دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، منشور امضاشدهٔ هیئت صلح را در پنجاه و ششمین مجمع سالانهٔ جهانی اقتصاد (WEF) در داووس، سوئیس، در ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶ (۲ بهمن ۱۴۰۴) نشان میدهد. عکس از جاناتان ارنست/رویترز.
جمعه ۳ بهمن ۱۴۰۴
آ. نعمتزاده – اندیشهٔ نو: در مجمع جهانی اقتصاد در داووس که همین هفته (دوشنبه تا پنجشنبه) برگزار شد دونالد ترامپ و جرد کوشنر، داماد ترامپ و از سرمایهگذاران عمده در ساختوساز و مستغلات (مثل خود ترامپ)، از طرحی گسترده برای «بازسازی پساجنگ غزه» پردهبرداری کردند که شامل ساختن آسمانخراشهای ساحلی، مناطق گردشگری، پارکهای صنعتی، و دهها هزار واحد مسکونی و حتی یک فرودگاه جدید است.
ترامپ دربارهٔ این طرح توسعهٔ نوار غزه گفت: «من خودم دستاندرکار املاک و مستغلات هستم. همهچیز به موقعیت مکانی بستگی دارد. به این مکان کنار دریا نگاه کنید. به این قطعهٔ زیبای ملک نگاه کنید. این برای خیلیها میتواند باارزش باشد.»
با این حال، در طرح دولت ترامپ هیچ برنامهای برای حل کردن مسائل اساسی مانند حقوق مالکیت و زمین، چه برسد به رسیدگی به جنایتهای جنگی، ذکر نشده است. برنامههایی برای ساختن ساختمانهای پرزرقوبرق بر فراز حدود ۶۸میلیون تُن سنگ و آجر ویرانه تنظیم شده است که هنوز هزاران جسد زیر آنها دفن است.
این برنامه بدون مشارکت نهادهای فلسطینی تدوین شده و تحلیلگران آن را «امپریالیستی» و «غیرواقعبینانه» توصیف کردهاند. منتقدان تأکید میکنند که این طرح غزه را نه سرزمینی ویران و مردمی آواره که باید سروسامان بیابند، بلکه فرصتی برای سرمایهگذاری و کسب سود میبیند.
هیئت صلح چیست؟
ترامپ همزمان با معرفی طرح توسعهٔ غزه از تشکیل «هیئت صلح» خبر داد که قرار است مدیریت بازسازی غزه را برعهده گیرد. در منشور این هیئت عضویت برای دورهای سهساله است و عضویت دائمی مستلزم پرداخت یکمیلیارد دلار در سال اول است. جالب است که در منشور این هیئت هیچ اشارهای به غزه نشده و ساختار آن بیشتر شبیه به نهادی بینالمللی موازی با سازمان ملل متحد است.
اعضای اولیه این هیئت به انتخاب ترامپ شامل تونی بلر، مارکو روبیو، جرد کوشنر، و بنیامین نتانیاهو هستند، که ترکیبی بسیار سؤالبرانگیز است، بهویژه نتانیاهو که دادگاه بینالمللی دادگستری به جرم ارتکاب جنایت جنگی در غزه در جنگی که از اکتبر ۲۰۲۳ شروع شد حکم به بازداشت او داده است. خود ترامپ هم رئیس هیئت است و حق وتو دارد!
رهبران بیش از ۵۰ کشور به عضویت در این هیئت دعوت شدهاند، از جمله کانادا، که پس از انتقاد نخستوزیر آن کشور مارک کارنی از سیاستهای ترامپ، دعوت از کانادا لغو شد.
حماس این طرح را رد کرده و اعلام کرده است که مردم غزه اجازهٔ اجرای آن را نخواهند داد.
محتوای طرح غزه چیست؟
طرح توسعهٔ ترامپ برای غزه مجموعهای از هدفهای اقتصادی و زیرساختی را دنبال میکند، از جمله افزایش تولید ناخالص داخلی به ۱۰میلیارد دلار تا ۲۰۳۵، ایجاد ۵۰۰هزار شغل، جذب ۲۵میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی، و بازسازی خدمات عمومی و زیرساختها.
با این حال، هیچ توضیحی دربارهٔ منابع مالی یا سازوکار اجرایی داده نشده است. جرد کوشنر تأکید میکند که «امنیت» شرط نخست سرمایهگذاری است و میگوید آمریکا برای «کاهش تنش» با اسرائیل همکاری میکند و در عین حال با حماس برای «خلعسلاح» وارد مذاکره خواهد شد. نهادهای مدنی فلسطین، از جمله شبکهٔ سازمانهای مردمنهاد فلسطین، میگویند جامعهٔ مدنی فلسطین و نهادهای رسمی فلسطین در تدوین این طرح کاملاً کنار گذاشته شدهاند.
