تظاهرات اعتراضی. دی ۱۴۰۴. تهران.
سهشنبه ۹ دی ۱۴۰۴
در سومین روز از اعتراضها و اعتصابهای اقتصادی در ایران، دامنهٔ تجمعهای اعتراضی از بازارها و مراکز تجاری فراتر رفت و با پیوستن دانشجویان، شهروندان، و اقشار مختلف اجتماعی به یکی از گستردهترین اعتراضهای سیاسی چند سال اخیر تبدیل شد. گزارشهای دریافتی حاکی از گسترش اعتراضها به شهرهای متعدد، افزایش حضور نیروهای انتظامی–امنیتی، استفاده از گاز اشکآور، بازداشت شماری از معترضان، و امنیتیسازی گسترده فضاهای شهری است.
به گزارش هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، اعتراضهایی که از روز نخست با تجمع و اعتصاب بازاریان در تهران آغاز شده بود روز سهشنبه ۹ دی، در سومین روز، با مشارکت دانشگاهها، محلات شهری، و بازارهای استانهای کشور وارد مرحلهای تازه شد که با همپوشانی اعتراضهای صنفی، دانشجویی، و خیابانی همراه بوده است.
زمینههای اعتراضها
اعتراضهای جاری در بستر بحرانی عمیق و چندلایه در اقتصاد ایران شکل گرفته است. این بحران با جهش بیسابقهٔ قیمت ارزهای خارجی و در واقع سقوط ارزش پول ملی، افزایش مستمر تورم، رکود بازار، کاهش قدرت خرید شهروندان، ناتوانی اصناف در ادامهٔ فعالیت اقتصادی، و نااطمینانی عمومی به آینده بهویژه از لحاظ تأمین معیشت همراه شده است.
بر اساس دادههای رسمی، نرخ دلار در روزهای اخیر به بیش از ۱۴۰هزار تومان رسید و همزمان خروج گستردهٔ سرمایه از بازار بورس گزارش شد. اُفت شدید شاخصهای بازار سرمایه و انتقال سرمایهها به بازارهای موازی نظیر ارز و طلا نشانهای از بیاعتمادی فزاینده به ثبات اقتصادی عنوان شده است. این وضع به تعطیلی اعتراضی گستردهٔ مغازهها، اعتصاب بازارها، و شکلگیری تجمعهای اعتراضی در نقاط متعدد در کشور انجامیده است.
جغرافیای اعتراضها
بر اساس اطلاعات جمعآوریشده، تجمعها و اعتصابها در روز سوم در نقاط متعددی از تهران و دیگر شهرهای کشور گزارش شده است. در تهران، خیابانهای جمهوری، ملاصدرا، بنیهاشم، خیام، صابونیان، خیابان انقلاب، و میدان شوش از جمله مناطقی بودند که شهروندان در آنها دست به تجمع و اعتراض زدند. گزارشهایی نیز از تجمعها و راهپیمایی بازاریان و شهروندان در بازار آهن شادآباد و بخشهای متعدد بازار بزرگ تهران، از جمله در کوچههای سیداسماعیل، حمامچال، و محمد صراف دریافت شده است.
در استانها نیز دامنهٔ اعتراضها گسترش یافته است. گزارشها از نورآباد ممسنی در استان فارس، از همدان،از فولادشهر و نجفآباد در استان اصفهان، از کرمانشاه، از اراک، و از شیراز حکایت از تظاهرات اعتراضی در این شهرها دارد. در شیراز، اعتصاب بازاریان و برگزاری تجمعهای اعتراضی در نقاط مختلف از جمله در منطقهٔ موسوم به «سر دُزک» گزارش شده و همزمان حضور محسوس نیروهای امنیتی در معابر اصلی شهر مشاهده شده است.
پیوستن دانشگاهها و آغاز اعتراضهای دانشجویی
در سومین روز اعتراضها دانشجویان شماری از دانشگاههای کشور نیز با برگزاری تجمعهای اعتراضی حمایتشان را از اعتراض صاحبان اصناف و پیشهوران و بازاریان اعلام کردند. تجمعهای دانشجویی در دانشگاههای تهران، یزد، زنجان، صنعتی اصفهان، بهشتی، خواجه نصیرالدین طوسی، صنعتی شریف، علم و صنعت، امیرکبیر، علم و فرهنگ، و علامه طباطبایی در تهران گزارش شده است.
دانشجویان در این تجمعها علاوه بر همبستگی با مطالبات معیشتی شهروندان، مطالبات صنفی و سیاسی خودشان را نیز مطرح کردند. بر اساس ویدئوهای راستیآزماییشده، دانشجویان شعارهایی از جمله «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد»، «نه روسری، نه توسری، آزادی و برابری»، «این همه سال جنایت، مرگ بر این ولایت»، «فقر و فساد و بیداد، مرگ بر این استبداد»، «زن، زندگی، آزادی»، «نه پادگان نه بنگاه، درود بر دانشگاه» و «زندانی سیاسی، آزاد باید گردد» سر دادند.
شیوههای اعتراض و شعارها
اعتراضهای روز سوم با ترکیبی از اعتصاب صنفی، تجمع خیابانی، راهپیمایی، و تجمعهای دانشگاهی همراه بود. بازاریان با بستن مغازهها و دعوت کاسبان دیگر به اعتصاب نقش محوری در تداوم اعتراضها ایفا کردند.
بر اساس ویدئوهای راستیآزماییشده، شعارهایی از جمله «ببندید، ببندید»، «بازاریا بستن، بیغیرتا نشستن»، «بازاری باغیرت، حمایت، حمایت»، «مرگ بر دیکتاتور»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»، «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم» و «خامنهای قاتله، حکومتش باطله» در نقاط مختلف شنیده شده است.
