چهارشنبه ۶ خرداد ۱۴۰۵
برنامه جهانی غذای سازمان ملل هشدار داده است ادامه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در کنار بحرانهای انسانی دیگر و کاهش شدید بودجههای امدادی، شمار بیسابقهای از مردم جهان را در معرض گرسنگی حاد قرار داده است. کارل اسکائو، معاون برنامه جهانی غذا که از دوشنبه آینده سرپرستی این نهاد را برعهده خواهد گرفت، در گفتوگو با گاردین گفته است این سازمان اکنون ناچار شده از کمک به جمعیتهایی که با بحران غذایی روبهرو هستند بکاهد تا منابع محدود خود را فقط به کسانی برساند که در آستانه قحطی مرگبار قرار دارند. او این وضعیت را چنین توصیف کرده است: «ما از گرسنگان میگیریم تا به آنها که در حال مرگ هستند غذا بدهیم.»
به گفته برنامه جهانی غذا، اکنون ۳۶۳ میلیون نفر در سراسر جهان در معرض گرسنگی حاد قرار دارند. از این میان، ۴۵ میلیون نفر در نتیجه جنگ در خاورمیانه و جهش قیمت نفت با خطر کمبود شدید غذا روبهرو شدهاند. این بحران در شرایطی شدت گرفته است که بودجه جهانی مقابله با گرسنگی در سال گذشته حدود یکسوم کاهش یافت و آمریکا، بزرگترین کمککننده مالی این نهاد، سهم خود را بیش از نصف کم کرد.
اسکائو میگوید شکاف عظیم میان نیازهای انسانی و منابع مالی، برنامه جهانی غذا را به کاهش برنامههای امدادی در کشورهایی واداشته است که پیش از این نیز در وضعیت اضطراری غذایی قرار داشتند. او تأکید کرده است: «بخش بزرگی از این بحران ناشی از جنگ است. سال گذشته دو قحطی اعلام شد؛ اتفاقی که در چند دهه گذشته سابقه نداشته است. اینها سطوح تاریخی گرسنگیاند.»
دو قحطی اعلامشده در سال ۲۰۲۵، در غزه و سودان رخ داد. به گفته برنامه جهانی غذا، وضعیت غزه پس از آتشبس اکتبر اندکی بهبود یافته، اما سودان همچنان بدترین بحران انسانی جهان را از سر میگذراند و کانونهایی از قحطی در بخشهایی از دارفور و کردفان جنوبی ادامه دارد. همزمان، کاهش بودجه باعث شده برنامه جهانی غذا نیروی انسانی خود را بهشدت کم کند. اسکائو میگوید این نهاد در سال گذشته ناچار شد پنج هزار نفر از کارکنان خود را کنار بگذارد. در افغانستان، کمکرسانی برنامه جهانی غذا از پوشش ۱۰ میلیون نفر به تنها دو میلیون نفر کاهش یافته است.
بحران کنونی بر زمینهای از گرسنگی گسترده جهانی شکل گرفته است. پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در جهان با گرسنگی حاد روبهرو بودند. اما جنگ، بسته شدن تنگه هرمز از سوی تهران و سپس محاصره متقابل کشتیرانی ایران از سوی آمریکا، بحران را به سطح تازهای رسانده است. برنامه جهانی غذا پیشتر برآورد کرده بود اگر قیمت نفت بالای ۱۰۰ دلار بماند، ۴۵ میلیون نفر دیگر با کمبود حاد غذا روبهرو خواهند شد. هرچند قیمت نفت برنت در میانه ماه مه از این سطح پایینتر آمد، اما پس از هفتههایی که در ماههای مارس و مه بالای ۱۰۰ دلار قرار داشت، هنوز حدود ۳۰ درصد بالاتر از میانگین پیش از جنگ است و خطر افزایش دوباره آن همچنان وجود دارد.
افزایش قیمت نفت، از چند مسیر بحران گرسنگی را تشدید کرده است. نخست، هزینه حملونقل مواد غذایی را بالا برده و قیمت غذا را در کشورهای فقیر افزایش داده است. اسکائو میگوید قیمت غذا و انرژی چنان به هم وابستهاند که در برخی مناطق، اگر قیمت انرژی ۳۰ درصد افزایش یابد، تورم مواد غذایی نیز تقریباً به همان میزان بالا میرود. در کشورهای کمتر توسعهیافته، فقیرترین خانوادهها تقریباً همه درآمد خود را صرف غذا میکنند و چنین افزایشی به این معناست که ناچار میشوند ۳۰ تا ۴۰ درصد کمتر غذا بخورند.
