تصویر از رویترز/گو ناکامورا.
شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
فریبرز شایگان – اندیشهٔ نو: اواخر ماه ژوئن (۲ تا ۴ تیر ۱۴۰۵)، رهبران و کارشناسان از سراسر جهان در شهر دالیان در چین گرد هم میآیند تا در «داووس تابستانی» شرکت کنند. اقتصاد چین موضوع اصلی گفتوگوها و بررسیها در داووس تابستانی خواهد بود.
همایش جهانی اقتصاد (World Economic Forum) در آستانهٔ برگزاری نشست «داووس تابستانی» در چین، با انتشار چند نمودار و عدد تصویری از جایگاه اقتصادی چین در جهان ارائه کرده است که نشان میدهد چین همچنان قدرتی بزرگ در اقتصاد جهانی است.
چین مدتهاست نقش مهمی در اقتصاد جهانی ایفا کرده، زنجیرههای تأمین را متحول کرده، و موتور پیشران پیشرفتهای فناوری در سراسر جهان بوده است.
امروزه اقتصاد چین همچنان نقشش را در بخشهایی مانند خودروهای برقی، سامانههای انرژی تجدیدپذیر، و فناوریهای پیشرفتهای مانند هوشواره (هوش مصنوعی، و رُباتیک ادامه و گسترش میدهد. با این حال، حفظ رشد و نوآوری بدون مشکل نیست.
سال ۲۰۲۵ سال عجیبی برای تجارت بود. در حالی که آمریکا به اعمال تعرفههای گمرکی متوسل شد، کشورها مجبور شدند در الگوهای سنّتی بازنگری کنند. چین فروش به کشورهای دیگر آسیا را افزایش داد، در حالی که کمتر به آمریکا میفروخت. آمار صادرات ماهانهٔ چین سریعتر از آنچه اکثر کارشناسان پیشبینی کردهاند در حال رشد است.
با این حال، تغییراتی در شرف وقوع است، حتی اگر به نظر بیاید که واقعیت اوضاع در تنگهٔ هرمز راکد مانده است. بسته شدن مؤثر این کریدور حیاتی تجاری توجه جهان را بیش از پیش به مسائلی معطوف کرده است که چین در آنها تخصص دارد، مانند انرژی سبز و روشهای حملونقلی که برای عبور از منطقهٔ جنگی به نفتکشهای دریایی وابسته نیستند.
مقامات دولتی، تصمیمگیرندگان شرکتی، و دانشگاهیانی که در اواخر ماه ژوئن به دالیان چین میآیند تلاش خواهند کرد که واضحترین دیدگاه ممکن را از اقتصاد جهانی، با محوریت فزایندهٔ چین، به دست آورند.
چند شاخص مهم میتواند به ارزیابی جایگاه چین در اقتصاد جهانی کمک کند.
صادرات صفحههای خورشیدی معادل ۶۸ گیگاوات
در ماه اول پس از بسته شدن تنگه هرمز، چین ظرفیت انرژی خورشیدی کافی برای تأمین برق کل بریتانیا برای یک شب سرد و دلگیر را به جهان صادر کرد.
با بسته شدن عملی تنگهٔ هرمز، کشورهای در حال توسعهای که بهویژه به واردات نفت و گاز وابسته بودند نخستین کشورهایی بودند که در صف درخواست صفحههای خورشیدی، ویفرها، و سلولهای چینی قرار گرفتند. صادرات به هند در ماه مارس تقریباً دوبرابر شد و نسبت به سال قبل به ۱۱٫۳ گیگاوات رسید. طبق گزارش اندیشکدهٔ انرژی امبر. صادرات به آفریقا در همان بازهٔ زمانی پنجبرابر شد و به نزدیک ۱۰ گیگاوات رسید، در حالی که صادرات به آسیا تقریباً دوبرابر شد و به ۳۹ گیگاوات رسید.
واردات تجهیزات انرژی خورشیدی چین به اتحادیه اروپا بین سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ بیش از سهبرابر شد و به ۱۱میلیارد یورو در سال رسید. اتحادیهٔ اروپا قطعاً نیاز بسیار بیشتری به چین خواهد داشت، هرچند کارشناسان اروپایی هشدارهایی دربارهٔ اتکای بیش از حد به چین دادهاند.
۵درصد رشد اقتصادی در سال ۲۰۲۶
دولت چین نرخ رشد اقتصادی ۵درصد را برای سال ۲۰۲۶ در آن کشور هدفگذاریکرده است.
در ۲۰ سال بین ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰، چین ۱۱ بار رشد سالانهٔ دو رقمی ثبت کرده است. بهترین رکورد رشد اقتصادی آمریکا در نیم قرن گذشته ۷٫۲درصد بوده است، آنهم در دوران بهبود پس از رکود دههٔ ۱۹۷۰.
اما شاید مقایسهٔ چین با اقتصاد بزرگ دیگری مثل هند روشنگرتر باشد. در حالی که چین بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ بهطور متوسط رشد سالانهٔ ۸٫۷٪ داشت، هند بهطور متوسط ۵٫۹٪ رشد داشت (رشد متوسط آلمان، بزرگترین اقتصاد اروپا، ۱٫۱٪ بود). با این حال، از ۲۰۲۰ تا کنون هند هر سال از چین پیشی گرفته است.
