هدی هاشمی – آتیه آنلاین
همچنان اطلاعات کافی دربارهٔ کودکان بازداشتی در دست نیست. از یک سو خانوادهها نگران وضعیت فرزندانشان هستند و از سوی دیگر اخباری که در شبکههای اجتماعی منتشر میشود نشان میدهد که شرایط نگهداری و اتهامهای واردشده به این کودکان نگرانکننده است.
سخنگوی وزارت آموزش و پرورش در تازهترین اظهارنظر دربارهٔ بازداشت دانشآموزان اعلام کرده بود: «تا جایی که به من اطلاع دادهاند، با پیگیریهای وزیر آموزش و پرورش در همان روزهای اولیه تمام دانشآموزان دستگیرشده که فریب دشمنان را خورده بودند آزاد شدند و برای مشاوره به واحدهای مشاوره ارجاع داده شدند، اما دربارهٔ تعداد آنها اطلاعی ندارم.»
پس از این اظهارنظرها جمعی از نهادهای حامی حقوق کودک در نامهای به مسئولان قضایی نوشتند که کودکان بازداشتشده را آزاد کنند تا آنها بتوانند به کلاسهای درس برگردند. همچنین «انجمن نویسندگان کودک و نوجوان» نیز آزادی افراد زیر ۱۸ سال بازداشتشده را مطالبه کرده است. در این میان محمد حبیبی، سخنگوی شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران، نیز بارها دربارهٔ وضعیت بازداشت دانشآموزان اطلاعرسانی کرده است. او در گفتوگو با خبرنگار آتیهآنلاین تأکید کرد: «بخشی از دانشآموزان همچنان در بازداشت هستند و هنوز وضعیت آنها روشن نشده است. در این باره وزارت آموزش و پرورش مسئول است و باید برای آزادی این دانشآموزان تلاش کند.»
شما بارها دربارهٔ بازداشت دانشآموزان صحبت کردهاید و اعلام کردید تعداد دانشآموزان بازداشتی بسیار است. آقای حبیبی، شما بر چه مبنای آماری یا مستنداتی ادعا میکنید تعداد کودکان بازداشتی بسیار زیاد است؟
محمد حبیبی: اطلاعات ما دربارهٔ کودکان بازداشتی برای قبل از قطعی اینترنت بود. آن زمان ما آمار موثقی داشتیم که در اوج اعتراض بیش از ۱۰۰ دانشآموز بازداشت شدند. ما همان زمان هم اطلاعرسانی کردیم. اما بعد از اینکه اینترنت قطع شد، ارتباطات ما هم از بین رفت. دیگر اطلاعاتی به دستمان نرسید. با وصل شدن مجدد اینترنت دوباره آمار و اطلاعاتی به دست آوردیم. بنابراین اطلاعات و آماری که ما داریم از استانها به دستمان میرسد. نکتهٔ بسیار مهم این است که این اطلاعات را باید وزارت آموزش و پرورش اعلام کند. اما چندی پیش سخنگوی آموزش و پرورش ادعا کرد هیچ دانشآموزی بازداشت نیست و همهٔ دانشآموزان بازداشتی آزاد شدهاند و به مراکز مشاوره فرستاده شدهاند. این ادعایی کذب بود که از سوی آموزش و پرورش اعلام شد.
همان زمان ما بر اساس ارتباطاتی که داشتیم متوجه شدیم حداقل بیش از ۵۰ کودک در سراسر کشور هنوز در بازداشت هستند. اتفاقاً در راستای مستند بودن این ادعا همین سهشنبه گذشته بیست و یک بهمن سه دانشآموز از کانون اصلاح و تربیت یاسوج آزاد شدند. یعنی یک هفته بعد از ادعای سخنگوی آموزش و پرورش سه دانشآموز از کانون اصلاح و تربیت یاسوج آزاد شدند و این نشان میدهد که آقای سخنگو موضوع کذبی را مطرح کردند.
دربارهٔ بازداشت دانشآموزان این موضوع را باید تأکید کنم که بسیاری از خانوادهها نگراناند که اگر موضوع بازداشت کودکانشان رسانهیی شود، روند آزادی این کودکان با مشکل مواجه میشود. بنابراین بخشی از خانوادهها در این باره سکوت کردند و اجازه رسانهیی شدن هم نمیدهند. با این حال و بهصورت محدود حداقل ۶ مورد را توانستیم رسانهیی کنیم. این موارد در استانهایی مثل کردستان و کرمانشاه مستند شده است که چند دانشآموز در بازداشتگاه هستند.
