بیژن میثمی
شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۴
مقدمه
پاییز ۲۰۲۵ بهوضوح به فصل خیزش «نسل زِد» (Generation Z) در چند کشور بدل شده است. از شمال آفریقا تا جنوب آسیا و آمریکای لاتین، جوانان با اتکا به شبکههای اجتماعی و ابزارهای دیجیتال علیه فقر، فساد، و اولویتهای بودجهای دولتها به میدان آمدهاند. گرچه مطالبات محلی و متفاوتاند، اما الگوی مشترکی در همهجا دیده میشود: خواست زندگی شرافتمندانه، خدمات عمومی کارآمد، و شفافیت در قدرت.
مراکش: اعتراض علیه استادیومها و فراموشی بیمارستانها
در مراکش جنبش «GenZ 212» هزاران جوان را به خیابان کشانده است. آنها معترضاند که دولت میلیاردها دلار صرف آمادهسازی برای جام جهانی ۲۰۳۰ میکند، در حالی که بیمارستانها و مدرسهها در وضع بحرانیاند. شعارشان روشن است:
استادیومها اینجاست، اما بیمارستانها کجاست؟
درگیریها به کشته شدن دستکم ۲ نفر، زخمی شدن ۲۶۳ نیروی امنیتی، و بازداشت ۴۰۹ معترض منجر شد. این اعتراضها اکنون به نماد شکاف میان «نمایش جهانی» و «زندگی روزمره» مردم مراکش تبدیل شده است.
نپال: اعتراض به فیلترینگ و سقوط نخستوزیر
در نپال، دولت تصمیم گرفت ۲۶ شبکهٔ اجتماعی را فیلتر کند. این اقدام به جرقهٔ اعتراضهای نسل زِد (Z) تبدیل شد و بهسرعت به جنبشی سراسری علیه فساد و اقتدارگرایی فرارویید. نتیجه: دستکم ۱۹ کشته، صدها زخمی، و در نهایت استعفای نخستوزیر. این تجربه نشان داد که محدود کردن فضای مجازی میتواند بهسرعت خیابان را شعلهور کند.
ماداگاسکار: اعتراض برای آب و برق
در ماداگاسکار، جوانان نه برای فوتبال یا سیاستهای کلان، بلکه برای ابتداییترین نیازها، یعنی آب و برق به خیابان آمدند. اعتراضهای چنان گسترده شد که دولت مجبور به انحلال کابینه شد. اما تداوم تجمعها نشان داد که اعتماد مردم به وعدههای مقطعی فروریخته است.
اندونزی: مزایای نجومی نمایندگان و خشم جوانان
در اندونزی، افشای مزایای نجومی نمایندگان مجلس خشم عمومی را برانگیخت. مرگ یک جوان در اثر برخورد پلیس خشم مردم را شعلهورتر کرد. درگیریها به کشته شدن دستکم ۵ تا ۸ نفر انجامید. دولت ناچار شد عقبنشینی کند و مزایا را کاهش دهد. این اعتراضهای نشان داد که شفافیت هزینههای عمومی به خط قرمز نسل جدید تبدیل شده است.
پرو: بولوارته زیر فشار نسل زِد (Z)
در پرو، موجی تازه علیه دولت دینا بولوارته شکل گرفت. دلیل: اصلاحات بحثبرانگیز بازنشستگی و فساد گسترده. اعتماد عمومی به دولت و کنگره به پایینترین حد تاریخی رسید (زیر ۳٪). این اعتراضها حتی فعالیتهای معدنی را مختل کرد و پیامد اقتصادی مستقیم داشت.
الگوی مشترک: سیاست روزمرّگی
در تمام این کشورها، نسل زِد (Z) سیاست را به زندگی روزمره پیوند زده است. آنها نه با وعدههای بزرگ، بلکه با معیارهای ملموس قضاوت میکنند: آیا برق هست؟ آیا مدرسه و بیمارستان کار میکند؟ آیا بودجه صرف رفاه مردم میشود یا پروژههای نمایشی؟
پاسخ دولتها متفاوت بوده است: سرکوب خشن در مراکش، عقبنشینی تاکتیکی در اندونزی، سقوط نخستوزیر در نپال، انحلال دولت در ماداگاسکار. اما پیام اصلی یکسان است: نسل زِد دیگر منتظر نمیماند، بلکه خودش به خیابان میآید.
⸻
منابع:
• مراکش:
The Guardian – Violence in Morocco as anti-government protests rage
Reuters – 260 Moroccan security forces hurt as youth protests turn violent
AP News – Young Moroccans clash with police over stadium spending, health system decline
• نپال:
Wikipedia – 2025 Nepalese Gen Z protests
Al Jazeera – At least 19 killed in Nepal’s ‘Gen Z’ protests
• ماداگاسکار:
Wikipedia – 2025 Malagasy protests
BBC News – Reports on Madagascar government dissolution after protests
• اندونزی:
(بخش اندونزی)Wikipedia – Asian Spring
Reuters – Indonesia protests over lawmakers’ perks turn deadly
• پرو:
Wikipedia – 2025 Peruvian protests
Reuters – Peru’s mining sector hit by new wave of anti-government protests
نقل از سایت تلگرامی «ما آن راه سوم هستیم»