جمعه ۱۷ مرداد ۱۴۰۴
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: موضوع دخالت نیروهای امنیتی و حکومتی جمهوری اسلامی در ادارهٔ شرکتها و سهمخواهی از آنها سالهاست که در ایران مطرح است. این نهادها که ظاهراً چک سفید و چراغ سبز کامل از دستگاه ولایت و بیت رهبری گرفتهاند، هر جا که شرکتی نوپا و در حال موفقیت میبینند، با انواع ترفندها، از جمله قواعد و چارچوبهای امنیتی مندرآوردی یا فشارهای مستقیم امنیتی، سعی میکنند سهمی در آن شرکت بگیرند و پولی به جیب بزنند و کنترل این شرکتها را تا حد ممکن در اختیار بگیرند. این فشارهای رانتخواران و سرمایهداران وابسته حکومت گاه باعث دست کشیدن صاحبان شرکتها از کسبوکاری که به راه انداختهاند یا مهاجرت آنها به خارج از کشور میشود که نوع دیگری از فرار سرمایههای انسانی است.
رد کردن درخواست شرکت اینترنتی «دیوار» برای ورود بورس به بهانههای امنیتی در همین چند روز گذشته یکی از تازهترین موارد بود که صدای صاحبان چنین شرکتهایی را درآورد.
در همین هفتهای که گذشت، حسام آرمندهی پس از اطلاع از رد شدن درخواستش برای حضور در بورس، نامهای نوشت و توضیحی در این مورد داد. او نوشت: «با توجه به نامهٔ نهاد امنیتی و رد صلاحیت اینجانب از حضور در شرکت خودم، بدینوسیله بهعنوان مؤسس، رئیس هیئتمدیره، و سهامدار اصلی این مجموعه مخالفت خود را برای حضور در بازارچهٔ بورس تهران اعلام میدارم.» ظاهراً «برخی نهادهای امنیتی» خواستار بخشی از سهام «دیوار» شدهاند و وقتی آرمندهی نپذیرفته است، جلوی ورود این شرکت به بورس را گرفتهاند. این نهادها گفتهاند که برای پذیرش در بورس، حسام آرمندهی باید از عضویت در هیئتمدیرهٔ «دیوار» استعفا دهد! بهنوشتهٔ آرمندهی، «نهاد امنیتی، عدمصلاحیت آقای حسام میدآرمندهی را اعلام کرده که بالتبع پذیرش شرکت [در بورس) منوط به عدم حضور ایشان [در هیئتمدیره] خواهد بود.» (تأکیدها همهجا از اندیشهٔ نو است)
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهوری، در مورد حضور «دیوار» در بورس مدعی شده بود: «بهنظر میآید خود دیوار هم تمایلی برای ورود به بورس نداشته باشد.» او نیز همصدا با نهادهای امنیتی تأکید کرده بود که نهاد امنیتی دغدغههای درستی دارد که «دیوار» باید آنها را رفع کند.
از سوی دیگر، مجید رضوی، مدیرعامل هلدینگ هزاردستان، در گفتگویی با شرق تأکید کرده بود که مانع اصلی چارچوبهای غیرشفاف یک نهاد امنیتی است: «اگر بخواهم خوشبینانه تحلیل کنم، بهنظرم این مخالفتها به این دلیل است که ترجیح میدهند یک مجموعهٔ خصولتی یا یک نهاد وابسته سهمی در هیئتمدیره داشته باشد و کنترل شرکت را در دست بگیرد.»
با این پیشزمینه بود که شرکتهای بزرگ اینترنتی ایران، از دیجیکالا و علیبابا گرفته تا فیلیمو و آپارات و دیوار، نامهای سرگشاده منتشر کردند و از یک «جریان هدفمند» برای امنیتیسازی فضای استارتآپی در ایران خبر دادند. بر اساس این نامه، فشارها یه این شرکتها به نقطهای رسیده است که «مهاجرت گروهی و سازمانی» تنها راه باقیمانده است. در این نامه به نمونهای از این روند در فشار آوردن به بنیانگذار «دیوار» برای خروج از شرکتش اشاره شده است.
نویسندگان نامه با اشاره به موج و حرکتی که در دههٔ ۹۰ به راه افتاد نوشتهاند که تلاشهایی که برای ایجاد امنیت و بسترسازی در زیستبوم فناوری صورت گرفته است اکنون در مسیر انحراف و خاموشی افتاده است. آنها معتقدند که بخشهای گوناگون این زیستبوم زیر فشارهای متعددی قرار گرفته و بر اثر انتشار شایعهها و تهدید سرمایهگذاران داخلی و خارجی امنیت فعالیت این شرکتها بهخطر افتاده است.
دستور به خروج از بورس و حذف بنیانگذاران استارتآپی
در بخش دیگری از این نامه به منع همکاری نهادهای دولتی با استارتآپهای بزرگ و نیز دستور برای خروج از هیئتمدیره و سهمخواهی نهادهای حکومتی اشاره شده است. نویسندگان این نامه دستورالعملهای اخیر دولتی با هدف حذف بنیانگذاران این شرکتها از پلتفرمهای اصلی کشور را اقدامی بیسابقه و عقبگرد تلقی کردهاند.
