آتش روشن کردن معترضان در هاوانا، کوبا، در اعتراض به کمبود انرژی و خاموشیهای محلهها که در ۱۴ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) با قطع برق گسترده مواجه شدند. عکس از یامیل لاگه، خبرگزاری AFP، از طریق گتی ایمجز.
پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
نیما حیدری – اندیشهٔ نو*: صبح روز ۱۴ مه (۲۴ اردیبهشت)، فرود یک هواپیمای نظامی آمریکایی در فرودگاه «خوزه مارتی» هاوانا صحنهای را رقم زد که بسیاری آن را نقطهٔ عطفی در روابط پُرتنش آمریکا و کوبا میدانند. هواپیمای C‑40B نیروی هوایی آمریکا حامل هیئتی بلندپایه از سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) بود که به ریاست جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا، وارد کوبا شد تا پیامی بیسابقه و صریح را به رهبری کوبا منتقل کند.
این دیدار نه پنهانی بود و نه در سکوت برگزار شد. ساعتی پس از دیدار و گفتوگوها، سیا تصویرهایی از آن نشست را در شبکهٔ اجتماعی ایکس (X) منتشر کرد. دولت کوبا نیز با صدور بیانیهای تأیید کرد که گفتوگوها «در چارچوب روابط پیچیدهٔ دو کشور» و با هدف «کمک کردن به گفتوگوی سیاسی» صورت گرفته است. اما در پشت این زبان دیپلماتیک پیام اصلی دولت آمریکا روشن بود: تغییرات بنیادی در کوبا یا تشدید فشارها.
هشداری که رنگ تهدید داشت
به گفتهٔ منابع آمریکایی، رتکلیف حامل پیام مستقیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا بود: ایالات متحد آمریکا آمادهٔ گفتوگو دربارهٔ مسائل اقتصادی و امنیتی است، اما فقط در صورتی که کوبا «تغییرات بنیادی» را بپذیرد. او در این دیدار یادآوری کرده که بیاعتنایی دولت ونزوئلا به هشدارهای دولت ترامپ چگونه به عملیات مرگبار نیروهای ویژهٔ آمریکا در کاراکاس منجر شد. دولت کوبا این پیام رئیس سازمان سیا را بهدرستی تهدیدی آشکار دانسته است.
این سفر در حالی انجام شد که کوبا با بحرانی بیسابقه در حوزهٔ انرژی دستوپنجه نرم میکند. تنها یک روز پیش از ورود هیئت سیا، وزیر انرژی کوبا در تلویزیون دولتی آن کشور اعلام کرد که کشور «عملاً هیچ ذخیرهٔ نفت کوره و گازوئیل ندارد». این کمبود شدید نتیجهٔ سیاست «فشار حداکثری انرژی» دولت ترامپ و اعمال محاصرهٔ انرژی بر کوبا است که با هدف ایجاد نارضایتی عمومی و وادار کردن رهبری کوبا به عقبنشینی طراحی و اجرا شده است.
فشار اقتصادی: از تحریمهای ثانویه تا خروج سرمایهگذاران خارجی
دولت آمریکا در هفتههای اخیر دامنهٔ تحریمها علیه کوبا را گسترش داده است. فرمان اجرایی جدید ترامپ تعاملات تجاری با نهادهای کلیدی کوبا را محدود کرده و تحریمهای ثانویه علیه شرکتهای خارجی فعال در آن کشور وضع کرده است. نتیجهٔ فوری این سیاست خروج شرکت کانادایی «شریت» از پروژهٔ بزرگ استخراج نیکل و کبالت و توقف فعالیت دو شرکت بینالمللی حملونقل بوده است. تحلیلگران پیشبینی میکنند که هتلداران اسپانیایی نیز بهزودی جزیرهٔ کوبا را ترک کنند. (یادآوری: فروش نیکل و کبالت و گردشگری دو منبع اصلی درآمد کشور کوبا هستند.)
این در حالی است که دولت آمریکا همزمان از کوبا میخواهد درهای کشور و اقتصادش را به روی سرمایهگذاری خارجی بگشاید، تناقضی که بسیاری آن را تلاشی برای تضعیف اقتصاد کوبا و آمادهسازی بستر نفوذ شرکتهای آمریکایی در آینده- و بازگشت به اوضاع گذشته در سالهای پیش از انقلاب کوبا- میدانند.
گسترش سایهٔ جنگ: پروازهای شناسایی و سناریوی حمله
در کنار فشار اقتصادی، نشانههای افزایش تهدید نظامی نیز دیده میشود. گزارشهای رسانهیی از افزایش پروازهای شناسایی آمریکا در نزدیکی سواحل کوبا و بررسی سناریوهای مختلف مداخلهٔ نظامی آمریکا در کوبا حکایت دارد. ترامپ حتی در سفر اخیرش به فلوریدا گفت که ممکن است ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» را در «صد متری» سواحل هاوانا مستقر کند. این حرفهای ترامپ در کوبا بهدرستی نشانهٔ آشکار «دیپلماسی قایقتوپدار» تلقی شده است.
در همین اوضاع و احوال، انتشار اطلاعات طبقهبندیشده دربارهٔ توان محدود پهپادی کوبا و احتمال استفادهٔ آن در درگیری احتمالی موجی از تیترهای هشدارآمیز در رسانههای بینالمللی و بهویژه غربی ایجاد کرده است که بهگفتهٔ تحلیلگران میتواند زمینهسازی روانی برای اقدام نظامی باشد.
اتهامزنی به رائول کاسترو: مقدمهای برای اقدام نظامی؟
فقط چند ساعت پس از خروج هیئت سیا از هاوانا، منابع وزارت دادگستری آمریکا خبر دادند که رائول کاسترو، رهبر پیشین کوبا، قرار است در روز ۲۰ مه بهاتهام نقش داشتن در سرنگونی دو هواپیمای «برادران برای نجات» در سال ۱۹۹۶ تحت پیگرد قرار گیرد. این اقدام، که همزمان با روز استقلال کوبا اعلام میشود، از نگاه ناظران بخشی از جنگ روانی دولت آمریکا برای توجیه اقدام نظامی احتمالی علیه کوبا است.
واکنشها در محافل سیاسی و دولتی آمریکا و کوبا
در کنگرهٔ آمریکا، تلاش گروهی از دموکراتها و چند جمهوریخواه برای محدود کردن اختیارات رئیسجمهور در اقدام نظامی علیه کوبا ناکام مانده است. در مقابل، دولت کوبا با انتشار یک دفترچهٔ ۹صفحهیی با عنوان «راهنمای خانوادگی برای مقابله با تجاوز نظامی» شهروندان را برای سناریوهای مختلف، از مقابله با حملههای هوایی گرفته تا مقاومت چریکی، آماده میکند.
لیانیس تورس ریورا، سفیر کوبا در واشنگتن، در گفتوگویی اعلام کرد: «ما برای دفاع از خود آماده میشویم. نمیخواهیم هیچ کوبایی در کوبا کشته شود، همانطور که نمیخواهیم هیچ سرباز آمریکایی جانش را از دست بدهد.»
* با استفاده از گزارش Nation