فرانچسکا آلبانیز، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در مورد فلسطین عکس از KEYSTONE / SALVATORE DI NOLFI
Recently updated on فوریه 1st, 2026 at 04:01 ق.ظ
از Zeteo
ترجمهٔ آ. نعمتزاده – برای اندیشهٔ نو
جمعه ۲۰ تیر ۱۴۰۴
در حالی که دولت ترامپ خواهان برکناری فرانچسکا آلبانِزه، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در مورد فلسطین شده و او را تحریم کرده است، یانیس واروفاکیس، وزیر دارایی سابق یونان، توماس پیکتی، اقتصاددان فرانسوی، و شماری دیگر از اقتصاددانان با انتشار نامهای سرگشاده از او حمایت کردند
فرانچسکا آلبانِزه، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در مورد فلسطین، بهدلیل افشای دهها شرکتی که بهگفتهٔ او از نسلکشی اسرائیل در غزه سود بردهاند، هفتهٔ گذشته خبرساز شد. گزارش آلبانِزه در سازمان ملل متحد با عنوان «از اقتصاد اشغال تا اقتصاد نسلکشی» [در اینجا بخوانید] فراتر از مجرمان معمولی در عرصهٔ تولید سلاح میرود و مؤسسات مالی، نهادهای آموزشی، و شرکتهای بزرگ فناوری از جمله شرکت آلفابت (گوگل)، آمازون، آیبیام، پالانتیر، و همچنین بسیاری دیگر را در بر میگیرد که در نسلکشی اسرائیل در فلسطین و بهویژه غزه شریک جُرماند.
در واکنش به آن گزارش، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل متحد از دبیرکل سازمان ملل متحد خواست که آلبانِزه و گزارش او را محکوم کند و او را از مسئولیت گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر در سرزمینهای اشغالی فلسطین برکنار کند. [همچنین، دولت آمریکا در اقدامی کمسابقه فرانچسکا آلبانِزه را بهدلیل انتقاد از جنایتهای اسرائیل در غزه تحریم کرد، اقدامی که نهادهای حقوق بشری آن را سرکوب صداهای مستقل و تلاش برای تضعیف سازوکارهای بینالمللی حقوق بشر خواندند و محکوم کردند.]
اکنون، اقتصاددانان برجستهٔ جهان، از جمله یانیس واروفاکیس، وزیر دارایی سابق یونان، توماس پیکتی، اقتصاددان فرانسوی، و نسیم نیکلاس طالب، آماردان و مقالهنویس لبنانی-آمریکایی، آلبانِزه را بهخاطر گزارشی که منتشر کرده است تحسین میکنند.
Zeteo یک نسخهٔ انگلیسی انحصاری از نامهٔ سرگشادهٔ اقتصاددانان در مورد گزارش آلبانِزه را به دست آورده است که در آن آنها شرکتها را به «حفظ رژیم آپارتاید و فراهم آوردن امکان نسلکشی در پی آن» متهم میکنند. متن کامل این نامه را در ادامه بخوانید.
اقتصاددانان در ستایش گزارش گزارشگر ویژه فرانچسکا آلبانِزه به سازمان ملل با عنوان «از اقتصاد اشغال تا اقتصاد نسل کشی»
تاریخ به ما میآموزد که محرّک و امکاندهندهٔ اصلی شرکتهای استعماری، و اغلب در نسلکشیهایی که مرتکب شدهاند، منافع اقتصادی بوده است. بخش شرکتی از زمان پیدایش استعمار جزو ذاتی آن بوده است. شرکتها در تاریخ [استعمار] در اعمال خشونت، استثمار، و سرانجام سلبمالکیت علیه مردم و سرزمینهای بومی مشارکت داشتهاند، شیوه ای از سلطه که سرمایهداری استعماری نژادگرایانه شناخته میشود. استعمار سرزمینهای اشغالی فلسطین از طرف اسرائیل نیز از این قاعده مستثنا نیست.
گزارش اخیر فرانچسکا آلبانِزه، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد، در مورد وضع حقوق بشر در سرزمینهای فلسطین که از سال ۱۹۶۷ اشغال شده است، نقش و سهم عمدهای در درک اقتصاد سیاسی دولت آپارتاید اسرائیل، نابودسازی قومی فلسطینیان، و اکنون نسلکشی آنها دارد. به این ترتیب، ما معتقدیم که باید مورد مطالعه و بحث گسترده و آزادانه قرار گیرد.
با توجه به نامهٔ بسیار خصمانه و در واقع ارعابآمیز دولت آمریکا به دبیرکل سازمان ملل متحد که خواستار برکناری خانم آلبانِزه و لغو گزارش عالی او شد، ما احساس کردیم که باید حمایت قاطع خود را از خانم آلبانِزه ابراز کنیم و سازمان ملل متحد را تشویق کنیم که خواستهای زنندهٔ دولتهای ایالات متحد آمریکا و اسرائیل را رد کند.
دولتهای آمریکا و اسرائیل- پس از گامهای ممتدی که در راه انکار نسلکشی و زورگویی به هر کسی برداشتهاند که حق قدرت استعماری برای سلبمالکیت ملتهای بومی را به چالش میکشد، و با توجه به اینکه بیشتر دولتهای اروپایی ترسوتر از آناند که [در برابر آن] موضعگیری کنند- از جامعهٔ بینالمللی می خواهند که چشمشان را بر نسلکشی در حال وقوع و بهویژه نقش اساسی شرکتهای ملی و چندملیتی در حفظ رژیم آپارتاید و فراهم آوردن امکان نسلکشی در پی آن ببندد.
ما بهعنوان اقتصاددان احساس وظیفه میکنیم که سه یافتهٔ اساسی را که در گزارش خانم آلبانِزه با وضوح و دقت افشا و آشکار شده است برجسته کنیم.