افزایش قیمت انرژی همچنین هزینه عملیات امدادرسانی برنامه جهانی غذا را بالا برده است. این نهاد اکنون بخش بیشتری از منابع محدود خود را صرف حملونقل میکند؛ در حالی که برخی مسیرهای اصلی امدادرسانی نیز بسته شدهاند. نمونه روشن آن افغانستان است. به دلیل تنشهای مرزی با دولت طالبان، پاکستان گذرگاههای مرزی را بست و مسیر معمول ارسال کمکهای غذایی مسدود شد. سپس جنگ خلیج فارس و بسته شدن مسیر ایران، راه دوم ارسال کمکها را نیز مختل کرد.
به گفته اسکائو، ۸۵ هزار تن کمک غذایی برای افغانستان ماهها پشت مرز پاکستان مانده بود. این محموله سپس به دبی منتقل شد، اما با آغاز جنگ ایران در آنجا نیز متوقف ماند. برنامه جهانی غذا سرانجام ناچار شد این کمکها را از مسیر ترکیه، دریای خزر و ترکمنستان روانه کند؛ مسیری طولانی و پرهزینه که قرار بود محموله را با هفت ماه تأخیر به مقصد برساند.
بحران مالی برنامه جهانی غذا نیز ابعاد بیسابقهای یافته است. مجموع کمکهای اهداکنندگان از ۹.۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ به ۶.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت. در همین دوره، کمک آمریکا از ۴.۴ میلیارد دلار به ۲.۱ میلیارد دلار و کمک بریتانیا از ۶۱۰ میلیون دلار به ۴۳۵ میلیون دلار رسید. برای سال جاری، نیاز مالی این نهاد ۱۳ میلیارد دلار برآورد شده، اما تاکنون فقط ۲.۸ میلیارد دلار آن تأمین شده است.
پیامدهای جنگ ایران تنها به بحران فوری غذا محدود نمیشود. به گفته برنامه جهانی غذا، این جنگ زنجیره تأمین یکسوم کود شیمیایی حملشده از راه دریا را نیز مختل کرده و میتواند امنیت غذایی سال آینده را تهدید کند. اسکائو هشدار داده است که در شرق آفریقا، همه کود مورد نیاز از خاورمیانه تأمین میشود و کشورهای این منطقه نه توان و نه منابع مالی کافی برای خرید از مسیرهای جایگزین دارند. او میگوید اگر این وضعیت ادامه یابد، کشاورزان شرق آفریقا در آستانه فصل کشت با کمبود کود روبهرو خواهند شد و اثر آن بر تولید غذا شش تا نه ماه بعد آشکار میشود.
برنامه جهانی غذا در کنار پیامدهای مستقیم جنگ و افزایش قیمتها، نسبت به فرسایش قواعد بینالمللی و افزایش خطر برای امدادگران نیز هشدار داده است. به گفته اسکائو، بیش از هزار امدادگر در سه سال گذشته در جریان انجام مأموریت خود کشته شدهاند. نیروهای حوثی مورد حمایت ایران همچنان ۳۸ کارمند برنامه جهانی غذا را که سال گذشته به اتهامهای اثباتنشده جاسوسی بازداشت کردند، در اختیار دارند و این مسئله باعث شده فعالیتهای این نهاد در مناطق تحت کنترل حوثیها متوقف شود.
اسکائو میگوید امدادگران بیش از هر زمان دیگری با بیقانونی، تهدید در ایستهای بازرسی و خطر جنگهای پهپادی روبهرو هستند. او تأکید کرده است: «ما احساس میکنیم چالشی گستردهتر علیه حاکمیت قانون شکل گرفته است. همکاران بیشتری را از دست میدهیم و پاسخگویی تقریباً وجود ندارد. کار انسانی هرگز تا این اندازه خطرناک نبوده است.»
از وبگاه اخبار روز