(تصویر افزودهٔ اندیشهٔ نو است.)
سهشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۴
کارشناسان میگویند: «خطر بزرگ هوش مصنوعی نه در شورش رُباتها، بلکه در آرامآرام بیحسکردن انسانهاست، وقتی که عشق، دوستی، و تصمیمگیری را به ماشین واگذار میکنیم.»
در سنگاپور، جیاو ۲۲ساله هرگز در رابطهٔ رمانتیک واقعی نبوده و میلی به ازدواج ندارد، اما حالا یک «دوستپسر دیجیتال» دارد. او با استفاده از چتجیپیتی (ChatGPT)، از طریق پیامهای متعدد، یک شخصیت عاشقانهٔ دلخواهش را ساخته است: مردی ۲۷ساله، مدیر فروش ساعت، عاشق او، که همیشه حال او را میفهمد. او میگوید: «برخلاف انسانها، هوش مصنوعی همیشه از زاویهٔ دید من پاسخ میدهد.»
این داستان فقط یک نمونه از انقلاب در روابط انسانی است. در سراسر جهان میلیونها نفر حالا با چتباتها و مدلهای زبانی هوشمند رابطهای عاطفی، دوستانه، یا حتی عاشقانه برقرار میکنند.
تولد صنعت «همدم مصنوعی»
بازار همدمهای هوش مصنوعی در حال انفجار است.
برنام (اپلیکیشن) Character.AI اکنون بیش از ۲۰میلیون کاربر فعال در هر ماه دارد. گوگل این برنامک را در معاملهای ۲٫۷میلیارد دلاری خرید. در چین برنامهٔ مائوشیانگ (Maoxiang) بیش از ۱٫۲میلیون کاربر آیفون دارد.
طبق یک نظرسنجی آمریکایی، ۴۲٪ از دانشآموزان دبیرستانی آمریکایی گفتهاند که خودشان یا دوستانشان با یک شخصیت هوش مصنوعی بهعنوان دوست یا شریک عاطفی تعامل داشتهاند.
شرکتهای فناوری بزرگ هم وارد میدان شدهاند:
• اوپناِیآی (OpenAI) قصد دارد نسخهٔ جدید چتجیپیتی را «انسانگونهتر» کند و برای بزرگسالان محتوای احساسی و عاشقانه را مجاز کند.
• ایلان ماسک، صاحب شبکهٔ اجتماعی ایکس (X)، نیز چتباتهای جدیدی با شخصیتهای رمانتیک مثل Ani و Valentine عرضه کرده است.
چرا انسانها جذب رابطه با هوش مصنوعی میشوند؟
دلایل استفاده از این همدمهای دیجیتال متفاوت است:
برخی از تنهایی یا شکستهای عاطفی به آنها پناه میبرند. برخی برای رابطهٔ جنسی مجازی یا نقش بازی کردن. و بسیاری صرفاً برای داشتن کسی که به آنها گوش دهد، بدون اینکه دربارهٔ آنها قضاوت کند.
پژوهشی در دانشگاه هاروارد نشان داده است که صحبت روزانه با یک چتبات عاطفی میتواند احساس تنهایی را موقتاً کاهش دهد، حتی بهتر از تماشای یوتیوب.
برای افراد مُسن، ناتوان، یا منزوی، این رباتها گاه جایگزین مفیدی برای ارتباط انسانیاند.
اما کارشناسان هشدار میدهند که هرچه این رابطهها واقعیتر شوند، وابستگی بهجای دوستی مینشیند و روابط انسانی ممکن است کمکم رنگ ببازد.
سوی تاریک رابطه با هوش مصنوعی
پژوهشهای دانشگاه سرشناس اِمآیتی (MIT) نشان میدهد که استفادهٔ زیاد از چتباتها با افزایش احساس تنهایی همبستگی دارد.
اما هنوز مشخص نیست آیا تنهایی باعث استفاده بیشتر میشود یا برعکس.
این هوشهای مصنوعی همیشه در دسترساند، هیچ مخالفتی نمیکنند، و دقیقاً همان چیزی را میگویند که کاربر میخواهد بشنود. نتیجه؟ انسانها ممکن است دیگر حوصلهٔ روابط واقعی را نداشته باشند و انتظارات غیرواقعی از عشق پیدا کنند.
همچنین، نوجوانان و افراد دارای مشکلات روانی آسیبپذیرترند. در آمریکا چند پروندهٔ قضایی علیه شرکتهای هوش مصنوعی (AI) مطرح شده که در آنها پدران و مادران مدعیاند فرزندانشان پس از تعامل زیاد با چتباتها دست به خودکشی زدهاند.
از اسباببازی تا سالمندان
این پدیده حالا از صفحهٔ گوشیها بیرون آمده است.
در چین، اسباببازیهای مجهز به هوش مصنوعی بسیار محبوب شدهاند و شرکت ماتل (Mattel) با همکاری اوپناِیآی در حال افزودن چتباتها به برندهایی مثل عروسکهای باربی (Barbie) است.
در کرهٔ جنوبی، رباتهای سخنگوی هیودول (Hyodol) که با چتجیپیتی کار میکنند در خانههای سالمندان استفاده میشوند تا به یادآوری زمان مصرف دارو یا گفتوگو با آنها کمک کنند.
خطرات پنهان: داده، وابستگی، و ذهن انسان
همزمان با رشد این بازار، نگرانیها دربارهٔ حریم خصوصی، قدرت شرکتها، و آیندهٔ عاملیت انسانی بیشتر شده است.
هرچه افراد تصمیمگیری و ارتباطاتشان را بیشتر به هوش مصنوعی بسپارند، بخشی از قدرت تفکر مستقل را از دست میدهند.
کارشناسان میگویند: «خطر بزرگ هوش مصنوعی نه در شورش رُباتها، بلکه در آرامآرام بیحسکردن انسانهاست، وقتی که عشق، دوستی، و تصمیمگیری را به ماشین واگذار میکنیم.»
خلاصهٔ مقالهای از اکونومیست. برگرفته از اکونومگ.