شنبه ۲ خرداد ۱۴۰۵
✍🏻آوش-ریحانه جولایی: در شرایطی که اقتصاد جهانی و منطقهای با تکانههای شدید مواجه است، بازتاب این بحرانها در بازار کار ایران نگرانکننده شده و زنان به نخستین قربانیان تعدیل نیرو و بیثباتی شغلی تبدیل شدهاند. این روند نهتنها دستاوردهای محدود سالهای گذشته در اشتغال زنان را تهدید میکند، بلکه الگویی از «جابهجایی جنسیتی» را شکل داده که طی آن مردان به سرعت در حال تصاحب موقعیتهایی هستند که پیشتر در اختیار زنان بود.
🔹بررسی گزارشهای اقتصادی نشان میدهد نوسانات ارزی، تحریمها و سایه جنگ، امنیت شغلی زنان را بیش از هر گروه دیگری هدف قرار داده است. در بخش خدمات و حتی مشاغل اینترنتی که زمانی پناهگاه اشتغال زنان محسوب میشد، تعدیل نیرو افزایش یافته و در بسیاری موارد زنان با نیروی کار مرد جایگزین میشوند. کارفرمایان در شرایط بحرانی با تکیه بر کلیشههای سنتی، مردان را انعطافپذیرتر میدانند یا زنان را با دستمزد پایینتر حفظ میکنند.
🔹طبق تحلیلهایی مانند گزارش «دنیای اقتصاد»، نرخ بیکاری زنان تحصیلکرده بیش از دو برابر مردان است و خروج زنان از بازار کار با سرعت بیشتری رخ میدهد. این روند باعث گسترش بیکاری پنهان و سوق دادن زنان به مشاغل غیررسمی شده است.
🔹در مقایسه منطقهای، نرخ مشارکت اقتصادی زنان ایران حدود ۱۳.۵ درصد است؛ رقمی بسیار پایینتر از کشورهای همسایه. عربستان سعودی با اصلاحات «چشمانداز ۲۰۳۰» توانسته مشارکت زنان را از ۱۷.۴ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۳۴.۴ درصد در ۲۰۲۴ برساند و نرخ بیکاری زنان را کاهش دهد؛ نمونهای از اثرگذاری اراده سیاسی و اصلاح ساختارها.
🔹زنان شاغل در ایران علاوه بر بیکاری، با «سقف شیشهای» و تبعیض دستمزدی روبهرو هستند؛ شکافی که در مشاغل غیررسمی گاهی به ۴۰ درصد میرسد. این شرایط خطر «تله فقر زنانه» را تشدید کرده و بهویژه برای زنان سرپرست خانوار پیامدهای اجتماعی سنگینی دارد.
🔹کارشناسان تاکید دارند برای توقف این روند، اصلاح قوانین کار، ایجاد مشوقهای مالیاتی و حمایت واقعی از اشتغال زنان ضروری است؛ چرا که حذف زنان از بازار کار، نه فقط یک مسئله اجتماعی، بلکه تهدیدی جدی برای رشد اقتصادی و ثبات آینده کشور محسوب میشود.