ارزش تولید ناخالص داخلی چین ۱۹تریلیون دلار است که این کشور را در جایگاه دومین اقتصاد بزرگ جهان قرار میدهد. چین بهتنهایی حدود یکششم تولید جهانی را به خودش اختصاص داده است.
صندوق بین المللی پول پیشبینی میکند که تولید ناخالص داخلی چین امسال ۴٫۴٪ رشد کند، در حالی که تولید ناخالص داخلی هند ۶٫۵٪ رشد خواهد کرد. البته تولید ناخالص داخلی همهچیز نیست. از نگاه برخی از کارشناسان، تولید ناخالص داخلی واقعاً بازتابدهندهٔ آن چیزی نیست که در اقتصاد جامعه و زندگی مردم مهم است.
رشد ارزش کل صادرات چین: ۱۴٪
با وجود مشکلات عمدهٔ تجاری که در تنگهٔ هرمز ایجاد شد و با وجود دور جدید تعرفههای عوارض گمرکی آمریکا برای واردات از کشورهای دیگر، ارزش کل صادرات چین در ماه آوریل نسبت به همان ماه در سال گذشته ۱۴٪ افزایش یافت.
ارزش کل صادرات چین به ۳٫۷۷تریلیون دلار رسیده است. چین همچنان بزرگترین صادرکنندهٔ کالا و خدمات در جهان است و نقشی محوری در زنجیره تأمین جهانی دارد.
در میان این صادرات، خودروهای برقی و صفحههای خورشیدی، با باتریهای مورد نیاز خودروهای برقی، توربینهای بادی، و نیمرساناها برای تغذیهٔ رونق جهانی هوشواره (هوش مصنوعی) جایگاه ویژهای داشت.
صادرات چین به آمریکا در آوریل ۱۱٪ افزایش یافت، در حالی که واردات چین از آمریکا فقط ۹٪ افزایش یافت. به نظر میرسد رؤیای آمریکا برای متعادل کردن تجارت با چین از طریق وضع تعرفههای عوارض گمرکی سنگین همچنان دست نیافتنی است.
صادرات خودروهای برقی: ۹٫۱میلیارد دلار
به نظر میرسد که خودروهای برقی چین اکنون تقریباً به همهٔ بازارهای جهان صادر میشود. فروش خودرو چینی BYD از تسلای آمریکای پیشی گرفته و BYD اکنون پُرفروشترین خودرو برقی جهان شده است. خودرو برقی BYD Dolphin Mini محبوبترین خودرو برقی در مکزیک است که به قیمت ۲۱هزار دلار فروخته میشود.
چین بهطور کلی بیش از ۳۰میلیون دستگاه خودرو در هر سال تولید میکند. این کشور اکنون بزرگترین تولیدکنندهٔ خودرو در جهان است و سهم آن در بازار خودروهای برقی نیز بهسرعت در حال افزایش است.
در چین بیش از ۱۰۰ سازندهٔ خودرو برقی وجود دارد که ممکن است تا سال ۲۰۳۰ به فقط ۱۵ سازنده برسد.
در اروپا، جایی که فروش خودروهای برقی سال گذشته بیش از ۳۰٪ افزایش یافت، تلاشهای اتحادیهٔ اروپا برای حمایت از خودروسازان محلی از طریق وضع عوارض گمرکی بر خودروهای چینی عمدتاً بیاثر بوده است.
رشد فروش و مصرف داخلی در چین: ۰٫۲درصد
حالا میرسیم به جنبهای نهچندان مثبت در صادرات پُررونق چین. رشد خردهفروشی در داخل چین تا ماه آوریل ۲۰۲۶ فقط ۰٫۲درصد بود که کمترین رقم ماهانه ثبتشده از سال ۲۰۲۲ تا کنون است.
جمعیت ۱٫۴میلیارد نفری چین یکی از بزرگترین بازارهای مصرف و نیروی کار در جهان است.
رشد فروش داخلی در آوریل ۲۰۲۳ به ۱۸٫۴٪ رسید که باز هم کمتر از حد انتظار بود، زیرا کشور تازه از رکود ناشی از همهگیری کرونا خارج شده بود. این رقم در نوامبر همان سال ۱۰٪ بود و تا فوریه ۲۰۲۶ هم نزدیک به ۳٪ بود.
در آمریکا، که برای رشد اقتصادی بیش از پیش به مصرف ثروتمندترین افراد وابسته است، هزینهکرد مصرفکنندگان عام نیز اخیراً کم بوده است. اروپا نیز شاهد عقبنشینی در مصرف بوده است.
دلایل متعددی برای کمبود اشتیاق مصرفکننده در چین وجود دارد، جایی که ثروت سرانه در نیمهٔ اول این قرن ۱۵برابر شده است.
یکی از دلایل تاریخی کاهش هزینهکردهای داخلی در چین ناکافی بودن شبکهٔ تأمین اجتماعی بوده است. این موضوع باعث شده است که مردم برای برای نیازهای احتمالی در آینده پولهایشان را پسانداز کنند.
چینیها تحمل کمتری برای بدهی دارند. خانوادههای چینی اخیراً سعی کردهاند وامهایشان را کاهش دهند و برای خریدهای بزرگتر احتیاط بیشتری کنند.
رکود مداوم املاک و مستغلات نیز عامل دیگری در این مورد است. بسیاری از مردم چین که خانه خریدهاند شاهد کاهش ارزش فروش مجدد خانه بودهاند. همین موضوع تقاضای عمومی برای خرج کردن روی چیزهای غیرضروری را کاهش داده است.