سربازان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. عکس از abedin taherkenareh/Shutterstock
دوشنبه ۱۰ فروردین ۱۴۰۵
بنوآ فوکون در وال استریت ژورنال مینویسد که تداوم حکومت جمهوری اسلامی صرفاً بر پایهٔ ایدئولوژی نیست، بلکه بر شبکهٔ گستردهای از منافع اقتصادی استوار است که وفاداری به حکومت را به منافع مالی و شغلی گره میزند. بهگفتهٔ تحلیلگران، این ساختار باعث میشود فروپاشی حکومت مستقیماً معیشت میلیونها نفر را تهدید کند.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی از ابتدای شکلگیریاش یک «زیستبوم چندشاخه» ایجاد کرده است که بیش از نیمی از اقتصاد ایران را در اختیار و کنترل دارد. این سیستم با ارائهٔ مزایایی مانند پول نقد، فرصتهای شغلی، دسترسی به ارز ترجیحی، وامهای ارزان، و امتیازهای آموزشی حامیانش را پاداش میدهد و در مقابل از آنها انتظار سرکوب اعتراضها و حفظ وفاداری دارد.
نویسنده تأکید میکند که همین پیوندهای اقتصادی انسجام حکومت را در جریان حملههای نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل حفظ کرده است. بهرغم اینکه طبق نظرسنجیها فقط حدود ۲۰درصد از مردم از حکومت حمایت میکنند، همین اقلیت بهدلیل داشتن منافع مشترک اقتصادی بلوکی منسجمتر از مخالفان تشکیل دادهاند.
در این ساختار سپاه پاسداران نقش محوری دارد. این نهاد با دستکم ۱۲۵هزار نیروی رسمی، علاوه بر ایفای نقش نظامی، بازیگر اقتصادی بزرگی محسوب میشود که در حوزههایی مانند نفت و گاز، ساختوساز، و مخابرات فعالیت دارد. شرکتهای وابسته به سپاه پروژههای بزرگی مانند سدسازی، ساختن بزرگراهها، و توسعهٔ میادین گازی را در اختیار دارند.
همزمان، نیروی بسیج با حدود ۷۰۰هزار عضو بهعنوان بازوی اجتماعی حکومت عمل میکند. اعضای بسیج در دانشگاهها و نهادهای دولتی حضور دارند و در ازای مشارکت در فعالیتهایی مانند کنترل خیابانها از مزایای اقتصادی و اجتماعی بهرهمند میشوند. به گفتهٔ یک فعال ایرانی، همین پیوند اجتماعی باعث شده است که اعضای بسیج بخشی از بافت جامعه باشند.
گزارش با ارائهٔ نمونههایی نشان میدهد که چگونه این نظام پاداشدهی عمل میکند. از جمله، اعضای سپاه میتوانند با دریافت وام داراییهایی مانند مسکن تهیه کنند و از درآمد آن بهره ببرند. همچنین، در جریان اعتراضهای مردمی، همین افراد در سرکوب معترضان شرکت میکنند تا موقعیت اقتصادیشان را حفظ کنند.
بخش دیگری از این شبکه را بنیادهای مذهبی تشکیل میدهند که همراه با شرکتهای وابسته به سپاه بیش از ۵۰درصد اقتصاد را کنترل میکنند. این نهادها از پرداخت مالیات معافاند و به منابع ارزی و قراردادهای دولتی دسترسی ویژه دارند. گزارش یک اندیشکدهٔ هلندی این ساختار را «پیوند نظامی-بنیادی» توصیف میکند که مانع تغییرات سیاسی داخلی میشود.
در ادامه، نویسنده به سازوکارهای جذب نیرو اشاره میکند. جوانان وفادار به حکومت از اولویت در دانشگاههای برتر برخوردار میشوند و سپس به موقعیتهای شغلی پردرآمد در نهادهای وابسته راه مییابند. برخی شرکتهای مرتبط با سپاه مزدها و حقوقهایی میدهند که تا پنجبرابر رقمی است که شرکتهای عادی پرداخت میکنند و در ضمن اعضای بسیج در این ساختار سریعتر ارتقا میگیرند.
در نهایت، گزارش مینویسد این شبکهٔ گستردهٔ منافع اقتصادی یکی از اصلیترین موانع در برابر تغییرات سیاسی در ایران است. بهگفتهٔ کارشناسان، تا زمانی که این سیستم پابرجاست، بسیاری از افرادی که از آن سود میبرند انگیزهای برای فاصله گرفتن از حکومت نخواهند داشت.
برگرفته از کانال تلگرام میز ایران