پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴
اعلامیهٔ حقوق کودک تصریح میکند که کودکان حق غذا، مراقبتهای بهداشتی و درمانی، آموزش، و حفاظت در برابر استثمار دارند. این اعلامیه گامی جسورانه در راه پذیرش و تضمین این حقوق برای همهٔ کودکان بود و قرار دادن حقوق کودکان در اولویت برنامهها را وظیفهٔ جامعهٔ بینالمللی دانست.
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: روز پنجشنبه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵، مصادف با ۲۹ آبان ۱۴۰۴، روز جهانی کودک، روز جهانی اقدام یونیسف، سازمان جهانی ویژهٔ کودکان در سازمان ملل متحد، برای کودکان و با مشارکت کودکان است.
علت تعیین این روز بهعنوان روز جهانی کودک این است که ۶۶ سال پیش در چنین روزی، روز ۲۰ نوامبر سال ۱۹۵۹، چهاردهمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد «اعلامیهٔ حقوق کودک» را در ده بند تصویب کرد. سی سال بعد از آن، در همان روز ۲۰ نوامبر در سال ۱۹۸۹، مجمع عمومی سازمان ملل متحد «پیمان حقوق کودک» را نیز تصویب کرد.
پیمان حقوق کودک سازمان ملل متحد (UNCRC) پذیرفتهشدهترین پیمان حقوق بشر در تاریخ است.
حقوق کودک حقوق بشر است. این حقوقی مسلّم و جهانی است. اما امروزه در بسیاری از کشورها و مناطق دنیا حقوق کودکان مورد سوءاستفاده قرار میگیرد، نادیده گرفته میشود، یا حتی کلاً انکار و با آن مخالفت میشود.
با گوش دادن به حرفهای کودکان میتوان حق آنها را برای ابراز وجود رعایت کنیم، ایدههای آنها را برای جهانی بهتر را درک کنیم، و اولویتهای آنها را در اقدامات امروزمان بگنجانیم.
یونیسف میگوید با کنار گذاشتن پنج دلار برای هر کودک در جهان میتوان جان ۹۰درصد کودکانی را که هر سال از فقر و گرسنگی و بیماری میمیرند نجات داد. طبق محاسبهٔ یونیسف، با پول شش هفته بودجهٔ نظامی و تسلیحات جهان میتوان زندگی کودکان جهان سومی را بسیار بهتر کرد.
اعلامیهٔ حقوق کودک تصریح میکند که کودکان حق غذا، مراقبتهای بهداشتی و درمانی، آموزش، و حفاظت در برابر استثمار دارند. این اعلامیه گامی جسورانه در راه پذیرش و تضمین این حقوق برای همهٔ کودکان بود و قرار دادن حقوق کودکان در اولویت برنامهها را وظیفهٔ جامعهٔ بینالمللی دانست.
پیمان حقوق کودک ۵۴ بند دارد
هر یک از ۵۴ بند گنجاندهشده در این پیمان حقوق متفاوت، اما به یکسان مهمی را برای کودکان تعیین میکند، از حق زنده ماندن (بند ۶) گرفته تا حق محافظت شدن کودکان در برابر کارهای خطرناک که در آموزش آنها اختلال ایجاد میکند یا برای سلامت آنها زیانآور است (بند ۳۲). در این ۵۴ بند همچنین مشخص شده است که دولتها چگونه باید با یکدیگر همکاری کنند تا همهٔ کودکان بتوانند از این حقوق برخوردار شوند.
۱۹۴ کشور پیمان حقوق کودک را پذیرفتهاند
همهٔ کشورهایی که پیمان حقوق کودک را امضا میکنند و میپذیرند طبق قوانین بینالمللی موظف به اجرای آن هستند. «کمیتهٔ حقوق کودک» بر این اجرا نظارت میکند.
پیمان حقوق کودک سازمان ملل متحد تنها پیمان بینالمللی حقوق بشر است که در بند ۴۵الف (45a) به سازمانهای غیردولتی یا مردمنهاد (سمن، NGO) نقش مستقیم برای نظارت بر اجرای این پیمان قائل است.
همهٔ کودکان از حقوقی برخوردارند که مختص آنها بهعنوان کودک است که در پیمان حقوق کودک سازمان ملل متحد گنجانده شده است.
حتی در مواقع بحران- مانند همهگیری یا بلاهای طبیعی یا جنگ- باید به این حقوق احترام گذاشته شود، از آنها محافظت شود، و برای تحقق آنها تلاش شود.
نامگذاری و بزرگداشت چنین روزی یادآور آن است که باید همواره به آگاهی عمومی برای بهزیستی و بهروزی کودکان بیندیشیم.
امروزه بر اثر جنگ، فقر، و بحرانهای اجتماعی و زیستمحیطی، اولویتهای کودکان در سراسر جهان گاه نادیده گرفته شده است و بسیاری از کودکان با دشواریهای زندگی روبهرو شدهاند. صدای کودکان غزه، که قربانی خشونت و ویرانی شدهاند، پژواکی از وجدان جهانی ماست، وجدان زخمدیده از دیدن چهرههایی که پیش از شکفتن، در آتش جنگ خاموش میشوند.
با همهٔ اینها، هنوز این کودکاناند که با لبخند و نگاهِ پُرامیدشان به زندگی رنگ امید میزنند.
بیاییم در این روز به فردایی روشنتر برای کودکان دل ببندیم و از یاد نبریم که زندگی بدون حضور کودکانی شاد، سرزنده، و امیدوار معنایی ندارد.
خاطرهای از توران میرهادی
در سال ۱۳۶۵ به کنکرۀ بینالمللی IBBY [دفتر بینالمللی کتاب برای نسل جوان] در ژاپن رفتیم.
آن چیزی که از من خواستند آنجا مطرح کنم مفهوم کودکی بود و اینکه ببینیم کودک کیست؟
هر انسانی یک معجزه است و باید راه تحول و تکامل خویش را پیدا کند و در آن مسیر حرکت کند.
شکل دادن یعنی چه؟
تحمیل کردن یعنی چه؟
باید این کار را بکنی،
باید این کار را نکنی،
باید این شکلی شوی!
این نظریه همان نظریهای است که انسان را اسیر و سرباز میکند، یعنی تابع دستور، نه انسانی که
وجدانش کار میکند،
فکرش کار میکند،
خلاقیتش کار میکند.
رفتن من به ژاپن در واقع بهخاطر ارائهٔ تعریف جدیدی از دوران کودکی بود. کودکی که در واقع انسانی است که از همان بدو تولد و حتی قبل از تولد، تحول خاص خودش را دارد و باید در مسیر تحول خاص خودش حرکت کند.