اردشیر ارجمند
پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵
بر اساس گزارش شاخص حاکمیت قانون ۲۰۲۶ پروژهٔ عدالت جهانی (World Justice Project – WJP)، روند افول حاکمیت قانون در جهان همچنان ادامه دارد و ایران نیز در شمار کشورهایی است که در این شاخص با اُفت عملکرد مواجه شدهاند.
امتیاز کلی ایران در شاخص حاکمیت قانون در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته ۲٫۳درصد کاهش یافته و در میان ۱۴۳ کشور جهان در رتبهٔ ۱۲۸ قرار گرفته است.
وضع ایران در منطقه نیز چندان بهتر نیست. ایران در میان ده کشور منطقهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا در پایین جدول در جایگاه نهم قرار گرفته است. امارات متحده عربی با رتبهٔ ۳۶ جهانی بهترین عملکرد را در منطقه دارد و پس از آن قطر و کویت قرار دارند. در سوی دیگر جدول، لبنان و ایران و مصر سه کشور دارای کمترین امتیاز در منطقهاند؛ مصر در رتبهٔ ۱۳۵ جهان قرار دارد.
حقوق بنیادین؛ فقط یک گام تا انتهای جدول!
نگاهی به هشت مؤلفهٔ اصلی شاخص حاکمیت قانون نشان میدهد که عملکرد ایران در همهٔ این مؤلفهها نامطلوب است و در مجموع جایگاهی پایینتر از میانگین جهانی دارد.
نگرانکنندهترین وضع به مؤلفهٔ حقوق بنیادین مربوط میشود، جایی که ایران در رتبهٔ ۱۴۲ از میان ۱۴۳ کشور تنها یک پله با آخرین جایگاه جدول فاصله دارد؛ فقط یک گام تا «قله»!

وضع مؤلفههای دیگر نیز تصویر روشنی از ضعف ساختاری حاکمیت قانون در ایران ارائه میدهد:
• نبود فساد: رتبهٔ ۱۰۴ از ۱۴۳ کشور
• دولت باز و شفافیت: رتبهٔ ۱۳۹ از ۱۴۳ کشور
• نظم و امنیت: رتبهٔ ۱۲۸ از ۱۴۳ کشور و آخرین جایگاه منطقهای (۱۰ از ۱۰)
• محدودیت قدرت حکومت: رتبهٔ ۱۲۸ از ۱۴۳ کشور
• اجرای مقررات: رتبهٔ ۱۰۸ از ۱۴۳ کشور
نکته قابل تأمل دیگر آن است که ایران در میان کشورهای دارای درآمد متوسط رو به بالا نیز در جایگاه آخر قرار گرفته است: رتبهٔ ۴۴ از ۴۴ کشور.
مسئلهای فراتر از اصلاحات موردی
مجموع این ارقام و رتبهها نشان میدهد که مسئلهٔ حکمرانی در ایران صرفاً به ضعف چند نهاد یا ناکارآمدی در برخی حوزههای اجرایی محدود نمیشود، بلکه با مشکلی ساختاری و بنیادین در نظام حکمرانی و سازوکارهای تضمین حاکمیت قانون روبهرو هستیم.
چنین وضعی را نمیتوان با اصلاحات جزئی، بخشی، و موردی درمان کرد. بهبود پایدار مستلزم تغییرات ساختاری و بنیادین بر اساس مبانی نوین، تقویت نهادهای نظارتی، تضمین حقوق بنیادین شهروندان، شفافیت در عملکرد حکومت، و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای مهار و پاسخگو کردن قدرت است.
بیتردید چنین جایگاهی شایستهٔ کشوری با تمدن و پیشینهٔ تاریخی چندهزارساله و برخوردار از منابع عظیم طبیعی، انسانی، فرهنگی، و معنوی نیست.
از کانال تلگرام کلمه