تشدید فشار بر زندانیان پس از اعتراضهای سراسری ۱۴۰۴؛ اسکان انبوه بازداشتیها بدون ثبت رسمی و امکانات اولیه.
یکشنبه ۵ بهمن ۱۴۰۴
اعتراضهای سراسری و گسترش بحران در زندانها
کانون حقوق بشر ایران: همزمان با تداوم اعتراضهای سراسری ۱۴۰۴ و موج گسترده بازداشتها در شهرهای مختلف ایران، گزارشهای نگرانکنندهای از وضع زندانیان سیاسی و بازداشتیهای اخیر در زندانهای کرج، اوین، و قزلحصار منتشر شده است. این گزارشها از تشدید فشار سیستماتیک بر زندانیان، نگهداری انبوه بازداشتیها بدون حداقل امکانات انسانی، ثبت نشدن اسامی زندانیان در سامانههای رسمی برای داشتن «دست باز» در شکنجه و حتی قتل آنان، و محرومیت بازداشتیهای مجروح از رسیدگی درمانی حکایت دارد.
منابع حقوق بشری تأکید میکنند که آنچه در هفتههای اخیر در زندانهای کشور رخ داده فقط ادامهٔ سرکوب خیابانی نیست، بلکه انتقال خشونت از خیابان به پشت دیوارهای زندان است، جایی که معترضان بازداشتشده در شرایطی غیرانسانی نگهداری میشوند و خانوادههایشان از سرنوشت آنان بیخبر ماندهاند.
زندان مرکزی کرج؛ اسکان هزاران بازداشتی در سالن و سوله ورزشی
بر اساس اطلاعات رسیده از زندان مرکزی کرج، از ابتدای اعتراضهای سراسری بین ۸۰۰ تا ۱,۲۰۰ نفر از بازداشتیهای را در سالن ۲ این زندان و همچنین در یک سولهٔ ورزشی بهصورت فشرده اسکان دادهاند. منابع محلی میگویند که حتی فضای هواخوری زندان نیز به محل نگهداری بازداشتیها تبدیل شده و عملاً امکان تنفس آزاد، هواخوری، و حداقل تحرک از آنان سلب شده است.
به گفتهٔ همین منابع، بهدلیل سرریز جمعیت، بخشی از بازداشتیها را به سالنهای دیگر منتقل کردهاند. از جمله ۱۵ نفر را به سالن ۱۶ بردهاند. وضع این ۱۵ نفر تازهوارد بسیار نگرانکننده توصیف شده است. آنان از آغاز دستگیری مستقیماً به بند عمومی منتقل شدهاند و در همان محل دو تا سه بار مورد بازجویی قرار گرفتهاند، روالی که خلاف ابتداییترین استانداردهای دادرسی و آییننامهٔ سازمان زندانهاست.
شکنجه کردن زندانیان بهدست زندانیان جاسوس
منابع مطلع افزودهاند که در این زندان یک زندانی همکار با عوامل زندان به نام علیرضا نزارات- که پیشتر نیز علیه زندانیان سیاسی پروندهسازی میکرده- همراه با زندانی دیگری به نام علی نظر کاظمی به ضربوشتم بازداشتیهایی که به این زندان منتقل شدهاند مشغولاند. گفته میشود علی نظر کاظمی مدام علیه زندانیان سیاسی گزارشنویسی میکند و عملاً نقش بازوی غیررسمی نیروهای امنیتی را در داخل زندان برعهده دارد.
بند زنان اوین؛ ناپدید شدن بازداشتیها پس از بازجویی
در بند زنان زندان اوین نیز وضع مشابهی گزارش شده است. بنا بر اطلاعات دریافتی، شمار زندانیان این بند اکنون به حدود ۱۴۰ نفر رسیده که بیش از ۸۰ نفر آنان از بازداشتیهای اعتراضهای سراسریاند.
منابع داخل زندان میگویند بازداشتیها تقریباً هر روز برای بازجویی فراخوانده میشوند، اما برخی از آنان دیگر به بند بازنمیگردند و هیچ اطلاعی از محل نگهداری یا وضع جسمی و روحیشان در دست نیست. خانوادههای این زندانیان نیز در بیخبری مطلق بهسر میبرند و پاسخ روشنی از مقامات زندان دریافت نمیکنند.
به گفتهٔ فعالان حقوق بشر، این الگو- یعنی انتقال زندانی به بازجویی و بازنگرداندن او به بند- نشانهای جدّی از بازداشت در بیخبری، اعمال شکنجه، و حتی ناپدیدسازی قهری است، رویهای که در سرکوبهای پیشین نیز سابقه داشته و همواره با نقض شدید حقوق بشر همراه بوده است.
قزلحصار؛ استقرار یگان ویژه و فضای وحشت دائمی
در زندان قزلحصار نیز گزارشها از تشدید فضای امنیتی حکایت دارد. از ابتدای هفته گذشته، نیروهای یگان ویژه در قرنطینه این زندان اسکان داده شدهاند و ۲۴ ساعته در مقابل واحدهای مختلف در حالت آمادهباش قرار دارند.
