چین میخواهد رابطهای مغز-کامپیوتر به صنعتی بالنده در آیندهٔ این کشور تبدیل کند. عکس از لی هه/VCG از گتی
ریچل فیلدهاوس و شیائویینگ یو، در مجلهٔ علمی نیچر
ترجمهٔ حبیب مهرزاد – اندیشهٔ نو
پنجشنبه ۲۸ اسفند ۱۴۰۴
این تراشه به افراد مبتلا به فلج اندام امکان میدهد که بتوانند دست رُباتیک را کنترل کنند.
چین استفاده از کاشت (ایملپنت) مغزی برای افراد مبتلا به فلج شدید را تأیید کرده است. استفاده از این کاشت مغزی میتواند به این افراد در بازگرداندن حرکت دستشان کمک کند. این نخستین بار در جهان است که رابط مغز-کامپیوتر (BCI) برای استفاده فراتر از آزمایشهای بالینی در دسترس بیماران قرار میگیرد.
این وسیله، که شرکت فناوری پزشکی نوراکل (Neuracle Medical Technology) در شانگهای، چین، طراحی و تولید کرده است، هفتهٔ گذشته تأیید ادارهٔ ملی محصولات پزشکی را دریافت کرد. این وسیله برای افراد بین ۱۸ تا ۶۰ سال که بهعلت فلج ناشی از آسیب دیدن نخاع در ناحیهٔ گردن همهٔ اندامهایشان از کار افتاده است در دسترس خواهد بود.
چن لیانگ، جراح مغز و اعصاب بیمارستان هواشان وابسته به دانشگاه فودان در شانگهای که در آزمایشهای بالینی این وسیله (به نام NEO) شرکت داشته است، میگوید اهمیت فناوری رابط مغز-کامپیوتر (BCI) در این است که در حال حاضر هیچ راه مؤثر دیگری برای درمان افرادی که آسیب نخاعی دیدهاند وجود ندارد.
ژنگوو لیو، مهندس برق دانشگاه هنگ کنگ که با تیم NEO همکاری کرده است، میگوید دریافت تأییدیهٔ ادارهٔ محصولات پزشکی نقطهعطفی برای کل حوزهٔ پژوهش دربارهٔ رابطهای مغز-کامپیوتر است.
تیم پژوهشی این وسیله به اندازهٔ ۱۸ ماه دادههایی دارد که نشان میدهد سیستم رابط مغز-کامپیوتر (BCI) واقعاً مؤثر است و کار میکند. لیو میگوید: «چنین شواهد بلندمدتی در این حوزه نادر است و به گمان من این یکی از دلایل اصلی تأیید این روش بود.»
در حال حاضر چند رابط مغز-کامپیوتر در آزمونهای بلندمدت در حال آزمایشاند. سال گذشته، پارادرومیکس (Paradromics)، شرکت آمریکایی متخصص در نوروتکنولوژی در آستین، تگزاس، برای بازیابی توان صحبت کردن دو نفری که بهعلت بیماریها و آسیبهای عصبی قادر به صحبت کردن نبودند مجوز آزمایش یک نوع رابط مغز-کامپیوتر را دریافت کرد. همزمان، شرکت کاشت مغزی نورالینک (Neuralink) در فریمونت، کالیفرنیا، که ایلان ماسک تأسیس کرده است، در ژانویهٔ امسال (۲۰۲۶) اعلام کرد که ۲۱ نفر برای آزمایش وسیلههای ساخت این شرکت نامنویسی کردهاند و آزمایشها از سال ۲۰۲۴ آغاز شده است.
آسیبزنندگی حداقلی
رابط مغز-کامپیوتر NEO که به اندازهٔ یک سکه است در جمجمه کار گذاشته میشود و هشت الکترود در یک طرف مغز (چپ یا راست) قرار داده میشود تا فعالیت الکتریکی مغز را هنگامی که فرد حرکت دادن دست مخالف (راست یا چپ) را تصور میکند ثبت کند. این علامتهای الکتریکی به کامپیوتر فرستاده میشوند تا رمزگشایی شوند و سپس برای کنترل کردن «دستکش» استفاده میشوند. این سیستم به فرد امکان میدهد که فقط با تصور کردن انجام کارهای روزمرهای مانند خوردن و نوشیدن بتواند چیزهایی را بردارد و حرکت بدهد.
