آ. نعمتزاده
سهشنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۵
تصمیم امارات متحدهٔ عربی برای خروج از سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، که در رسانههای بینالمللی «ضربهای به انسجام تاریخی اوپک» توصیف شده است، موجی از واکنشها را در بازار جهانی نفت و محافل ژئوپلیتیک به دنبال داشته است. این تصمیم امارات، که از روز جمعه اول مه ۲۰۲۶ (۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) اجرایی میشود، یکی از مهمترین تحولات عرصهٔ سیاست انرژی در دههٔ اخیر به شمار میرود.
به نوشتهٔ الجزیره، مقامات امارات گفتند: «در طول دوران حضورمان در این سازمان [اوپک] مشارکتهای چشمگیری داشتیم و برای منفعت همه حتی ازخودگذشتگیهایی کردیم. با این حال، زمان آن رسیده است که تلاشهایمان را بر آنچه منافع ملی ما ایجاب میکند متمرکز کنیم.»
گفتنی است که اوپک شامل ۱۲ کشور است: عربستان سعودی (با تولید ۱۲میلیون بشکه در روز)، عراق (۳٫۸۶)، ایران (۳٫۲۶)، امارات (۲٫۹۲)، کویت (۲٫۴۱)، نیجریه (۱٫۳۵)، لیبی (۱٫۱۴)، ونزوئلا (۰٫۹۲)، الجزایر (۰٫۹۱)، جمهوری کنگو (۰٫۲۶)، گابُن (۰٫۲۲)، و گینهٔ استوایی (با تولید ۰٫۰۶ میلیون بشکه در روز). کشورهای مکزیک، قراقستان، عمان، آذربایجان، مالزی، بحرین، برونئی، سودان جنوبی، و سودان از اعضای اوپک پلاساند.
دلایل خروج امارات از اوپک
سهیل محمد المزروعی، وزیر انرژی امارات متحده عربی، گفت این تصمیم پس از بررسی دقیق استراتژیهای انرژی قدرتهای منطقهیی گرفته شده است. وقتی از او پرسیده شد که آیا امارات با عربستان سعودی، قدرت بزرگ اوپک، مشورت کرده است یا نه، گفت امارات این موضوع را با هیچ کشور دیگری مطرح نکرده است. او به رویترز گفت: «این تصمیم سیاستگذاری ما است. این تصمیم پس از بررسی دقیق سیاستهای کنونی و آیندهٔ ما مرتبط با میزان تولید نفت گرفته شده است.»
بر اساس گزارشهایی که در رسانههایی مانند رویترز، الجزیره، سیبیاس نیوز، یا گالف نیوز منتشر شده، چند عامل کلیدی در پس این تصمیم امارات قرار دارد:
۱) اختلافهای طولانیمدت امارات با عربستان سعودی بر سر سهمیهٔ تولید
امارات سالهاست سهمیهٔ تعیینشدهاش در اوپک را «غیرمنصفانه» میداند. امارات معتقد است که ظرفیت تولید بیشتری دارد و محدودیتهای اوپک مانع توسعهٔ اقتصادی آن شده است.
۲) تمایل به افزایش تولید بدون محدودیت
امارات قصد دارد ظرفیت تولیدش را تا سال ۲۰۲۷ به ۵میلیون بشکه در روز برساند. خروج امارات از اوپک به این کشور امکان میدهد که بدون نیاز به رعایت سقف اوپک و بدون هماهنگی با عربستان سعودی تولیدش را افزایش دهد.
۳) بیثباتی منطقهیی و نیاز به استقلال انرژی
طبق گزارش سیانبیسی (CNBC)، حملههای موشکی و پهپادی ایران و اختلال در رفتوآمد نفتکشها در تنگهٔ هرمز امارات را به این نتیجه رسانده است که باید کنترل کامل بر سیاست انرژی خودش داشته باشد.
۴) بازنگری استراتژیک در سیاست اقتصادی
گالف نیوز این تصمیم امارات را بخشی از «چشمانداز اقتصادی بلندمدت امارات» توصیف کرده که هدفش تنوعبخشی به اقتصاد و افزایش نقش جهانی این کشور در بازار انرژی است.
پیامدهای اقتصادی و تأثیر بر بازار جهانی نفت
به گزارش اکونومیک تایمز (Economic Times)، پس از اعلام خبر خروج امارات از اوپک، که به معنای خروج از اوپک پلاس هم هست، قیمت نفت برنت تا ۳درصد کاهش یافت. این کاهش نشان میدهد که بازار جهانی نفت نگران افزایش عرضه و رقابت تولیدکنندگان است.
