مهدی کوهستانی
سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
پس از اسیرکُشی و اعدامهای فراقضایی دههٔ شصت، از دههٔ هشتاد به این سو و همگام با رشد اعتراضهای اجتماعی متعدد در فاصلههای دو سال یک بار، شاهد شدت گرفتن احکام اعدام هستیم. این احکام پس از اعتراضهای اقتصادی دی ۱۳۹۶ بهشدت افزایش یافته، تا جایی که دیگر روزی نیست که خبر چند اعدام در رسانههای حکومتی منتشر نشود. جانفداشدگانی که سرمایهٔ عظیم اجتماعیاند.
در کنار کشتار هزاران نفری در صدها شهر کوچک و بزرگ در جریان اعتراضها، گاه دهها هزار نفر دستگیر شدهاند. نکتهٔ تلخ اینجاست که اکثر قریب به اتفاق این بازداشتشدگان بهویژه پس از سال ۹۶ جوانانیاند که حتی با واژگان و اصطلاحات حقوقی آشنا نیستند. این افراد از همان لحظهٔ دستگیری مورد شدیدترین آزارها و ضربوشتمها قرار میگیرند، در حالی که حتی دلیل بازداشت خودشان را نمیدانند. حضور در خیابان و کمک به انسان صدمهدیده جُرم تلقی شده و بسیاری از دستگیرشدگان کسانیاند که فقط اتفاقی در محل اعتراض حضور داشتهاند. برای سرکوبگر، اگر فرد دستگیرشده جایگاه اجتماعی نیز داشته باشد، طعمهٔ خوبی میشود برای زهر چشم گرفتن از همان نیروی اجتماعی. اکثر احکام صادرشده محصول تخیل بازجویان سادیستی تهیه میشود که تنها به فکر ماندگاری «نظام» و ادامهٔ حیات غیر انسانی خودشان و حامیانشاناند.
افراد دستگیرشده از سادهترین امکانات حقوقی محروماند. آنها در زندان اجازهٔ داشتن وکیل انتخابی خودشان را ندارند و وکلای تسخیریِ خودِ قوهٔ قضاییه، اگر اصلاً وجود داشته باشد٬ به زندانی القا میکنند که گناهکار است. ماهها انفرادی، فشارهای جسمی و روحی و روانی، و شنیدن مداوم وعدههای دروغین بازجویان بخشی از روزمرگی این زندانیان است. خیلی اوقات فرد بازداشتی خودش هم اتهامهایش را دقیق نمیداند، اما زیر فشار طاقتفرسای شکنجههای جسمی و روحی، حتی برای خانواده اتهامهایی به او نسبت داده میشود که خودش هم حتی باورش نمیشود کسی بتواند چنین برچسبهایی را به او بچسباند. گاهی انتشار یک پُست یا یک استوری ساده در اینستاگرام بهانه و منشأ اتهامهای سنگین و تراژدیک میشود که عواقبی خطرناک و گاه مرگبار و باورنکردنی برای فرد بازداشتی در پی دارد.
زندانی بارها با بغض میگوید: «من کاری نکردهام، اما بلاتکلیف ماندهام و نمیدانم چرا اینجا هستم یا قرار است چه اتفاقی بیفتد.» اما در پاسخ، مدام این جملهها را میشنود: «اگر همکاری کنی، کُمکت میکنیم و بخشیده میشوی؛ وقتی بیرون رفتی، فقط قول بده به زندگیات برسی!» از سوی دیگر، به خانوادهها فشار میآورند که فرزندانشان را به اعتراف وادار کنند. برگههای بازجویی پیاپی، بدون لحظهای استراحت، جلوی زندانی گذاشته میشود. آنقدر خستهاش میکنند که در نهایت، از فرط استیصال، هرآنچه را آنها میخواهند روی کاغذ میآورد.
