شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
گزارش تازهٔ خبرگزاری ایرنا از مجتمع کشت و صنعت حامیان فدک فشافویه بار دیگر موضوع استثمار کارگران زندانی را در کانون توجه قرار داده است، زندانیانی که در فعالیتهای گستردهٔ کشاورزی و صنعتی مشارکت دارند، اما از بسیاری از حقوق بنیادین کارگری محروم هستند.
خبرگزاری ایرنا در گزارشی مفصل از فعالیتهای بنیاد تعاون زندانیان تلاش کرده است اشتغال زندانیان را نمونهای از بازپروری و حرفهآموزی معرفی کند. با این حال، بررسی جزئیات همین گزارش نشان میدهد که موضوع استثمار کارگران زندانی همچنان یکی از مهمترین پرسشهای مطرح در این حوزه است. هزاران هکتار زمین کشاورزی، دامداری، صنایع چوب، و واحدهای تولیدی با اتکا به نیروی کار زندانیان اداره میشود، در حالی که بسیاری از منتقدان این وضع را مصداقی از استثمار کارگران در پوشش اشتغال میدانند.
گزارش ایرنا چه تصویری از استثمار کارگران زندانی ارائه میدهد؟
بر اساس گزارش ایرنا، مجتمع کشت و صنعت حامیان فدک فشافویه بیش از ۱۵۰۰ هکتار زمین کشاورزی، صدها هکتار باغ پسته و زیتون، دامداری، آبزیپروری، پرورش شترمرغ، و کارگاههای صنعتی در اختیار دارد. مسئولان بنیاد تعاون این فعالیتها را بخشی از برنامهٔ حرفهآموزی معرفی میکنند.
اما همین گزارش نشان میدهد که بخش مهمی از این فعالیتها با اتکا به نیروی کار زندانیان انجام میشود. به همین دلیل منتقدان معتقدند بررسی ابعاد استثمار کارگران زندانی در چنین مجموعههایی ضروری است، زیرا سود اقتصادی حاصل از این فعالیتها تنها یک جنبه از ماجراست و وضعیت حقوقی و معیشتی نیروی کار نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
چه کسانی از استثمار کارگران زندانی سود میبرند؟
گزارش ایرنا از وجود صدها زندانی رأیباز در بخشهای مختلف این مجتمع خبر میدهد. این زندانیان در مزارع، باغات، دامداریها، و کارگاههای صنعتی فعالیت میکنند و بخشی از چرخهٔ تولید را تشکیل میدهند.
در مقابل، مدیران بنیاد تعاون زندانیان پیشتر اعلام کردهاند که اشتغال زندانیان مشمول بیمهٔ اجباری نیست. همین موضوع یکی از مهمترین دلایلی است که فعالان حقوق بشر از آن بهعنوان نمونهای از استثمار کارگران یاد میکنند. حذف هزینههای بیمه و کاهش تعهدهای کارفرمایی سودآوری این فعالیتها را افزایش میدهد و امکان استفاده از نیروی کار ارزان را فراهم میکند.
چرا محرومیت از بیمه نشانهٔ استثمار کارگران است؟
در همهٔ نظامهای متعارف کار بیمهٔ اجتماعی یکی از پایهییترین حقوق کارگران است. اما زندانیان شاغل از این حق محروماند و فقط از پوششهای محدود برخوردار میشوند.
منتقدان میگویند استثمار کارگران زمانی شکل میگیرد که نیروی کار نتواند از حقوق قانونیاش بهرهمند شود. محرومیت از بیمه، امنیت شغلی، و حمایتهای اجتماعی باعث میشود زندانیان در موقعیتی نابرابر قرار گیرند. از همین رو، موضوع استثمار کارگران زندانی فقط به مزد محدود نمیشود، بلکه به مجموعهای از حقوق ازدسترفته مربوط است.
آیا اشتغال زندانیان بازپروری است یا استثمار کارگران؟
مدیران بنیاد تعاون زندانیان تأکید میکنند که اشتغال باعث کاهش بازگشت به جرم میشود و زندانیان از طریق حرفهآموزی برای زندگی پس از آزادی آماده میشوند.
با این حال، پرسش اساسی این است که اگر هدف بازپروری است، چرا زندانیان از حقوقی مشابه با کارگران دیگر برخوردار نیستند؟ چرا بیمهٔ اجباری برای آنان در نظر گرفته نشده است؟ و چرا ساختار اقتصادی شکلگرفته در زندانها تا این اندازه به نیروی کار زندانیان وابسته است؟
منتقدان معتقدند مرز میان بازپروری و استثمار کارگران زندانی زمانی مشخص میشود که حقوق کارگری، کرامت انسانی، و حمایتهای اجتماعی بهطور کامل رعایت شود.
استثمار کارگران زندانی: چالش پنهان پشت آمارهای اشتغال
گزارش ایرنا تصویری از یک مجموعهٔ اقتصادی گسترده و سودآور ارائه میدهد، اما همزمان پرسشهایی جدّی دربارهٔ استثمار کارگران زندانی مطرح میکند. هنگامی که هزاران هکتار زمین، دهها واحد تولیدی، و فعالیتهای اقتصادی بر دوش زندانیان اداره میشود، توجه به حقوق این افراد اهمیت دوچندان پیدا میکند.
موضوع استثمار کارگران زندانی فقط بحث اقتصادی نیست، بلکه به حقوق بشر، کرامت انسانی، و حق برخورداری از شرایط عادلانه کار نیز مربوط میشود. تا زمانی که زندانیان از بیمه، حمایتهای اجتماعی، و حقوق برابر با بقیهٔ کارگران محروم باشند، انتقادها به استثمار کارگران در زندانها همچنان ادامه خواهد داشت.
نقض حقوق بشر؛ استثمار کارگران در محیط زندان
گزارشهای مربوط به اشتغال زندانیان نشان میدهد که نگرانیها دربارهٔ استثمار کارگران زندانی فقط به موضوع مزد محدود نیست. محرومیت از بیمهٔ اجباری، نبود شرایط برابر با کارگران دیگر، و وابستگی فعالیتهای اقتصادی گسترده به نیروی کار زندانیان همگی از عواملیاند که موضوع استثمار کارگران را به مسئلهای حقوق بشری تبدیل کردهاند.
مواد نقضشده:
- ماده ۲۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر
هر فرد حق برخورداری از شرایط عادلانه و مطلوب کار و دریافت دستمزد منصفانه را دارد.
- ماده ۲۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر
همه افراد حق برخورداری از تأمین اجتماعی دارند و محرومیت زندانیان از بیمه با این اصل در تعارض است.
- مقاولهنامههای سازمان بینالمللی کار
استثمار کارگران و بهرهبرداری اقتصادی از نیروی کار فاقد حمایتهای قانونی با استانداردهای بنیادین کار مغایرت دارد.
- قواعد نلسون ماندلا
اشتغال زندانیان باید در راستای بازپروری و حفظ کرامت انسانی باشد و نباید به ابزاری برای استثمار کارگران و کسب سود اقتصادی یکجانبه تبدیل شود.
از وبگاه کانون حقوق بشر ایران