گزارشی از پالکی شارما، کانال یوتیوب فِرستپُست
ترجمهٔ الف. هوشیار – اندیشهٔ نو
پنجشنبه ۲۳ مرداد ۱۴۰۴
نروژ با صندوق ثروت ملیاش- بزرگترین صندوق سرمایهگذاری دولتی جهان با ارزشی نزدیک به ۲تریلیون دلار- پیام سیاسی روشنی داده است. این صندوق، که در هزاران شرکت جهانی سهام دارد، بهدلیل بحران انسانی در غزه و بحث داغ داخلی دربارهٔ سرمایهگذاری در یک شرکت دفاعی اسرائیلی، تمام سهامش در یازده شرکت اسرائیلی را فروخته و روابطش را با مدیران سرمایهگذاری مربوط نیز قطع کرده است.
این اقدام برای اسرائیل فقط یک ضربهٔ مالی نیست، بلکه بیشتر ضربهای نمادین است: بزرگترین سرمایهگذار جهان بهدلیل نقض حقوق بشر و جنگ غزه تصمیم به خروج گرفته است. نروژ پیشتر هم از شرکتهای اسرائیلی و روسی به دلایل مشابه خارج شده بود.
صحبت از پول است. نروژ دارد با پولش پیام میفرستد. این کشور بزرگترین صندوق ثروت ملی (sovereign wealth fund) جهان را در اختیار دارد. اساساً این صندوقی دولتی است که در بازارهای مالی، املاک، و دیگر داراییها سرمایهگذاری میکند. ارزش صندوق ثروت ملی نروژ نزدیک به دوتریلیون دلار است. این صندوق در یازده شرکت اسرائیلی سهام داشت، اما اکنون از ادامهٔ آن سرمایهگذاریها دست کشیده است و دلیلش هم جنگ در غزه است.
این اقدام پس از طوفانی که در اسلو برپا شد رخ داد. بحث و جدل بر سر سرمایهگذاری نروژ در یک شرکت دفاعی اسرائیلی درگرفت. آن شرکت قطعاتی برای جنگندههای اسرائیلی تولید میکرد، همان جنگندههایی که غزه را بمباران میکنند. این جنجال سیاسی نروژ را مجبور کرد که از تمام سرمایهگذاریهایش در اسرائیل خارج شود.
صندوق ثروت ملی نروژ را بانک مرکزی نروژ اداره میکند و در بیش از ۸۷۰۰ شرکت در سراسر جهان سهام دارد. تا ۳۰ ژوئن، این صندوق در ۶۱ شرکت اسرائیلی سهم داشت. این هفته تمام سهامش را در یازده شرکت از آن شرکتها فروخت.
صندوق بازنشستگی بهطور کامل از آن یازده شرکت اسرائیلی خارج شد. این خروج سرمایه هفتهٔ گذشته آغاز شد و امروز [۲۱ مرداد] تکمیل شد. قراردادها با مدیران خارجی در اسرائیل نیز لغو شد.
این خروج سرمایه شامل شرکتهای مستقر در اسرائیل میشود. همچنین، شرکتهایی در خارج از اسرائیل را در بر میگیرد که پیوندهای قوی با آن کشور دارند. صندوق همچنین روابطش با برخی مدیران خارجی را که از طرف این صندوق سرمایهگذاریهای اسرائیلی را مدیریت میکردند قطع کرد.
نیکولای تانگین، مدیرعامل صندوق، شرایط فوقالعاده را بهعنوان دلیل این تصمیم مطرح کرد. او گفت بحران انسانی در غزه بر این تصمیم اثر گذاشته است، اما یک جنجال اخیر شاید نروژ را وادار کرده باشد که ماشه را بکشد. هفتهٔ گذشته، بزرگترین روزنامهٔ کشور سهام صندوق در شرکت «بت شه انجینز» را افشا کرد. این شرکت قطعاتی برای جنگندههای اسرائیلی میسازد، همان جنگندههایی که در جنگ غزه استفاده میشوند.
این افشاگری خشم عمومی را بهدنبال داشت. نخستوزیر نروژ آن سرمایهگذاری را نگرانکننده خواند.
این نخستین بار نیست که صندوق دست به چنین اقدامی میزند. در سال ۲۰۲۳ سهامش در یک شرکت انرژی اسرائیلی و یک اپراتور مخابراتی را فروخت. اوایل امسال نیز بزرگترین صندوق بازنشستگی نروژ از چند شرکت اسرائیلی خارج شد.
راهنمای عمل صندوق روشن است: میتواند شرکتهایی را که در نقض جدی حقوق بشر دخیلاند کنار بگذارد. همچنین، میتواند در زمان درگیریهای مسلحانه یک کشور اقدام کند. این تصمیم سرسری گرفته نمیشود، بلکه از روندی رسمی میگذرد و شورای اخلاقی صندوق آن را تأیید میکند.
این صندوق با اقدامات جسورانه بیگانه نیست. در سال ۲۰۲۲ تمام سرمایهگذاریهایش در روسیه را مسدود کرد، که پس از تهاجم تمامعیار مسکو به اوکراین بود. بعدتر، آن داراییها را کلاً فروخت.
تصمیم این صندوق بهعنوان بزرگترین صندوق ثروت ملی جهان بهدقت زیر نظر گرفته میشود. سیاستمداران آن را دنبال میکنند. فعالان آن را دنبال میکنند، زیرا اقداماتش میتواند بر بازارها اثر بگذارد و پیام سیاسی قدرتمندی بفرستد. برای اسرائیل، این تصمیم هم مالی است و هم نمادین. از دست دادن بزرگترین سرمایهگذار جهان پیامی به سایر صندوقها میفرستد. این نشان میدهد که نهادهای بزرگ آمادهاند سرمایهگذاری را به حقوق بشر پیوند بزنند.