در مقالهای مقدماتی که سال گذشته (۲۰۲۵) منتشر شد و هنوز مورد داوری همتایان (peer review) قرار نگرفته است، پژوهشگران گزارش دادند که یک نفر که به مدت نُه ماه از این وسیله استفاده کرده بود توانست با دست راستش بخورد و بنوشد، کارهایی که پیش از کاشت این رابط قادر به انجام آنها نبود. طبق این گزارش، توانایی بیمار مورد آزمایش در دست گرفتن، در دست فشردن، نیشگون گرفتن، و بهطور کلی حرکت دادن دست راست بهبود یافت و کارکرد دست چپ هم، بدون اینکه قبلاً از دستکش استفاده کرده باشد، بهبود یافت، اما به میزانی کمتر. این فرد بخشی از یک آزمایش بالینی بود که در آن ایمنی و اثربخشی این وسیله تا شش ماه پس از کاشت آزموده میشد.
به گفتهٔ چن لیانگ، تاکنون ۳۲ نفر از این وسیله بهره گرفتهاند و همگی توانستهاند با کمک یک دستکش نرم رُباتیک حرکت «با دست گرفتن» را انجام دهند، عملی که قبلاً قادر به انجام آن نبودند. او میگوید همهٔ آنها از این لحاظ پیشرفت کردهاند. چن میافزاید که تیم پژوهشی در حال حاضر در حال نگارش و تدوین نتایج آزمایشهاست.
آویناش سینگ، پژوهشگر رابط مغز-کامپیوتر در دانشگاه فناوری سیدنی در استرالیا میگوید این وسیله به نظر ایمن میرسد و خوب کار میکند. اما او میافزاید که گروه مطالعاتی هنوز بسیار کوچک است.
سینگ میگوید رابط NEO با دیگر وسیلههای مشابهی که در حال حاضر در حال آزمایشاند متفاوت است. این وسیله در مقایسه با دستگاه ساخت نورالینک که در مغز قرار داده میشود کمتر تهاجمی و آسیبزننده است. سینگ میافزاید که احتمالاً به همین دلیل است که NEO به این سرعت تأیید شده است، در حالی که رابطهای ساخت شرکتهای دیگر هنوز مراحل آزمایشهای بالینی را میگذرانند.
سیاستگذاری در عمل
تأیید NEO همزمان با انتشار برنامهٔ پنجسالهٔ جدید دولت چین بود. در این برنامه، که از سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ اجرا میشود، تأکید شده است که رابطهای مغز-کامپیوتر باید به «صنعت آینده» چین تبدیل شود.
ژائو یوشین، پژوهشگر حسگرهای هوشمند در مؤسسهٔ پژوهشی کالاهای لولهیی شرکت ملی نفت چین در شیآن، میگوید زمانبندی تأیید NEO «تصادفی نبود». او اضافه میکند که این تأیید نمونهای از اجرای برنامهٔ پنجساله در عمل است.
ژنگوو لیو میگوید احتمالاً در آیندهٔ نزدیک رابطهای مغز-کامپیوتر (BCI) بیشتری در چین تأیید خواهد شد. این برنامه احتمالاً سبب خواهد شد که بودجهای برای پژوهش در مورد نسل بعدی رابطهای مغز-کامپیوتر اختصاص داده شود، از جمله برای بهبود طراحی الکترودها، الگوریتمهای حاوی هوش مصنوعی، و تراشههایی که بهطور خاص برای پردازش فعالیت مغز طراحی و ساخته میشوند.
چن لیانگ میگوید که او و همکارانش امیدوارند که تا پایان امسال NEO را روی افرادی آزمایش کنند که بهعلت سکتهٔ مغزی ایسکمیک (مسدود شدن رگهای مغز بهخاطر لختهٔ خون) فلج شدهاند. او اضافه میکند: «ما انجام آزمایشهای بالینی با استفاده از انواع دیگر رابطهای مغز-کامپیوتر را نیز در برنامه داریم.»