این حضور دائمی نیروهای سرکوبگر در داخل محوطهٔ زندان فضای رعب و وحشت شدیدی میان زندانیان ایجاد کرده است. منابع حقوق بشری میگویند هدف از این اقدام ارعاب بازداشتیهای اعتراضهای سراسری و جلوگیری از هرگونه اعتراض یا حتی درخواست رسیدگی پزشکی و حقوقی است.
انتقال زندانیان از تهران بزرگ به قزلحصار بهدلیل کمبود جا
روز ۲۹ دی بین ۷۰ تا ۸۰ زندانی جرائم عمومی را از زندان تهران بزرگ به قزلحصار منتقل کردند. علت این جابهجایی پُر شدن زندان تهران بزرگ از بازداشتیهای اعتراضهای سراسری عنوان شده است.
به گفتهٔ منابع مطلع، این انتقال شتابزده و بدون اطلاع خانوادهها انجام شده و بسیاری از زندانیان حتی فرصت جمعآوری وسایل شخصیشان را نداشتهاند. این اقدام نشان میدهد که ظرفیت زندانها بسیار اشباع شده و مقامات زندان برای جا دادن بازداشتیهای جدید به جابهجاییهای فلهای و غیرقانونی روی آوردهاند.
ثبت نشدن اسامی زندانیان؛ راهی برای «دست باز» در شکنجه و قتل
یکی از نگرانکنندهترین جنبههای این بحران ثبت نشدن اسامی بخشی از بازداشتیها در سامانههای رسمی زندانهاست. منابع حقوق بشری میگویند که در موارد متعدد، اسامی بازداشتیهای اعتراضهای سراسری عمداً ثبت نمیشود تا مقامات امنیتی «دست باز» برای اعمال شکنجه، انتقال مخفیانه، یا حتی سربهنیست کردن آنان داشته باشند.
این رویه بهویژه در مورد زندانیانی که از بند زنان اوین یا قرنطینه قزلحصار برای بازجویی برده شده و دیگر بازنگشتهاند بیشتر گزارش شده است. خانوادهها در این موارد با پاسخهایی مبهم مواجه میشوند و هیچ مرجع رسمی مسئولیت وضع این افراد را برعهده نمیگیرد.
وضع معیشت و نگهداری زندانیان؛ وخامت بیسابقه
گزارشها همچنین از وخامت شدید وضع معیشت و شرایط نگهداری زندانیان خبر میدهد. در زندان مرکزی کرج، بسیاری از بازداشتیها بهدلیل کمبود تخت روی زمین سرد و بدون پتو کفخواب شدهاند. دسترسی به آب گرم، غذای کافی، وسایل بهداشتی، و حتی توالت تمیز بسیار محدود است.
در بند زنان اوین نیز تراکم بیش از حد جمعیت باعث شده زندانیان بهنوبت روی زمین بخوابند و از ابتداییترین امکانات محروم شوند. منابع میگویند برخی زندانیان روزهاست که لباس تمیز یا وسایل شخصی اولیه در اختیار ندارند و درخواستهای مکرر آنان برای دریافت امکانات بیپاسخ مانده است.
رسیدگی نکردن به بازداشتیهای مجروح
یکی دیگر از محورهای نگرانکننده رسیدگی نکردن به بازداشتیهای مجروح است. به گفتهٔ منابع داخل زندان، شمار قابلتوجهی از بازداشتیها با آثار جراحت ناشی از ضربوشتم، شلیک ساچمه، و باتوم به زندان منتقل شدهاند، اما از انتقال آنان به مراکز درمانی تخصصی جلوگیری شده است.
در برخی موارد، تنها پانسمانهای ابتدایی و بدون امکانات مناسب انجام شده و زندانیان مجروح به حال خود رها شدهاند. فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که این بیتوجهی میتواند به عفونت، ازکارافتادگی عضو، و حتی مرگ برخی زندانیان منجر شود.
نقض فاحش حقوق زندانیان در سرکوب اعتراضهای سراسری۱۴۰۴
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد بازداشتیهای اعتراضهای سراسری در زندانهای کرج، اوین و قزلحصار با مجموعهای از نقضهای جدی حقوق بشر مواجهاند، از جمله بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، شکنجه، رفتار غیرانسانی، و محرومیت از رسیدگی پزشکی.
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر – حق حیات و امنیت شخصی
نگهداری بازداشتیها در شرایط مرگبار، محرومیت از درمان و تهدید به ناپدیدسازی، نقض آشکار حق حیات و امنیت شخصی است.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر – منع شکنجه
ضربوشتم، بازجوییهای خشن، استفاده از زندانیان همکار برای اعمال خشونت و نگهداری در شرایط غیرانسانی، مصداق شکنجه و رفتار ظالمانه است.
ماده ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر – منع بازداشت خودسرانه
ثبت نشدن اسامی زندانیان و نگهداری آنان بدون اطلاع خانواده و دسترسی به وکیل، نقض صریح منع بازداشت خودسرانه محسوب میشود.
ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر – حق دادرسی عادلانه
بازجوییهای مکرر در بند عمومی و عدم دسترسی به روند قضایی شفاف، نقض حق دادرسی عادلانه است.
ماده ۱۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر – حق مصونیت از تعرض
بیخبری خانوادهها از سرنوشت بازداشتیها و ممانعت از ارتباط آنان، نقض حق مصونیت از تعرض به حریم خصوصی است.