چهارشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۴
خبرنگار هممیهن: در یکی از رسانهها، تعدیل نیرو به تحریریه نرسید، هرچند اضطراب تعدیل نیروی ۲۰ تا ۳۰ نفره به تحریریه رسید. بر تن بخش تصحیح و ویراستاری، منابع انسانی و مالی، مُهر تعدیل نشست: «ناگهان اعلام کردند نیازی به بخش ویراستاری ندارند و میخواهند این بخش را حذف کنند.» در بخش ویراستاری هشت نفر بودند و از آنها خواسته شد که خودشان چهار نفر را برای تعدیل داوطلبانه انتخاب کنند.
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: جنگ اسرائیل و ایران دوازده روز بیشتر طول نکشید، اما پیامدهای نامطلوب آن همچنان با قوّت ادامه دارد، از بگیر و ببندها و جاسوسبگیریها و اعدامها گرفته تا اخراجها و بهاصطلاح «تعدیل نیرو» و نپرداختن حقوقهای کامل و حق بیمه در بخشهای گوناگون اجتماعی و اقتصادی.
«بیشتر از جنگ از تعدیل نیرو میترسم.» این جمله در دوازده روز جنگ، در میان جملاتی که حکایت از نگرانی مردم از صدای غرش موشکها و جنگندهها داشت، در فضای مجازی تکرار شد. کارگران روزمزد، زنان و مردانی که روی درآمد روزانهشان حساب میکردند و اغلب کارهای خدماتی انجام میدادند و حالا، بعد از دوازده روز تعطیلی، نمیدانند هنوز میتوانند به مشاغل خود ادامه دهند یا نه. یا زنان و مردانی که در فضای مجازی امرار معاش میکردند، اما در میانههای جنگ خبری از اینترنت جهانی هم نبود.
یا روزنامهنگارانی که که خواستار دورکاری در دورهٔ جنگ بودند و اخراج شدند! نمیتوان از خبرنگار خواست که در دل جنگ و بمباران در تحریریه حاضر شود، اما امنیت او را برقرار نکرد.
و این حکایت همچنان باقی است.
نسیم سلطانبیگی، خبرنگار گروه جامعه نشریهٔ هممیهن، گزارشی دربارهٔ اخراج حدود ۱۵۰ خبرنگار و نویسنده و ویراستار و مترجم و کارمندان بخش مالی و… در روزنامهها و نشریات و سایتهای خبری ایران تهیه کرده است که روز چهارشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۴ در هممیهن منتشر شد. سلطانبیگی برای تهیهٔ این گزارش با هفت روزنامهنگار گفتوگو کرده است.
در بخشهایی از این گزارش آمده است:
آنها زندهترین راویان جنگ ۱۲ روزه بودند که زیر تل آوار جنگ به جستوجوی خبر رفتند، واژهها را بههم دوختند و گزارش ساختند، به این امید که در تاریکترین روزها، نور باشند به دل مردمی که وحشت بیخبری را هرلحظه مزه میکردند. آتشبس که از راه رسید تعدیل را هم با خودش به تحریریهها آورد. خبرنگاران زیادی به خانه برگشتند، اما درِ این خانه روی همهٔ آنها باز نشد.
حسی شبیه به دور انداخته شدن
در دوران پس از آتشبس، مدیران بعضی رسانهها تعدیل نیروهای گسترده انجام دادند و در بعضی موارد، کل خبرنگاران حاضر در رسانه بیکار شدند. بعضی از رسانهها هم که از خبرنگارانشان تعدیل نکردند، حقوقها را با تأخیر و نصفهونیمه پرداخت کردند. مدیران رسانه بحران اقتصادی و پاس نشدن چکهای بخش بازرگانی روزنامه را علت این تعدیل میدانند. حالا در این چرخهٔ بحران کسی از در بیرون میرود که کوچکترین عضو اما اثربخشترین بوده است.
دوازده روز جنگ، بنیان ضعیف رسانهها
رسانههای راهپرداخت، خبرآنلاین، اقتصاد نیوز، تجارت نیوز، دنیای اقتصاد، اقتصاد آنلاین و رسانه تصویری اکوایران، بخشی از رسانههایی هستند که پس از جنگ ۱۲ روزه از تعدیل نیرو و پرداخت بخشی از حقوق بهعنوان راهکاری برای خروج از بحران اقتصادی که گریبانشان را گرفته بود استفاده کردند. اما بررسیهای «هممیهن» نشان میدهد که تعداد بیشتری از رسانهها درگیر این موضوع شدند و آمارهای غیررسمی در جامعهٔ مطبوعاتی از اخراج حدود ۱۵۰ روزنامهنگار در این روزها خبر میدهند. در این گزارش با هفت روزنامهنگار که در این روزها با اخراجهای نانوشته مواجه شدند گفتوگو کردیم، اما به خواست خودشان از آنها نام نمیبریم تا در راه احقاق حقوقشان مشکلی پیش نیاید.
