نمایی هوایی از واشنگتن دیسی در ۱۳ اکتبر. عکس از Saul Loeb/AFP/Getty Images
چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵
م. حامد – اندیشهٔ نو: تقریباً همزمان با انتشار مقالهٔ نیویورک تایمز که بهنوعی ارتباط سدهای ایران با تأسیسات نظامی و موشکی زیرزمینی جمهوری اسلامی را القا میکرد، شبکهٔ آمریکایی سیانان (CNN) در گزارشی اختصاصی به نقل از هفت مقام آمریکایی گزارش داد که اطلاعات جدید نهادهای اطلاعاتی آمریکا حاکی از بررسی طرحهایی در جمهوری اسلامی ایران برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد دولت دونالد ترامپ در واشنگتن با استفاده از «بمب کثیف» است.
بر اساس این گزارش، مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند که اطلاعات موجود به معنای تصمیم جمهوری اسلامی برای دست زدن به چنین حملهای نیست و در حال حاضر نشانهای از وقوع آن در آیندهٔ نزدیک مشاهده نشده است. با این حال، گفته میشود این ارزیابیها به اندازهای جدّی تلقی شده که موجب برگزاری جلسات امنیتی و تدوین طرحهای واکنشی در دولت آمریکا شده است.
به نوشتهٔ سیانان، نگرانی مقامهای آمریکایی از آن است که افزایش تنش میان آمریکا و آمریکا زمینه را برای بررسی گزینههای تهاجمیتر ایران فراهم کرده باشد. این گزارش یادآور میشود که تهدیدهای منتسب به ایران علیه مقامهای آمریکایی موضوع تازهای نیست و در سالهای گذشته نیز در ارزیابیهای امنیتی آمریکا مطرح بوده است.
در همین ارتباط، مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، تهدید مورد اشاره را «بیشتر جنبهٔ آرزومندانه و فرضی» دانسته و تأکید کرده است که این اطلاعات لزوماً به معنای آماده بودن برای اجرای عملیات نیست.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بنا بر گزارش سیانان گفته است: «ما این مسئله را بسیار جدّی میگیریم» و نهادهای مرتبط در حال بررسی جنبههای گوناگون این تهدیدند.
بمب کثیف چیست؟
سیانان در گزارشش توضیح میدهد که «بمب کثیف» سلاح هستهیی محسوب نمیشود، بلکه ترکیبی از مواد منفجرهٔ متعارف و مواد رادیواکتیو است که با هدف ایجاد آلودگی، وحشت عمومی، و اختلال گسترده به کار میرود. «کارشناسانی» که با این رسانه گفتوگو کردهاند گفتهاند خسارتهای اولیهٔ چنین حملهای عمدتاً ناشی از انفجار است، اما آلودگی رادیواکتیو میتواند پیامدهای طولانیمدتی بر مناطق آلودهشده بر جای بگذارد.
واکنش ایران
نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد این ادعاها را رد کرده و آنها را «ساختگی» و «بیاساس» توصیف کرده است. به گزارش سیانان، جمهوری اسلامی همچنین هرگونه ادعای مرتبط با برنامهریزی برای استفاده از سلاحهای شیمیایی را مردود دانسته است.
گزارش سیانان در نهایت تأکید میکند که مقامهای آمریکایی هنوز به این جمعبندی نرسیدهاند که حملهای در آستانهٔ وقوع است یا اینکه ایران تصمیم نهایی برای اجرای چنین سناریویی گرفته باشد؛ با این حال، این اطلاعات بهعنوان بخشی از ارزیابیهای جاری امنیتی آمریکا مورد بررسی قرار دارد.
