سهشنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵
اندیشهٔ نو: به گزارش تابناک، این روزها در بازار آزاد و گروههای مجازی تراولچکهای یکمیلیونی و اسکناسهای ۵۰۰هزار تومانی با قیمتی بیشتر از ارزش اسمی خرید و فروش میشود! خریداران این اسکناسها حاضرند برای هر برگ یکمیلیونی حدود ۲۰٪ مبلغ اضافه بپردازند. برای مثال، خریدار برای خریدن ۲۴۰میلیون تومان اسکناس درشت باید ۲۸۸میلیون تومان بپردازد.
به نوشتهٔ تابناک، فروشندگان ارز یا اسکناس درشت کارتبهکارت، انتقال بانکی، ساتنا، و پایا را نمیپذیرند. فقط اسکناس درشت بهعنوان ابزار تسویه پذیرفته میشود. به نظر میآید که این روند در حال تبدیل شدن به رویهای رایج در معاملات غیررسمی است، چون اسکناس درشت در معاملات غیرشفاف، سریع، بیرد، و قابلحمل کاربرد دارد. بنابراین، کسانی که به مبلغ زیاد ولی اسکناس کمتعداد برای سریعتر بودن جابهجایی نیاز دارند حاضرند بیشتر از مبلغ اسمی بپردازند تا اسکناسهای درشت بگیرند.
در برخی معاملات حتی ارز هم رد و بدل نمیشود. خودِ اسکناسهای درشت تبدیل به کالای قابل معامله شدهاند.
چنانکه در گزارش تابناک آمده است، گزارشها و شنیدهها نشان میدهد که برخی شعبههای بانکی بهطور غیررسمی بستههای اسکناس درشت را در اختیار دلالان طلا و ارز قرار میدهند. دیده شده است که دلالان بستههای صدتایی ردیف اسکناس در اختیار دارند، که فقط ممکن است از بانکها تهیه شده باشد. این موضوع میتواند زنگ خطری جدّی برای نظام پولی باشد و نیازمند ورود بازرسان بانک مرکزی است.
کامران ندری، استاد اقتصاد، میگوید: «گسترش این معاملات نشانهٔ افزایش نبود شفافیت و رشد اقتصاد زیرزمینی است.» به گفتهٔ او، معاملات نقدیِ خارج از شبکهٔ بانکی باعث فرار مالیاتی، افزایش فعالیتهای غیررسمی و غیرقانونی، و کاهش رصدپذیری جریان پول شود. چاپ بیرویهٔ اسکناسهای درشت انتقال مبالغ زیاد را آسان میکند و ابزار مناسبی برای فعالیتهای زیرزمینی فراهم میکند.
ندری پیشنهاد میکند که بانک مرکزی چاپ اسکناسهای درشت (مثل یکمیلیونی) را متوقف کند تا امکان سوءاستفاده کاهش یابد و جریان نقدی زیرزمینی محدود شود.
واکنشهای مردمی به این موضوع هم جالب است. برخی گلایه از رانت در توزیع اسکناس نو و نقش احتمالی برخی کارکنان بانکها دارند. عدهای نگران گسترش دلالی، قاچاق سوخت، قاچاق اتباع، و فعالیتهای غیرقانونیاند. برخی این روند را نشانهٔ کاهش شدید ارزش ریال میدانند. و عدهای نیز معتقدند توقف چاپ اسکناس درشت راهحل نیست و باید با علتهای اصلی این وضع مقابله کرد.