دوشنبه ۸ دی ۱۴۰۴
🔹میدانستید در کشور صربستان کتابی با عنوان «دیوان حافظ با مقدمهای برگرفته از بیانات رهبر معظم انقلاب به زبان صربی» چاپ شده است؟
🔹میدانستید بابت راهاندازی «صفحهٔ تبیین اندیشههای رهبر معظم انقلاب اسلامی در تیکتاک به زبان یونانی» بودجه در نظر گرفته شده است؟
🔹میدانستید در برخی از پایتختهای اروپایی نمایشگاه عکس با عنوان «بزرگداشت چهلمین روز حمله حماس به اسرائیل» و «بزرگداشت طوفانالاقصی» برگزار میشود؟
🔹میدانستید در ایتالیا، اتریش، سوئد، آلمان و خیلی از کشورهای دیگر مراسمی با عنوان «بزرگداشت شهدای مقاومت» و «بزرگداشت سردار دلها» برگزار میشود؟
🔹این مراسم را چه کسانی برگزار میکنند؟ پولِ این برنامهها و کتابها و فعالیتها چقدر است و از کجا تأمین میشود؟
🔹پاسخ این سؤالها را در مقالهٔ فکتنامه با عنوان «رایزنیهای فرهنگی جمهوری اسلامی در اروپا چه میکنند؟» و قسمت ۲۳ پادکست هزارداستان بودجه با عنوان «حافظ با مقدمه خامنهای» بخوانید و بشنوید.
اگر شبکهٔ تبلیغاتی حکومت ایران در خارج از کشور را یک چندضلعی فرض کنیم، یک ضلع آن، و به تعبیری رسمیترین و بهنسبت شفافترین ضلع آن، دفاتر و رایزنیهای فرهنگی جمهوری اسلامی است.
این مجموعه ساختاری پیچیده دارد که از سه دهه پیش با هدف تبلیغ گفتمان سیاسی و مذهبی حکومت ایران تأسیس شده است. این نهاد اگرچه در ظاهر زیرمجموعه دولت و در چارچوب وزارت امور خارجه فعالیت میکند، اما در عمل تندروترین لایههای حکومت و روحانیون نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی آن را اداره میکنند.
دامنهٔ فعالیتهای این دفاتر بسیار متنوع و گسترده است: اعم از برگزاری مراسم فرهنگی و هنری مانند شب یلدا، اجرای کنسرتهای کوچک، یا ارتباطگیری با گروههای مذهبی و سیاسی با هدف پیشبرد اهداف تبلیغاتی حکومت. چنین فعالیتهایی گاه در تضاد با ارزشها و معیارهای متعارف اروپا قرار دارد- از توجیه حجاب اجباری و خشونت علیه زنان، تقبیح همجنسگرایی و غیره گرفته تا برگزاری یادبود برای حملههای هفتم اکتبر حماس و برگزاری مراسم بزرگداشت برای قاسم سلیمانی و حسن نصرالله یا برگزاری مراسم سخنرانی در قلب اروپا برای تشریح «هجرت و جهاد».
بخش اول این گزارش را پیشتر منتشر در اندیشهٔ نو منتشر کردیم.
بخش دوم؛ تحلیل محتوای فعالیت رایزنیهای فرهنگی جمهوری اسلامی در اروپا
تقریباً تمام دفاتر فرهنگی ایران در اروپا در اینستاگرام یا تلگرام صفحه دارند. این صفحات دنبالکنندگان زیادی ندارد، اما اگر گذار کسی به این صفحات بیفتد، تصور میکند که برنامههای دفاتر فرهنگی ایران در اروپا محدود به برگزاری مراسم فرهنگی و هنری است، مانند شب شعر، کلاس زبان فارسی، برگزاری برنامههای مناسبتی ملی و مذهبی چون نوروز، شب یلدا یا عاشورا، برگزاری نشستهای فرهنگی دربارهٔ شاعران و فیلسوفان ایرانی و غیره.
اما طبق تحقیقات فکتنامه، علاوه بر این، دفاتر فرهنگی جمهوری اسلامی با برگزاری جلسات و نشستهای بهاصطلاح فرهنگی با گروههای مذهبی و سیاسی همسو در اروپا (از گروههای چپگرای مخالف اسرائیل گرفته تا برخی گروههای مذهبی مخالف همجنسگرایی) هدفهای سیاسی و تبلیغاتی حکومت جمهوری اسلامی را دنبال میکنند.