ویدیوئی از تجمع شهروندان در کوچهٔ حمامچال بازار تهران نیز نشان میدهد که یک زن با سر دادن شعار «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم»، معترضان را به همراهی دعوت میکند.
برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و جزئیات خشونت
گزارشهای دریافتی حاکی است که در شماری از نقاط تهران نیروهای یگان ویژه و پلیس ضدّشورش برای متفرق کردن معترضان وارد عمل شدند. بر اساس تصاویر و ویدئوهای منتشرشده، در خیابان خیام تهران نیروهای انتظامی–امنیتی با استفاده از گاز اشکآور اقدام به پراکنده کردن تجمعکنندگان کردند.
همچنین از شهر کرمانشاه گزارشهایی از شلیک گاز اشکآور و درگیری نیروهای امنیتی با معترضان دریافت شده است. در همدان نیز نیروهای امنیتی در برخی نقاط مرکزی شهر با معترضان درگیر شدند و اقدام به ضربوشتم آنان کردند.
منابع دانشجویی از درگیری نیروهای امنیتی با دانشجویان معترض در دانشگاه شهید بهشتی خبر دادند. علاوه بر این، گزارشهایی از استقرار گستردهٔ نیروهای ضدّشورش در اطراف بازار تهران، برخی خیابانهای مرکزی پایتخت، و مقابل درهای خروجی دانشگاه صنعتی شریف دریافت شده است. در شیراز نیز ایجاد جو امنیتی در خیابان حضرتی گزارش شد.
تصاویر منتشرشده از خیابان جمهوری تهران نشان میدهد که تجمع گستردهٔ معترضان در این محدوده نیروهای انتظامی–امنیتی را وادار به عقبنشینی کرده است.
بازداشتها و فشارهای امنیتی
در جریان اعتراضهای روز سوم شماری از شهروندان و دانشجویان بازداشت شدهاند. بنا بر اعلام منابع دانشجویی، ابوالفضل مروتی، دانشجوی کارشناسی ارشد ورودی ۱۴۰۳ رشتهٔ مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، با ضربوشتم نیروهای امنیتی در مقابل در دانشگاه بازداشت شده است.
همچنین، چهار تن از دانشجویان دانشگاه تهران به نامهای شاهین شکوهی، عارف هادینژاد، مبین امینیان، و مانی ایدی در جریان تجمعهای اعتراضی امروز بازداشت و به مکانهای نامعلومی منتقل شدند.
عصر روز سهشنبه ویدئویی منتشر شد که نشان میداد نیروهای انتظامی–امنیتی دستکم ۱۱ تن از شهروندان را در خیابان صابونیان، حوالی میدان شوش تهران، بازداشت کردهاند. هویت این افراد تا کنون مشخص نشده است.
در همین زمان، زهرا سلیمانی، همسر مهدی بیک، دبیر گروه سیاسی روزنامهٔ اعتماد، اعلام کرد که همسرش پس از حضور در بازار تهران برای پوشش اعتراضها بازداشت شده بود. چند ساعت بعد روزنامهٔ اعتماد از آزادی او خبر داد. مهدی بیک پیشتر نیز سابقهٔ بازداشت داشته است.
همچنین، یکی از نزدیکان فریبا فریدونی، فعال مدنی، در تماس با هرانا اعلام کرد که او در پی انتشار مطالبی دربارهٔ اعتراضهای مردمی به ادارهٔ اطلاعات خُمین احضار شده است. با این حال، او از حضور در این نهاد امنیتی خودداری کرده است.
واکنش مقامات و رسانههای حکومتی
رئیس دیوان عالی کشور در واکنش به اعتراضهای این روزها، با اشاره به نقش و عملکرد مسئولان در بروز مشکلات اقتصادی، وضع معیشت و گرانیها را از چالشهای اصلی جامعه دانست. او در عین حال تأکید کرد که با آنچه «اخلالگران در نظام اقتصادی» خوانده میشود برخورد خواهد شد.
سخنگوی دولت نیز با اشاره به اعتراضها گفت: «وقتی صدای مردم بلند میشود یعنی فشارها سنگین بوده و وظیفه دولت شنیدن این صداهاست.» او مدعی شد که حق تجمع مسالمتآمیز در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده است.
در مقابل، رسانههایی مانند مشرقنیوز و خبرگزاری تسنیم اعتراضها را «محدود» توصیف کردند و مدعی شدند که این اعتراضها منشأ بیرونی دارد یا «سوءاستفادهٔ رسانهیی» از این تجمعها شده است.
همزمان، رئیس سازمان امور مالیاتی از توافق سران سه قوه برای اعمال تخفیف و کاهش مالیات اصناف خبر داد. این در حالی است که اعتراضهای روزهای اخیر از چارچوب صرفاً صنفی فراتر رفته و مطالبات سیاسی نیز در آن برجسته شده است.
در نهایت
اعتراضهایی که نقطهٔ آغاز آنها بازار تهران بود در سومین روز با گسترش جغرافیایی، پیوستن دانشگاهها، افزایش مشارکت شهروندان، و تشدید حضور نیروهای امنیتی همراه شد. ترکیب شدن مطالبات معیشتی و سیاسی، افزایش بازداشتها، و تلاش مقامات برای مهار کردن همزمان اقتصادی و امنیتی بحران نشاندهندهٔ حساسیت زیاد حکومت به تداوم این اعتراضهاست.
هرانا همچنان در حال جمعآوری، راستیآزمایی، و تکمیل اطلاعات مربوط به این اعتراضها است و در صورت تداوم یا گسترش تجمعها، گزارشهای تکمیلی منتشر خواهد کرد.