از تأسیسات زیرزمینی تا «بمب کثیف»: آیا دو روایت رسانهیی آمریکا به تصویری واحد از ایران اشاره دارند؟
در روزهای اخیر دو گزارش از رسانههای مطرح آمریکایی توجه ناظران را جلب کرده است. نخست، گزارش نیویورک تایمز دربارهٔ تأسیسات موشکی و نظامی مستقر در زیر یا مجاورت برخی زیرساختهای حیاتی ایران از جمله سدها، و دوم، گزارش اختصاصی سیانان که از ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا دربارهٔ بررسی سناریوهای تلافیجویانهٔ احتمالی ایران، از جمله استفاده از «بمب کثیف»، خبر میدهد.
در نگاه نخست، این دو گزارش به موضوعهایی متفاوت میپردازند. یکی دربارهٔ زیرساختهای نظامی در داخل ایران است و دیگری دربارهٔ تهدیدهای احتمالی علیه منافع آمریکا. با این حال، قرار دادن این دو روایت در کنار یکدیگر تصویری از «نگرانیهای امنیتی» آمریکا از اقدام جمهوری اسلامی به دست میدهد.
هستهٔ مشترک هر دو گزارش ظاهراً موضوع «بازدارندگی» است. گزارش نیویورک تایمز بر این فرض استوار است که ایران در سالهای اخیر تلاش کرده قابلیتهای راهبردیاش را در تأسیسات مستحکم و کمتر آسیبپذیر مستقر کند که میتواند با هدف حفظ توان پاسخگویی در صورت حملهٔ احتمالی خارجی انجام شده باشد. در مقابل، گزارش سیانان بر این نگرانی تمرکز دارد که جمهوری اسلامی علاوه بر تواناییهای متعارف نظامی، ممکن است گزینههای نامتقارن و خارج از میدان نبرد کلاسیک را نیز مورد بررسی قرار دهد.
از این منظر، این دو گزارش لزوماً دربارهٔ دو موضوع جداگانه نیستند، بلکه میتوانند دو ضلع از یک برداشت اطلاعاتی یا حتی روایتسازی مشترک باشند: ایران نهتنها بهدنبال حفظ ظرفیتهای راهبردیاش است، بلکه میخواهد این پیام را منتقل کند که حتی در صورت آسیب دیدن زیرساختهای نظامی، همچنان قادر به اعمال فشار و تحمیل هزینه به طرف مقابل خواهد بود.
با این حال، همزمانی انتشار این دو گزارش را نمیتوان اتفاقی دانست. در فضای تشدید کشمکشها میان ایران و آمریکا، رسانههای آمریکایی بیش از گذشته بر موضوعهایی تمرکز کردهاند که به تابآوری راهبردی و ظرفیت واکنش جمهوری اسلامی ایران مربوط میشود. نتیجهٔ چنین روایتی شکلگیری تصویری از ایران است که نهفقط یک بازیگر منطقهیی دارای توان موشکی، بلکه کشوری با مجموعهای متنوع از ابزارهای بازدارندگی و پاسخگویی متقابل تلقی میشود.
آنچه این دو گزارش رسانهیی را به هم پیوند میدهد تمرکز توجهها به این است که ایران در صورت مواجهه با فشار یا حملهٔ گسترده، چه ظرفیتهای گوناگونی برای حفظ بازدارندگی و ادامه دادن به درگیری با آمریکا و ضربه زدن به منافع آمریکا در اختیار دارد.
در نهایت، هر دو گزارش، صرفنظر از میزان صحت ادعاهای مطرحشده در آنها، به نظر میآید که وظیفهٔ زمینهچینی برای اقدامهای آیندهٔ آمریکا علیه ایران را به عهده دارند، که یادآور تلاش رسانهیی پیش از حمله به عراق در سال ۲۰۰۱ به بهانهٔ وجود سلاحهای کشتار جمعی در عراق است، که البته هرگز هم پیدا نشد!
این جنگطلبی و جنگافروزی و شاخ و شانه کشیدنها باید هرچه زودتر پایان یابد، پیش از آنکه زندگی میلیونها انسان در ایران و منطقه و جهان بیش از این قربانی ماجراجوییهای آمریکا و ایران شود.