این جمع از سرمایهداران حوزهٔ فناوری دربارهٔ نگرانی زیاد از وضع رو به افول اقتصاد دیجیتال هشدار داده و از پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی، درخواست کردهاند که با متوقف کردن این روند و بازنگری در نگاه امنیتی حاکم بر زیستبوم نوآوری، زمینهٔ بازگشت اعتماد و امید جوانان برای ساختن آیندهٔ ایران را فراهم آورد.
بهگزارش روزنامهٔ اطلاعات، امضاکنندگان این نامه عبارتاند از:
- حمید محمدی (همبنیانگذار دیجیکالا)
- سعید محمدی (همبنیانگذار دیجیکالا)
- مجید حسینینژاد (همبنیانگذار علیبابا)
- نیما قاضی (همبنیانگذار علیبابا و رئیس انجمن تجارت الکترونیک)
- محمدجواد شکوریمقدم (همبنیانگذار صبا ایده (فیلیمو، آپارات))
- محمدمهدی شکوریمقدم (همبنیانگذار صبا ایده (فیلیمو، آپارات))
- نازنین دانشور (همبنیانگذار تخفیفان)
- امیرحسین راد (همبنیانگذار نوبیتکس)
- حسام آرمندهی (همبنیانگذار دیوار، کافهبازار و بلد)
- پویا پیرحسنیلو (همبنیانگذار ابرآروان)
در ادامه متن کامل نامه را بهنقل از اطلاعات آنلاین میخوانید:
رئیس محترم جمهوری اسلامی ایران
جناب آقای دکتر پزشکیان
با سلام و احترام
ما جمعی از کارآفرینان حوزهٔ اقتصاد دیجیتال این نامه را از سر دغدغهای ملی مینویسیم، نه برای دفاع از یک شرکت یا صنف خاص، بلکه برای هشدار دربارهٔ روندی که آیندهٔ نوآوری، فناوری، و اقتصاد ایران را تهدید میکند.
در آغاز دههٔ ۱۳۹۰، نسیمی از امید و تحرک در میان جوانان ایرانی وزیدن گرفت. موجی از انگیزه برای ایجاد کسبوکارهای خلاق شکل گرفت و ایران را در مسیر تبدیل شدن به یکی از کشورهای منطقه در اقتصاد دیجیتال قرار داد. اما در میانههای همان دهه، جریانی هدفمند تلاش کرد با امنیتیسازی فضای اکوسیستم فناوری، این مسیر را منحرف و خاموش کند. با روایتسازی و اتهامزنی استارتاپها بهعنوان پروژههای «تغییر و نفوذ» معرفی شدند، و اینگونه بخشهای مختلف اکوسیستم تحت فشار قرار گرفتند؛ با انتشار شایعهها، با تهدید سرمایهگذاران داخلی و خارجی، با پلمب و بازرسی دفاتر شرکتها و بازجویی فعالان.
برخی نهادهای امنیتی با ارسال نامههای رسمی نهادهای دولتی را از همکاری با استارتآپهای بزرگ کشور منع کردند. این روند با پلمب دفاتر مرکزی بعضی شرکتها، لغو مجوزها، بازداشت سرمایهگذاران و مدیران، اجبار به خروج سهامداران و سرمایهگذاران، و جلوگیری از ورود پلتفرمها به بورس ادامه یافت.
اینک، امروز میبینیم که در اقدامی بیسابقه، دستور توقف فعالیت و حذف بنیانگذار یکی از پلتفرمهای بزرگ بومی توسط همان جریان صادر شده است.
نتیجهٔ این روند متوقف شدن یکی از بینظیرترین زیستبومهای نوآوری در تاریخ ایران است. موجی که وزارتخانههای مسئول آن را با صرف میلیاردها تومان از بودجهٔ عمومی ایجاد کرده بودند به ضد خود تبدیل شده است. سرمایهٔ انسانی، که کشورهای منطقه بهسختی در حال جذب آن هستند، به قطبهای نوآوری و هوش مصنوعی مهاجرت میکنند. ما در حال از دست دادن سرمایهٔ انسانی، سرمایههای اقتصادی، و انگیزهٔ نسل جدید هستیم.
امروز مهاجرت نه فقط فردی، بلکه بهصورت گروهی و سازمانی از سوی تیمها و شرکتهای گوناگون دنبال میشود، و در مقام تنها راه باقیمانده برای تداوم فعالیت تلقی میگردد. اکنون باید پرسید: برچسبزنی با عنوان «تغییر و نفوذ» چه فرصتهایی را از کشور گرفته است؟ این رویکرد چه پیامی به نسل جوان میدهد و چه تصویری از آینده برای ایران ترسیم میکند؟
ما بر این باوریم که ادامهٔ این مسیر بهمعنای خاموش کردن نیروی محرک رشد اقتصادی و تضعیف عامدانهٔ نوآوری و سرمایهگذاری در حوزهٔ فناوری کشور است. از جنابعالی، که ریاست شورای عالی امنیت ملی را نیز برعهده دارید، مصرانه درخواست داریم: با توقف این روند و بازنگری در نگاه امنیتی حاکم بر اکوسیستم نوآوری، زمینهٔ بازگشت اعتماد، امید، و مشارکت جوانان در ساخت آینده ایران را فراهم آورید.