آیا اطلاعاتی که به دست آوردید بر اساس ارتباط با نهادهای مسئول بوده، یا اطلاعات شما میدانی است؟
محمد حبیبی: تا این لحظه هیچ آمار رسمی از سوی نهادهای مسئول دربارهٔ تعداد دانشآموزان بازداشتی ارائه نشده است. حتی در آن خبری که وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد، مسئولان این وزارتخانه نمیدانند که چه تعداد دانشآموز بازداشت شدهاند. ما هم اطلاعاتمان محدود است و بر اساس آمارهایی است که از استانها به دستمان میرسد.
اطلاعی دارید که بازهٔ سنی کودکان بازداشتی چند سال است؟
محمد حبیبی: متأسفانه آمار دقیق نیست. ما دربارهٔ دانشآموزانی که جان باختهاند اطلاعاتی داریم. نام ۲۴۰ نفر به دستمان رسید و ما این موارد را مستندسازی کردیم. بازهٔ سنی این کودکان هم بین ۱۶ تا ۱۸ سال بوده است. دربارهٔ تعداد دانشآموزان جانباخته هم باید بگویم که بیشترین تعداد جانباختگان مربوط به استان تهران است. آمار تقریبی و استخراجی ما نشان میدهد در تهران ۶۹ کودک، اصفهان ۲۷ کودک، خراسان رضوی ۲۴ کودک، البرز ۲۰ کودک، کرمانشاه ۱۶ کودک، مرکزی ۹ کودک، لرستان ۹ کودک، گیلان ۷ کودک، هرمزگان، فارس، گلستان هر کدام ۵ کودک، خوزستان ۴ کودک، قزوین، زنجان و کرمان هر کدام ۳ کودک، مازندران و بوشهر هر کدام ۲ کودک، اردبیل، خراسان شمالی، چهارمحال و بختیاری، سمنان، کردستان، یزد هر کدام یک کودک در این اعتراضها جانشان را از دست دادند.
گزارشهایی از نحوهٔ برخورد با کودکان بازداشتی دریافت کردهاید؟
محمد حبیبی: ما در این باره با برخی از افراد صحبت کردیم. متأسفانه در برخی از استانها مثل استان همدان کودکانی که بازداشت شدند و زیر ۱۸ سال هستند بهجای اینکه در مراکز کانون اصلاح و تربیت نگهداری شوند، در زندانها در کنار دیگر زندانیان نگهداری میشوند. این نکتهٔ بسیار خطرناکی است. موضوع بعدی این است که ما میثاقنامهٔ بینالمللی کودکان را امضا کردیم و جمهوری اسلامی ایران هم به آن پایبند است. یکی از اصول اصلی این میثاقنامه این است که کودکان حتی اگر جرمی هم مرتکب شده باشند، باید در کمترین زمان ممکن به امورشان رسیدگی شود که دربارهٔ دانشآموزان بازداشتی این موضوع رعایت نشد و برخی از این کودکان یک ماه است که در بازداشت به سر میبرند.
به نظر شما چه اقدام فوریای باید برای حمایت از این کودکان انجام شود؟
محمد حبیبی: بازداشت کودکان و نگهداری آنها در بازداشتگاهها قطعاً پیامدهای روانی بسیاری برای کودک و خانوادهاش دارد. اگر خدمات مشاوره روی این کودکان نشود، این دانشآموزان از چرخهٔ آموزش خارج میشوند و امکان حضور از مدرسه را از دست میدهند. متأسفانه اکثر این کودکان با وثیقه آزاد شدند و این نشان میدهد که برای کودکان سابقهٔ قضایی ثبت خواهد شد. موضوع بازداشت کودکان بسیار مهم است و وزارت آموزش و پرورش تا به حال هیچ پاسخگویی جدّی و رسانهیی دربارهٔ تعداد کودکان بازداشت شده، یا آزاد شده، یا کودکانی که هماکنون در بازداشتگاهها هستند نداشته است. این ضعف وزارت آموزش و پرورش را نشان میدهد.
به نظرم اول باید کمیتههای حقیقتیابی از سوی وکلا شکل بگیرد. این اقدام کمک میکند روند پروندهٔ این کودکان شفاف باشد. موضوع مهم دیگر این است که این کودکان بعد از آزادی خیلی سریع مورد معالجهٔ روانشناسان قرار بگیرند. آن ترومایی که در نتیجهٔ بازداشت، نگهداری در زندان، و تجربیات سخت و تکاندهندهای که در مدت بازداشت داشتند را روانشناسان شناسایی کنند و آن را درمان کنند.