اول، اشغال و نسلکشی برای شرکتها بسیار سودآور است. و این نهفقط شامل شرکتهای تسلیحات معمول و کسبوکارهای بزرگ «دفاعی» است (برای مثال، لاکهید مارتین، سازندهٔ اصلی اف۳۵ (F35)، البیت (ELBIT)، تولیدکنندهٔ اسرائیلی اسلحه، و پلانتیر (Palantir)، شرکت نرمافزاری که الگوریتمهایش بهاحتمال زیاد در انتخاب «هدف» در سراسر غزه بسیار مهم بوده است)، بلکه شامل نامهای تجاری خانگی است (برای مثال، کاترپیلار، بیانپی پاریباس (BNP Paribas)، بارکلیز (Barclays)، آلیانز (Allianz)، شورون (Chevron)، بریتیش پترولیوم (BP)، پتروبراز (Petrobas)، اِی.پی. مولر-مرسک آ/اس (A.P. Moller-Maersk A/S). در پی دوبرابر شدن بودجهٔ دفاعی اسرائیل، با حمایت فعال دولت آمریکا، این کشور «سرمایهگذاریهای» بزرگی را بهسوی ماشین کشتار اسرائیل در سراسر این شبکهٔ بینالمللی گروههای شرکتی همدست جلب کرد که در آن هزاران شرکت اسرائیلی با شرکتهای بزرگ آمریکایی، اروپایی، کرهیی، و حتی یک شرکت عظیم برزیلی در هم تنیده شدهاند. همین توضیح میدهد که چرا سهام اسرائیل در زمان کاهش تقاضا، تولید، و اعتماد مصرفکننده ۱۶۱درصد افزایش یافت.
دومین یافته در گزارش خانم آلبانِزه که شایستهٔ مطالعه گسترده است این است که سرزمینهای فلسطین که اسرائیل اشغال کرده است بهعنوان آزمایشگاه ایدهآل و محل آزمایش شرکتهای بزرگ فناوری استفاده شده است، عملکردی که گذار از اشغال به نسلکشی آن را تسریع و تشدید کرده است. برای مثال، هیچ کشوری به اندازهٔ اسرائیل به آیبیام (IBM) امکان دسترسی به دادههای بیومتریک [احراز هویت از روی چهره یا اثر انگشت و غیره] جمعیت را نداده است. از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا کنون مایکروسافت، آمازون، آلفابت، و پالانتیر خدمات سرمایهٔ ابریشان را با سرعتی خیرهکننده گسترش دادهاند. نرمافزارهای تشخیص چهره، الگوریتمهای انتخاب هدف، و سیستمهای اجرای خودکار را به میل و اختیار کامل خودشان، در لحظهٔ واقعی، و با محدودیتهای اخلاقی کمتری در مقایسه با آزمایش روی موشهای آزمایشگاهی آزمایش میکنند. شرکتهای فناوری بزرگ شادتر از این نمیتوانند باشد!
سومین یافتهٔ کلیدی این است که دانشگاههای برتر آمریکا و اروپا از نظر مالی وابسته به حفظ پیوند با آپارتاید اسرائیل و اقتصاد سیاسی اشغال/درگیری دائمیاند. بسیاری از نهادهای برجستهٔ ایالات متحد آمریکا و اتحادیهٔ اروپا اگر حمایت از نسلکشی اسرائیل را متوقف کنند، با مشکلات مالی جدّی روبهرو خواهند شد. گزارش خانم آلبانِزه بهخاطر ترسیم این وابستگی ننگین دانشگاهها و نهادهای پژوهشی برجستهٔ غربی (از جمله دانشگاه فنی مونیخ، آزمایشگاههای امآیتی MIT، دانشگاه ادینبورگ، و غیره) باید مورد ستایش قرار گیرد. ملتهای اروپا و آمریکا حق دارند بدانند که برخی از محبوبترین نهادهای دانشگاهی آنها از نظر مالی به کمک کردن به اسرائیل در بازتولید اقتصاد سیاسی اشغال و نسلکشی متکیاند.
چند سال بعد، تقریباً همه ادعا خواهند کرد که با این نسلکشی مخالفت کردهاند. اما حالاست که افراد باوجدان باید موضع بگیرند. ما بهعنوان اقتصاددان امروز در کنار فرانچسکا آلبانِزه، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد، ایستادهایم که مورد حملهٔ دولتهای آمریکا و اسرائیل قرار دارد، زیرا گزارش اخیرش نور بسیار مهمی بر اقتصاد سیاسی اشغال و نسلکشی اسرائیل تابانده است.
یانیس واروفاکیس، وزیر دارایی سابق یونان
توماس پیکتی، نویسندهٔ کتاب «سرمایه در قرن بیست و یکم»
نسیم نیکلاس طالب، نویسندهٔ «قوی سیاه»
مایکل هادسون، رئیس مؤسسهٔ مطالعهٔ روندهای اقتصادی بلندمدت (ISLET)
گای استندینگ، دانشیار پژوهشی، دانشگاه SOAS لندن
جایاتی گوش، استاد اقتصاد در دانشگاه ماساچوست اَمهرست
جوزپه ماستروزو، مدیر کالج دانشگاه بینالمللی تورین (IUC))
جومو کوامه ساندارام، مشاور پژوهشی در مؤسسهٔ پژوهشی خزانه
رابرت اچ وِید، استاد اقتصاد سیاسی و توسعه در دانشکدهٔ اقتصاد و علوم سیاسی لندن
کریستوفر کرامر، استاد اقتصاد سیاسی توسعه در دانشگاه SOAS لندن
نیدی سرینیواس، دانشیار مدیریت در دانشکدهٔ سیاستگذاری، مدیریت، و محیطزیست میلان