پس از آتشبس، چهار نفر از اعضای تحریریهٔ ده نفرهٔ یکی از سایتهای حوزهٔ فناوری مالی برای جلسه فراخوانده شدند. از آنها خواسته شد که استعفا دهند و آنها میگویند اگر ما را نمیخواهید، اخراجمان کنید. آنها در آن جلسه بارها با این جمله مواجه شدند: «ما میتوانستیم شما را تعدیل کنیم، اما نمیکنیم.» یکی از روزنامهنگاران حاضر در این جلسه به «هممیهن» میگوید: «جنگ ممکن است دوباره شروع شود و مدیرانی که توان نگه داشتن نیروهایشان در آن شرایط را نداشتند، در صورت شروع دوبارهٔ جنگ، میتوانند دوباره همین بلاها را سر ما بیاورند.»
سؤالی که مدام در ذهن روزنامهنگاران تعدیلشده میچرخد این است: «جنگ در روزهای پایانی ماه شروع شد و کسبوکاری که برای ۱۲ روز نتواند دوام بیاورد، در همهٔ مدت فعالیتش چه کار کرده است؟ پس در هشت سال جنگ کسبوکارها چطور زنده ماندند و ادامه دادند؟» اوایل خردادماه بود که در تحریریه صدای اعتراضها برای کم بودن میزان افزایش حقوق سالانه بلند شد و در پاسخ به آنها گفتند: «مشکلات شما به ما ربطی ندارد.» آنها این روزها بسیار آزردهاند، چون حالا مشکلات مالی رسانه به آنها ارتباط دارد.
ویراستارها هم رفتند
در یکی از رسانهها، تعدیل نیرو به تحریریه نرسید، هرچند اضطراب تعدیل نیروی ۲۰ تا ۳۰ نفره به تحریریه رسید. بر تن بخش تصحیح و ویراستاری، منابع انسانی و مالی، مُهر تعدیل نشست: «ناگهان اعلام کردند نیازی به بخش ویراستاری ندارند و میخواهند این بخش را حذف کنند.» در بخش ویراستاری هشت نفر بودند و از آنها خواسته شد که خودشان چهار نفر را برای تعدیل داوطلبانه انتخاب کنند.
تعدیل دوسوم خبرنگاران در بعضی رسانهها
مرتضی کاردر، عضو هیئتمدیرهٔ انجمن صنفی روزنامهنگاران، به «هممیهن» میگوید که جنگ تشدیدکنندهٔ این وضعیت بود: «خبرهایی که در این مدت از رسانهها میشنیدیم نشان میداد تعدیل دوسوم کارمندان و خبرنگاران در برخی رسانهها اتفاق افتاده و در نهایت مدیران مطبوعات به این نتیجه رسیدند که ادامهٔ این شرایط منجر به تعدیل نیروهایشان میشود.» او از مسکوت ماندن این موضوع بر اثر برخی رایزنیها خبر میدهد: «اما من فکر میکنم دیر یا زود این اتفاق بهشکلی خواهد افتاد.»
احساس فریب
یکی از همان روزهایی که ساختمانهای تهران زیر بمباران موشک و پهپاد میلرزید، به آنها گفتند ساختمان را تخلیه کنید و دورکار شوید. شرایط دورکاری به شما اعلام میشود. ماه به پایان میرسد، هنوز جنگ است، چشمانتظار پیامک حقوقی مانده که از راه نمیرسد.
بعد از دو روز، کاسه صبرش لبریز میشود: «با سردبیرمان تماس گرفتم و گفت، اولویت پرداخت حقوق با کسانی است که در تحریریه حضور داشتند.» او شوکه شده و به سردبیرش میگوید: «شما خودتان به من گفتید دورکار باشم و گفتید، وضعیت اینترنت را میدانید و نیروهایی که در تحریریه ماندند، برای پوشش اخبار کمک خواهند کرد.»
درنهایت به او اعلام کردند فهرستی از تعدیل نیرو آماده شده: «در بسیاری از مجموعهها تعدیل میکنند و در مجموعه ما هم این اتفاق افتاده است.»
این روزها جامعه بیش از گذشته به اهمیت حضور روزنامهنگاران بهعنوان راویان و ثبتکنندگان وقایعی که از سرشان گذشته پی برده است، اما بهنظر میرسد راه دشوار روزنامهنگار ماندن همچنان برای اهالی مطبوعات پابرجاست.