جمعه ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
مزدک دانشور: وظیفهٔ اصلی چپ امروز تلاش برای محقق کردن «دموکراسی اقتصادی» (حق رأی و نظر کارگران در روند و محصول تولید) و کاهش نابرابریهای فاحش طبقاتی است.
کانال یوتیوب «پانوراما» در ادامهٔ برنامههایی که در فصل «زندگی در زمانهٔ جنگ» تهیه کرده است، این بار با مزدک دانشور، نویسنده و مترجم و پژوهشگر تاریخ اجتماعی، به گفتوگو نشسته است.
مزدک دانشور، که پزشک و انسانشناس نیز است، از چهرههای برجسته و شناختهشدهٔ چپ در تحلیل انتقادی نظام سلامت و تاریخ اجتماعی است. او در آثارش با تلفیق دانش پزشکی و انسانشناسی به بررسی تأثیر نابرابریهای اجتماعی و سیاستهای کلان بر سلامت و زندگی مردم میپردازد.
محورهای اصلی صحبتهای مزدک دانشور در این گفتوگو شامل موارد زیر است:
- ۰ تعریف و دستهبندی جریان چپ در ایران امروز: او وضعیت فعلی چپ را پس از شکستهای قرن بیستم دچار نوعی گمگشتگی میداند و سه گرایش اصلی چپ را در سال ۱۴۰۵ صورتبندی میکند: چپ فرهنگی (حلقهٔ فرانکفورت و ترجمهمحور)، چپ اقتصاد سیاسی (مرتبط با جنبشهای کارگری، معلمان، و پرستاران)، و «چپ محور مقاومت» که او آن را بهدلیل توجیه سیاستهای حکومت ایران و سکوت در برابر سرکوبهای داخلی چپ واقعی نمیداند. (دقیقهٔ 6:39).
- ۰ وظایف چپ مدرن: او وظیفهٔ اصلی چپ امروز را تلاش برای محقق کردن «دموکراسی اقتصادی» (حق رأی و نظر کارگران در روند و محصول تولید) و کاهش نابرابریهای فاحش طبقاتی عنوان میکند. (25:01)
- ۰ پزشکی، پرستاری، و نابرابری در نظام سلامت: دانشور با ذکر یک تجربهٔ زیسته از درآمد کلان یک پزشک در سال ۱۳۹۵ و مقایسهٔ آن با حقوق ناچیز پرستاران توضیح میدهد که چگونه نابرابریهای ساختاری باعث بیمعنا شدن کار و از بین رفتن انگیزهٔ عاطفی کادر درمان میشود. (27:12)
- ۰ کتاب «نابرابری با ما چه میکند»: او با ارجاع به این کتاب، که خودش ترجمه کرده، از منظر انسانشناسی زیستی و تاریخی بحث میکند که برخلاف تصور اقتصاد سرمایهداری، انسان پیشاتاریخی برابریخواه بوده و ساختار جامعه تعیین میکند که ژنهای منفعتجو یا همکارانه در انسان غلبه پیدا کنند. (38:18)
- ۰ ریشهیابی تبار جنگطلبی در بخشی از جامعه: او تمایل بخشی از مردم به جنگ یا سرنگونی به هر قیمت را ناشی از خشم، استیصال، ناامیدی، و «رؤیافروشی» رسانههایی مانند ایران اینترنشنال میداند و مقصر اول این وضع را نظم سیاسی حاکم میداند که میلیونها انسان را از خودش بیگانه کرده است. (48:00)
- ۰ نقد نگاه اخلاقی به جنگ در برابر انقلاب: او تأکید میکند که در انقلاب انسان «کنشگری» با عاملیت است که هزینهٔ آزادی را آگاهانه میدهد. اما در جنگ انسانها صرفاً «قربانیان» بیدفاعیاند که در خانههایشان نابود میشوند. به همین دلیل، او آرزوی جنگ را غیراخلاقی میداند. (1:07:28)
- ۰ تغییرات مناسک مرگ و بیگانگی از وطن: او به گسست و تغییر چشمگیر در مناسک دفن و سوگواری (روحانیزدایی و مسجدزدایی پس از کرونا) بهعنوان نشانهای از شیوههای طرد ادغامی حکومت و فاصله گرفتن گامبهگام مردم از نمادهای رسمی اشاره میکند که در نهایت به بیگانگی بخشی از مردم از کشور یا حتی از تیم ملی منجر شده است. (57:22)
- ۰ دستاوردهای جنبشهای اجتماعی (زن، زندگی، آزادی): او ایدهٔ «به دیوار خوردن تمامی راهها» را رد میکند و معتقد است جنبشهای مدنی توانستهاند توازن قوا را تغییر دهند، بهطوری که پایگاه اجتماعی حکومت بسیار ریزش کرده و توانایی سرکوب اجتماعیاش کاهش یافته است (1:18:36). او تحول جامعه را فرایندی تدریجی و مانند «کندن کوه با قاشق» میداند که انسانساز است. (1:17:37)
گفتوگوی سبحان یحیایی، مجری پانوراما، با مزدک دانشور روز شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ در تهران صورت گرفته و ضبط شده است.
برای مشاهده و شنیدن کامل این تحلیلها و جزئیات مباحث مطرحشده ویدئوی زیر را تماشا کنید: