذاریهای زیرساختی با این کشورها همکاری کند.
مشکلات و چالشهای نشست
اختلافهای ساختاری بر سر هوشواره (هوش مصنوعی) و تعرفههای تجاری (عوارض گمرکی بر واردات): مواضع متفاوت آمریکا و اروپا در خصوص نحوهٔ تنظیم مقررات هوشواره و همچنین سیاستهای حمایتی و تعرفهگذاری ترامپ بر واردات پیش از برگزاری نشست تنشهایی ایجاد کرده بود که باعث شد رهبران برای فرار کردن از بنبست، بهجای یک سند نهایی مشترک، به بیانیههای تفکیکشده روی بیاورند.
مواضع تند و غیرقابل پیشبینی دونالد ترامپ: حضور ترامپ سایهٔ سنگینی بر مواضع چندجانبهگرایی اروپا انداخته بود. برای نمونه، او در کنفرانس خبری در حاشیه این نشست با لحنی تهدیدآمیز دربارهٔ تفاهم با ایران و پایان دادن به جنگ اعلام کرد: «این یک یادداشت تفاهم با ایران است؛ اگر ظرف ۶۰ روز به تعهدها عمل نشود، بمباران را از سر میگیریم»، موضوعی که با رویکرد دیپلماتیک و آرامتر رهبران اروپایی مانند مکرون تا حدی زاویه داشت.
بحران انرژی و شکنندگی مسیرهای ترانزیتی: وابستگی زیاد اقتصاد جهانی به تنگهٔ هرمز و نوسانهای قیمت انرژی از چالشهای جدّی ژئوپلیتیکی بود که رهبران را وادار کرد به فکر ایجاد مسیرهای ترانزیتی جایگزین و افزایش ذخایر استراتژیک بیفتند.
دیدگاه تحلیلگران
در مجموع، تحلیلگران بینالمللی برخلاف رضایت و خوشبینی امانوئل مکرون (که نشست را «موفقیت عینی» نامید)، نگاهی دوقطبی و تا حدی انتقادی به نشست ۲۰۲۶ اویان داشتند. آنها این نشست را ترکیبی از «موفقیتهای دیپلماتیک شکننده» و «کوتاهیهای ساختاری در برابر بحرانهای بزرگ» ارزیابی کردند.
به نظر برخی تحلیلگران، این نشست بار دیگر پدیدهٔ «جهانِ جی-زیرو» (G-Zero)، یعنی نبود رهبری واحد و منسجم جهانی را به نمایش گذاشت. این اصطلاح را قبلاً ایان برمر، رئیس گروه اروسیا، به کار برده بود. حضور ترامپ با رویکرد یکجانبهگرایانه و لحن تهدیدآمیز در کنفرانسهای خبری (بهویژه اولتیماتوم ۶۰روزه به ایران پس از امضای تفاهمنامهٔ پایان دادن به جنگ)، نشان داد که کشورهای اروپایی دیگر نمیتوانند روی آمریکا بهعنوان شریک راهبردیِ پیشبینیپذیر حساب کنند. مواضع ترامپ عملاً تلاشهای مکرون برای ایجاد همگرایی عمیقتر را تحتالشعاع قرار داد.
تندترین انتقادها به این نشست از سوی تحلیلگران حوزهٔ انرژی و محیط زیست (مانند مؤسسهٔ بینالمللی 350.org) مطرح شد. آنها سران گروه هفت را به «خوابگردی در برابر بحران آبوهوایی» متهم کردند، زیرا که در اسناد نهایی سران موضوعهایی حیاتی مثل کاهش گازهای گلخانهیی، گذار از سوختهای فسیلی، و تغییرات زیانبار آبوهوایی بهطور کامل نادیده گرفته شد. تحلیلگران گفتند گروه هفت نشان داد که هر زمان پای بحرانهای سیاسی فوری (مثل امنیت تنگهٔ هرمز و نوسان قیمت نفت) وسط باشد، محیط زیست را بهسرعت از دستور کار خارج میکند.
در مجموع، از نظر تحلیلگران سیاسی، نشست اویان ۲۰۲۶ یک «مسکن موقت دیپلماتیک» بود؛ فرایند فروپاشی نظم سنّتی غرب را متوقف نکرد، اما به لطف انعطافپذیری فرانسه اجازه نداد که اختلافهای درونی رهبران به رسوایی و شکست مطلق رسانهیی تبدیل شود.
*با استفاده از منابع خبری بینالمللی.