پنجشنبه ۹ بهمن ۱۴۰۴
«ساعت آخرالزمان» که نمادی از میزان نزدیکی جامعهٔ بشری به فاجعهٔ جهانی است، روز سهشنبه بهدلیل نگرانیهای فزاینده دربارهٔ تسلیحات هستهیی، تغییرات آبوهوایی، و انتشار و اشاعهٔ اطلاعات گمراهکننده بیش از هر زمان دیگری به نیمهشب نزدیک شد.
«بولتن دانشمندان اتمی»، که این ساعت استعارهای را در آغاز جنگ سرد بنیان گذاشت، روز سهشنبه زمان آن را روی ۸۵ ثانیه به نیمهشب- فاجعهٔ جهانی- تنظیم کرد، یعنی چهار ثانیه نزدیکتر از سال گذشته.
جابهجایی عقربههای این ساعت به نزدیکی نیمهشب محصول ترکیبی از بحرانهای همپوشان است که ثبات جهانی را هدف قرار دادهاند. در رأس این دلایل تنشهای ژئوپلیتیک ناشی از رویکرد تهاجمی و ملیگرایانهٔ قدرتهای بزرگی مثل آمریکا قرار دارد که به فروپاشی تفاهمنامههای بینالمللی منجر شده است.
این وضع با سیاستهای یکجانبهگرایانه در دومین سال از دورهٔ دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، از جمله حملههای خودسرانه به کشورهای دیگر و خروج از نهادهای جهانی، تشدید شده است.
همزمان، جهان با بحران هستهیی جدّی روبهروست که ریشه در انقضای پیمان «استارت نو» در هفتهٔ آینده و پیگیری پروژههای نظامی جنجالی مانند «گنبد طلایی» در دولت ترامپ دارد.
علاوه بر این تهدیدها، پدیدهای با عنوان «آرماگدون اطلاعاتی» که از فناوریهای استثمارگر برای نشر اکاذیب و تفرقهافکنی بهره میبرد، در کنار فجایع آبوهوایی و اقلیمی همچون خشکسالیها و سیلهای بیسابقه، جامعهٔ بشری را در وضعی بسیار بیثبات و خطرناک قرار داده است.
روند تاریخی عقربهها تا امروز
نگاهی به تاریخچهٔ این ساعت استعارهای نشان میدهد که جهان اکنون در پُرمخاطرهترین لحظه از زمان تولید سلاح اتمی قرار دارد.
در سال ۱۹۴۷، همزمان با آغاز جنگ سرد، ساعت روی ۷ دقیقه به نیمهشب تنظیم شد، اما با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، عقربهها به دورترین نقطهٔ تاریخی، یعنی ۱۷ دقیقه به نیمهشب عقب کشیده شدند که نشاندهندهٔ امنترین وضع جهانی بود.
با این حال، روند نزولی امنیت در سالهای اخیر شتابی نگرانکننده گرفته است، به طوری که در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ زمان به ۹۰ ثانیه رسید و اکنون در سال ۲۰۲۶، با ثبت رکورد ۸۵ ثانیه، جهان بهشکلی بیسابقه و تاریخی در آستانهٔ فاجعهای عظیم قرار گرفته است.
دانیل هولز، رئیس هیئت علم و امنیت بولتن دانشمندان اتمی، در این باره میگوید: «اگر جهان به رویکرد ‘ما در برابر آنها’ و بازی با حاصلجمع صفر تقسیم شود، احتمال اینکه همگی بازنده شویم افزایش مییابد. تفاهمهای جهانی که با دشواری به دست آمده بودند در حال فروپاشیاند.»
این نهاد را دانشمندانی همچون آلبرت اینشتین و رابرت اوپنهایمر (مُجریان پروژهٔ منهتن برای ساختن بمب اتمی) در اواخر سال ۱۹۴۵ تأسیس کردند. هدف آنها استفاده از این ساعت برای نمادسازی احتمال انجام اقدامی بهدست انسانها بود که ممکن است به به پایان یافتن نوع بشر منجر شود.
این گروه تأکید کرد که اگر رهبران و ملتها برای مقابله با خطرات وجودی با یکدیگر همکاری کنند، هنوز هم امکان عقب کشیدن عقربههای این ساعت وجود دارد.
برگرفته از یورونیوز