بهعلاوه، باید در نظر داشت که امارات سومین تولیدکنندهٔ بزرگ اوپک است. خروج امارات از این سازمان بینالمللی کشورهای صادرکنندهٔ نفت میتواند به انسجام اوپک لطمه بزند، کشورهای دیگر را به فکر تجدیدنظر در عضویت در این سازمان بیندازد، و عاملیت عربستان سعودی را بیش از پیش زیر فشار قرار دهد.
امارات پس از خروج از اوپک میتواند تولید نفتیاش را آزادانه افزایش دهد و بهدنبال سهم بیشتری از بازارهای آسیا، اروپا، و آفریقا باشد که به افزایش رقابت در بازار انرژی میانجامد.
پیامدهای ژئوپلیتیک برای کشورهای حوزهٔ خلیج فارس
اگرچه دو کشور عربستان سعودی و امارات در بسیاری از موارد همپیماناند، اما اختلاف میان آنها در عرصهٔ انرژی سالهاست که ادامه دارد. این دو کشور مدتهاست که بر سر مسائل اقتصادی و سیاستهای منطقهیی، بهویژه در منطقهٔ دریای سرخ، با هم رقابت دارند.
این دو کشور در سال ۲۰۱۵ به ائتلافی برای مبارزه با شورشیان حوثی یمن پیوستند که مورد حمایت ایراناند. با این حال، در دسامبر (دی) سال پیش، زمانی که عربستان سعودی محمولهای را بمباران کرد که آن را محمولهای تسلیحاتی برای جداییطلبان یمنی مورد حمایت امارات متحده عربی میدانست، این ائتلاف به درگیریهای متقابل تبدیل شد.
خروج امارات از اوپک نخستین جدایی بزرگ از سیاست نفتی عربستان سعودی در دهههای اخیر است و شکاف پنهان میان امارات و عربستان سعودی را آشکارتر میکند.
همچنین، باید گفت که این تصمیم امارات بخشی از روندی بزرگتری است که شامل تلاش امارات برای پیگیری سیاست خارجی مستقلتر، نزدیکی بیشتر به قدرتهای آسیایی مثل چین، و کاهش وابستگی به تصمیمهای عربستان سعودی و استقلال راهبری بیشتر است.
بهعلاوه، امارات با این تصمیم بهنوعی این پیام را به بازار جهانی میفرستد که بازیگری مستقل است یا دستکم تلاش دارد مستقلانه عمل کند. این اقدام به خروج از اوپک نشان میدهد که امارات میخواهد نقشش را در بازار انرژی تقویت کند، در برابر بحرانهای منطقهیی انعطافپذیرتر باشد، و خودش را از محدودیتهای اوپک رها کند.
این تصمیم امارات بر روابط این کشور با قدرتهای بزرگ نیز اثر خواهد گذاشت. به احتمال زیاد آمریکا از افزایش عرضه استقبال میکند. این در حالی که است جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران شوک تاریخی انرژی در جهان ایجاد کرده و اقتصاد جهانی را به لرزه درآورده است. چین نیز که بزرگترین خریدار نفت امارات است از انعطاف بیشتر آن کشور در تولید نفت میتواند بهرهمند شود. و در مجموع، این تصمیم امارات میتواند نقش امارات را در معادلات انرژی آسیا تقویت کند.
به این ترتیب، میتوان گفت که خروج امارات از اوپک فقط یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه نقطهعطفی در بازآرایی قدرت در منطقهٔ خلیج فارس و نشانهای از تغییرات عمیق در سیاست انرژی جهان است.
تصمیم دیگر امارات که شاید در همین ارتباط و بازآرایی قدرتهای منطقهیی بود، تمدید نکردن وام ۳٫۵میلیارد دلاری آن کشور به پاکستان و درخواست بازپرداخت کامل آن وام بود. در آن مورد هم تقابل میان امارات و عربستان سعودی بهشکلی دیده میشد، زیرا عربستان بلافاصله یک وام جدید ۳میلیارد دلاری به پاکستان داد و وام قبلی ۵میلیارد دلاری به پاکستان را هم تمدید کرد.
امارات با این تصمیمها میخواهد نشان دهد که دوران تبعیت کامل از سیاستهای نفتی عربستان سعودی برای آن کشور به پایان رسیده و در توازن قدرت در منطقه، اکنون میخواهد قواعد بازی را خودش تعیین کند.