سانسور اینترنت در ایران ـ طرح از شاتراستاک
محمد مالجو
چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵
آیا «اینترنتِ جنگی» نه صرفاً پاسخی موقت به شرایط جنگی، بلکه قاعدهای تثبیتشده در منطق حکمرانی شده است؟
هشدار باید داد که این خطمشی عمدتاً بازتابِ فشردۀ همان منطقِ دیرپای توزیعِ نابرابرِ منابع طی دهههای اخیر است که سهمی فراوان در تکوین وضع نامطلوب کنونی دارد: تبدیلِ حق به امتیاز و تخصیصِ آن بر مبنای نزدیکی به قدرت یا برخورداری از ثروت.
در این چارچوب، دسترسی به اینترنتِ جهانی دیگر یک زیرساختِ عمومی نیست، بلکه به امکانی نابرابر و ناپایدار فروکاسته شده است. الگوی غالب روشن است: در یک سو اقلیتی با دسترسیهای پایدار و کمهزینه، اما در دیگر سو اکثریتی که یا با انقطاع کامل مواجهاند یا در میانشان فقط کمشمارانی با دسترسیهایی موقتی و بسیار پُرهزینه. اینترنتِ جنگی، در این معنا، نه فقط یک وضعیتِ فنی، بلکه صورتبندیِ سیاسیِ یک نظمِ دوپاره است.
پیامدِ این خطمشی، فراتر از اختلال در ارتباطات، در حوزۀ سیاست رخ میدهد: تشدیدِ بیاعتمادی و واگرایی اجتماعی. وقتی دسترسی به اطلاعات بهطور گزینشی توزیع میشود، دولت بیشازپیش از جایگاهِ نمایندۀ منافع عمومی به سازوکارِ امتیازدهی تنزل مییابد. همزمان، محدودسازیِ نابرابرِ دسترسی به اینترنت اصولاً شکافی در ادراکِ واقعیت ایجاد میکند که امکانِ هرگونه گفتوگوی ملی را بیشازپیش ضعیف میسازد.
بااینحال، مسئله در همینجا متوقف نمیماند. تداومِ اینترنتِ جنگی در شرایطِ آتشبس دیگر نه توجیهپذیر با ضرورتهای فوری امنیتی است و نه حتی کارآمد در مدیریتِ بحران. این سیاست عملاً به ابزاری برای کنترلِ سیاسیِ جامعه بدل شده است: مهارِ جریانِ اطلاعات، کاهشِ ظرفیتِ بسیج اجتماعی، و محدودسازیِ امکانِ نظارتِ عمومی بر قدرت. در چنین وضعی، قطع کردن یا محدودسازیِ اینترنت نهفقط امنیت تولید نمیکند، بلکه با فرسایشِ فزایندهترِ اعتماد اجتماعی اصولاً خودش به منبعی برای بیثباتی بدل میشود.
ازاینرو، مطالبه برای وصلِ کامل و پایدارِ اینترنتِ جهانی صرفاً یک خواستِ فنی یا رفاهی نیست، بلکه مطالبهای صریحاً سیاسی است: بازگرداندنِ حقِ دسترسی به اطلاعات به جایگاهِ خود همچون حقی همگانی و غیرقابلتبعیض. این مطالبه در واقع چالشی است علیه منطقِ اینترنتِ جنگی، منطقی که میکوشد با استثناییسازیِ دائمی عملاً محدودسازی را به قاعده بدل کند.
اگر آتشبس بناست معنایی فراتر از تعلیقِ موقتِ درگیری نظامی داشته باشد، باید با تعلیقِ همین وضعیتِ استثنایی در داخل کشور همراه شود. وصلِ اینترنتِ جهانی، در این معنا، نه یک امتیازِ اعطایی از بالا، بلکه حداقلِ پیششرطِ بازسازیِ رابطۀ شدیداً ضربهخوردۀ دولت و ملت است. هر روز تأخیر در این اتصال نهفقط تداومِ اختلال در زندگی روزمره، بلکه تعمیقِ این پیام سیاسی است که دسترسی به اطلاعات کماکان در انحصارِ صاحبان قدرت و ثروت باقی خواهد ماند.
برگرفته از کانال تلگرام نویسنده