چهار مرحلهٔ توسعه
طبق گزارش جرد کوشنر، بازسازی غزه در چهار مرحله و از جنوب به شمال طراحی شده است:
● مرحلهٔ اول: رفح و بخشهایی از خانیونس
● مرحلهٔ دوم: سایر مناطق خانیونس
● مرحلهٔ سوم: اردوگاههای پناهندگان در مرکز غزه
● مرحلهٔ چهارم: شهر غزه در شمال
به گفتهٔ کوشنر، تکمیل طرح توسعهٔ در همهٔ این مناطق دو تا سه سال طول خواهد کشید. اما دربارهٔ محل اسکان مردم در طول دورهٔ بازسازی یا نحوهٔ تخصیص واحدهای تازهساز به مردم هیچ توضیحی داده نشده است.
طرحهای گردشگری ساحلی
در نقشههای منتشرشده دیده میشود که تقریباً تمام نوار ساحلی به منطقهٔ گردشگری تبدیل خواهد شد، ساختن ۱۸۰ آسمانخراش پیشبینی شده است، و یک بندر جدید در جنوبغربی غزه و یک فرودگاه در نزدیکی مرز مصر در نظر گرفته شده است.
این طرحها در حالی ارائه میشود که زیرساختهای حیاتی غزه تقریباً بهطور کامل ویران شده و میلیونها فلسطینی در همین مناطق بارها از این سو به آن سو آواره شدهاند.
اشتغال و سرمایهگذاری
بر اساس دادههای رسمی فلسطین، بیکاری در نوار غزه به ۸۰درصد رسیده، تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۸۳درصد سقوط کرده، و تولید ناخالص داخلی سرانه در حال حاضر به ۱۶۱ دلار در سال رسیده که جزو کمترینها در جهان است.
در طرح ترامپ وعدهٔ ایجاد پانصدهزار شغل در بخشهای ساختوساز، کشاورزی، تولید، و خدمات داده شده، اما هیچ برنامهٔ عملی و منابع مالی مشخصی ذکر نشده است. همچنین وعده داده شده است که سرمایهگذاری ۱٫۵میلیارد دلاری در طرح «مدرسههای حرفهیی و بازآموزی برای نیروی کار» صورت خواهد گرفت.
«رفح جدید» و «غزه جدید»
کوشنر تصویری از آیندهٔ غزه نشان داد که با هوش مصنوعی ساخته شده است که شامل رفح جدید، با بیش از ۱۰۰هزار واحد مسکونی، ۲۰۰ مدرسه، و ۷۵ مرکز درمانی، و غزه جدید، با تبدیل کردن غزه به «مرکز صنعت دیجیتال» با تمرکز بر مراکز داده و زیرساختهای فناوری است.
این تصویر و تصویرهای مشابه بهدلیل اختلاف و دوری زیادی که با واقعیت ویرانیهای کنونی غزه دارند مورد انتقاد زیادی قرار گرفتهاند.
خلع سلاح و مسئلهٔ تأمین امنیت
آغاز بازسازی نوار غزه منوط به تحقق دو شرط شده است:
- خلعسلاح کامل حماس
- خروج نیروهای اسرائیلی از غزه پس از خلعسلاح حماس
در طرح آمده است که گروههای مسلح یا منحل میشوند یا در «کمیتهٔ ملی ادارهٔ غزه» ادغام خواهند شد، سلاحهای سنگین فوراً و سلاحهای سبک بهتدریج جمعآوری میشود، و برخی اعضای حماس پس از «بررسی امنیتی» در پلیس جدید فلسطین ادغام میشوند.
البته حماس این شروط را رد کرده و آن را تهدیدی برای توان دفاعی فلسطینیها دانسته است.
طرحی که ترامپ و کوشنر در داووس برای توسعه و نوسازی غزه معرفی کردند تصویری بلندپروازانه و عمدتاً اقتصادی و تجاری از آیندهٔ غزه ارائه میدهد. اما بهدلیل مشارکت نداشتن فلسطینیها در تهیهٔ طرح، ابهام در منابع مالی، بیتوجهی به واقعیتهای انسانی و سیاسی موجود، و اتکا به ساختارهای موازی با نهادهای بینالمللی و جایگزین کردن این نهادها با سازمانی خصوصی، این طرح با انتقادهای گستردهای روبهرو شده است. بسیاری از تحلیلگران این طرح را بیش از آنکه برنامهای برای بازسازی نوار غزه بدانند، بخشی از یک دستور کار ژئوپولیتیک و سرمایهمحور برای کسب سود ارزیابی میکنند.
این مطلب با استفاده از گزارش شبکهٔ خبری الجزیره تهیه شده است.