نسرین ستوده © DR
ناصر اعتمادی – رادیو بینالمللی فرانسه آر.اف.آی
شنبه ۲۵ بهمن ۱۴۰۴
نسرین ستوده، وکیل و مدافع سرشناس حقوق بشر در ایران، در گفتوگویی اختصاصی با هفتهنامه فرانسوی «لوپوئن» خواستار آن شد که جامعۀ جهانی در چارچوب حقوق بینالملل و زیر نظر سازمان ملل متحد برای حمایت از مردم ایران دست به «مداخلۀ بشردوستانه» بزند. او با استناد به اصل «مسئولیت حفاظت» (R2P) در منشور ملل متحد گفت: «شورای امنیت میتواند در برابر آنچه ‘تهدیدی برای صلح و امنیت بینالمللی’ به شمار می رود حتی گزینهٔ اقدام نظامی را نیز بررسی کند.»
این برندهٔ جایزۀ ساخاروف پارلمان اروپا که سالها زندان و فشار قضایی را تجربه کرده است در این مصاحبه سرکوب اعتراضهای دی ۱۴۰۴ را «حمام خون» توصیف کرده است. او می گوید: «ایرانیان هنوز در شوک کشتارها به سر میبرند». او سپس پرسیده است که چگونه ممکن است «در قرن بیست و یکم یک حکومت بدون هیچ محدودیتی به چنین خشونت و خونریزی گستردهای دست بزند». نسرین ستوده تأکید کرده است که مسئولیت اصلی کشتارها متوجه حکومت اسلامی ایران است و قتلعام دی ۱۴۰۴ از پیش برنامهریزی شده بود.
نسرین ستوده در پاسخ به پرسشی دربارهٔ امید برخی معترضان به دخالت خارجی تأکید کرده است که از منظر حقوقی، «مداخلهٔ بشردوستانه» در چارچوب فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد تعریف شده است. او گفته است که اگر اقدامات یک دولت صلح و امنیت جهانی را تهدید کند، شورای امنیت اختیار دارد نشست اضطراری تشکیل دهد و تصمیمهایی از جمله اقدام نظامی اتخاذ کند. به گفتۀ او، این اقدام باید در قالب اصل «مسئولیت حفاظت» برای دفاع از جمعیت غیرنظامی صورت گیرد.
خانم ستوده در عین حال با اشاره به احتمال وتوی روسیه و چین در شورای امنیت گفت تلاشهای پیشین برای فعال کردن چنین سازوکارهایی بارها با چنین موانعی روبهرو شده است، هرچند در نهایت تصمیم برای هرگونه اقدام نظامی به ارادۀ سیاسی دولتها، بهویژه رئیسجمهور آمریکا، بستگی خواهد داشت.
نسرین ستوده سپس گفته است هرچند تحقق مداخلۀ بشردوستانه در چارچوب منشور سازمان ملل متحد با موانع سیاسی جدّی روبهرو است، اما از منظر حقوقی چنین امکانی وجود دارد و جامعهٔ جهانی باید در برابر آنچه در ایران رخ میدهد مسئولیتش را بپذیرد.
این وکیل حقوق بشر در بخش دیگری از گفتوگویش انتشار تصاویر اجساد و اعدامهای انجامشده در بازداشتگاهها را «ضربۀ نهایی» به جامعهٔ ایران توصیف کرد و گفت نمایش عمومی این صحنهها از سیمای جمهوری اسلامی به نظر میآید تلاشی برای ایجاد رعب و حفظ قدرت بوده است. به باور او، حکومت ایران با نشان دادن گستردگی خشونت میکوشد بقایش را تضمین کند، در حالی که به گفتۀ او این اقدامات میتواند نشانهای از «نزدیک بودن پایان یک نظام» باشد.
نسرین ستوده افزود است که حتی اگر اعتراضها پس از سرکوب دچار وقفه شود، نارضایتی اجتماعی از میان نرفته و جامعه دیر یا زود دوباره واکنش نشان خواهد داد. او تأکید کرده که مطالبات مردم تنها اقتصادی نیست، بلکه به محدودیتهای گستردهٔ اجتماعی و سیاسی نیز مربوط میشود، یعنی همهٔ اجبارها و محدودیتهای روزمرهای که به گفتۀ او زندگی عادی شهروندان را زیر فشار گذاشته است.
نسرین ستوده در این مصاحبه همچنین گفته است که جنبش «زن، زندگی، آزادی» شکست نخورده بلکه بهطور موقت متوقف شده و جامعه بهدلیل سرکوب شدید و اختلافهای داخلی فرصت تحقق مطالباتش را نیافته است. او پیشبینی کرده که اعتراضها در آینده به اشکال مختلف به صحنۀ سیاسی کشور باز خواهند گشت، زیرا «تا زمانی که نارضایتی وجود دارد، بیان آن نیز ادامه خواهد داشت.»
نسرین ستوده با اشاره به قتلعام صورت گرفته در دی ۱۴۰۴ گفته است که حداقل اقدام لازم از سوی حاکمان ایران عذرخواهی رسمی از ملت و کنار رفتن همهٔ مسئولان از پایینترین سطوح تا بالاترین مقامهاست. نسرین ستوده با اشاره به ساختار نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران گفته است که این نیروها معمولاً تا آخرین لحظه از دستورها پیروی میکنند و تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که ارتش یا نیروهای مسلح اعلام بیطرفی کند، مشابه با آنچه در انقلاب ۱۳۵۷ رخ داد. او افزوده است که هرچند هنوز نشانهای از شکاف در ساختار امنیتی دیده نمیشود، اما جامعه ایران ارادهاش را برای تغییر نشان داده و «آمادۀ پرداخت هزینه» است.
این فعال حقوق بشر در بخش دیگری از گفتوگویش به نقش رضا پهلوی در اعتراضها اشاره کرده و گفته است: «طرفداران بازگشت سلطنت سالهاست شعارهایشان را در تجمعها مطرح میکنند، اما اعتراضهای اخیر پیش از فراخوانهای او [رضا پهلوی] آغاز شده بود.»
ب