یک – تحلیل محتوا بر اساس موضوعهای اخبار
بهطور کلی به نظر میرسد که بسیاری از فعالیتهای دفاتر فرهنگی به دلایل مختلف رسانهیی نمیشوند. در عین حال، عملکرد رسانهیی رایزنیهای فرهنگی هم با یکدیگر متفاوت است. با همهٔ اینها، بررسی محتوای خبری و گزارشهایی که از این دفاتر مخابره میشود میتواند به ترسیم تصویری کلی از فعالیتهای رسمی آنها کمک کند.
برای این بررسی، فکتنامه ۱,۵۵۸ عنوان خبر را که از شهریور ۱۴۰۰ تا ۲۸ تیر ۱۴۰۴ در بخش اخبار «اروپا و آمریکا» سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی منتشر شده است بهعنوان نمونه استخراج و تحلیل کرده است.
متن کامل بخش دوم این گزارش فکتنامه را اینجا بخوانید.
شبکههای رسمی، نیمهرسمی، و غیررسمی
در شبکهٔ پیچیده و و غیرشفاف پروپاگاندای جمهوری اسلامی ایران در اروپا، رایزنیهای فرهنگی از معدود اجزاییاند که نسبتاً شفافتر و کمابیش قابل ردیابیاند. آنچه در این گزارش مرور شد صرفاً بخشی از فعالیت این دفاتر بود که در سایت رسمی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی اسلامی بازتاب داشتهاند. با اطمینان میتوان گفت که دامنهٔ فعالیتهای واقعی این دفاتر گستردهتر از آن چیزی است که در فضای رسانهیی نمود پیدا کرده است. اما بررسی مصادیق این گزارش نشان میدهد همین مواردی که خبرساز شدهاند هم گاه خارج از چارچوب استانداردهای متعارف غربی قرار داشتهاند.
فعالیتهای «فرهنگی» رایزنیهای فرهنگی ایران در بسیاری موارد در مظان این اتهام قرار داشتهاند که پوششی برای اقدامات سیاسی در خارج از کشور تلقی شدهاند. اما این همهٔ ماجرا نیست.
جز دفاتر فرهنگی و رایزنیها، تشکیلات نیمهرسمی و غیررسمی دیگری نیز در خارج از کشور مشغول فعالیتاند که میزان اطلاعات شفاف دربارهٔ آنها بهمراتب کمتر از دفاتر فرهنگی است.
بهعنوان نمونه میتوان به اقدامات سازمانیافته اما غیررسمی «مراکز اسلامی» وابسته به حکومت ایران در خارج از کشور اشاره کرد.
بهعنوان نمونهای دیگر میتوان از فعالیت «شبکههای برونمرزی صدا و سیما» در کشورهای اروپایی یاد کرد که با هدف تبلیغ سیاستهای جمهوری اسلامی تأسیس شدهاند و بهدنبال اثرگذاری سیاسی و فرهنگی روی مخاطبان غربیاند و گاه در قالب جذب و ارتباطگیری با گروههای منتقد سیاسی، در امور داخلی کشورهای دیگر مداخله میکند.
مثالی جداگانه فعالیت مجموعههایی مانند جامعه المصطفی است که از طریق مبادلهٔ «پژوهشگران دینی» در حال توسعهٔ شبکهای وابسته به حکومت ایران برای اثرگذاری مذهبی و فرهنگی و حتی سیاسی در کشورهای دیگر است.
فراتر از همهٔ اینها فعالیتهایی کاملاً امنیتیاند که بهصورت کاملاً غیررسمی در بستر فضای عمومی و شبکههای اجتماعی پیگیری و اجرا میشوند. تا جایی که بهعنوان مثال چند ماه پیش، همزمان با قطع شدن اینترنت در ایران در جریان جنگ با اسرائیل، فعالیت برخی حسابهای کاربری جداییطلب در اروپا نیز برای مدتی متوقف شد، همزمانی معنیداری که فرضیهٔ هدایت این حسابها از ایران را تقویت میکرد.
گزارش حاضر در واقع بخش اول از مجموعه گزارشهایی در مورد ابعاد دخالتهای تبلیغاتی و سیاسی ایران در غرب است. این مجموعه با بررسی مستند فعالیت رسمی یا نیمهرسمی دفاتر فرهنگی جمهوری اسلامی در اروپا آغاز شد و در آینده، با مرور فعالیتهای- عمدتاً غیررسمی- وابسته به حکومت ایران در غرب، ادامه پیدا خواهد کرد.