در دادگاه نیز حتی چند دقیقه به متهم اجازهٔ دفاع داده نمیشود. و در نهایت، وقتی حکم خوانده میشود و او از دادگاه بیرون میآید، دیگر حتی توان راه رفتن ندارد. حکمی کوتاه، اما مرگبار: اتهام: محاربه و افساد فیالارض، و محکوم به اعدام.
جانی دست از جنایت برنمیدارد
نمایش کیسههای سیاه حاوی جنازهٔ معترضان کشتهشده حتی در خیابان و پشت بیمارستانها، که حتی در پزشکی قانونی جا نیست و به مراکز ورزشی میفرستند، در رفتار سیاسی رژیم روال عادی شده است. رفتن به گورستان و دانستن محل خاکسپاری ممنوع است. امروز زندانیان در بسیاری از زندانها، نهادهای اجتماعی ایرانی، نهادهای بینالمللی حقوق بشری، و نیروهای مترقی دست به اقدامهایی از اعتصاب تا اعتراض میزنند و برای لغو اعدام در ایران فعالیت و مبارزه میکنند. امروز هر نهادی از وجود این عمل ننگین با خبر است و همه، حتی نمایندگان دولتها، از خودشان میپرسند چکار باید کرد؟
اگر به تاریخ جنایت و کشتار جمهوری اسلامی در چهل و هشت سال گذشته نگاهی بینداریم، امروز دیگر حتی نمیتوان به نوارهای آیتالله منتظری از دیدگاه انسانی، علیه کشتار رجوع کرد. کسانی که آن نوارها را گوش دادهاند، شنیدهاند زمانی که خواسته میشود «ماه رمضان است نکُشید، جانیان میگویند چندصد نفر دیگر ماندهاند، بعد از اعدام آنها». جنایتکاران اغلب همچنان زندهاند و امروز چرخهٔ جنایت را به جایی رساندهاند که اعدام را امری عادی جلوه دهند.
نوک تیز این اعدامها هم اغلب متوجه زحمتکشان است. اعتراض دی ۹۶ علیه فساد اقتصادی و وضعیت معیشت مردم بود و اگر اسامی آن کشتهشدگان و آبان ۹۸ در نیزار ماهشهر را که طبق ادعای تلویزیون ایران قصد اشغال پتروشیمی ماهشهر را داشتند دنبال کنیم، خواهیم دید که اکثریت قریب به اتفاق آنها از محرومترین لایههای جامعه بودند. اسامی کشتگان ۱۴۰۱ و بیشمار مزدبگیران و اعضای خانوادههای آنها از هر قشر و صنف در دی ۱۴۰۴ اکثراً متعلق به خانوادههای طبقات زحمتکش است.
امروز، برخلاف دههٔ شصت، دیگر نمیتوان مبارزه را به یک یا چند گرایش سیاسی تقلیل داد. گرچه سرکوبگران دائم میکوشند همچنان این موضوع را مطرح کنند (پورمحمدی سردستهٔ تئوریسینهای این جریان است).
در آمارهای رسمی دی ماه گذشته (۱۴۰۴) کشته شدن صدها نیروی امنیتی و ۷۵درصد کشتهشدگان مردم عادی گزارش شدهاند. پس طبق روایت خودشان، این اعتراضها برنامهٔ قبلی یا سیاستی خارج از حوزهٔ مدار داخل کشور نیست. رژیم قصد ندارد بهجای پیشرفته کردن ابزار سرکوب، شرایط جامعه را برای زندگی شرافتمندانه و دموکراتیک فراهم کند. هر روز هم بر کاسهٔ لبریزشدهٔ تنفر مردم از سیستم حکومتیشان اضافه میکنند. و به همین دلیل است که نمیخواهند شرایط جنگی در جامعه تمام شود. نمیخواهند تیربارها را از خیابان جمع کنند. نمیخواهند ترس و خوف در جامعه نباشد.
مبارزه برای ضرورتهای اولیهٔ انسانی، یعنی حق زیستن در شأن انسان امرزی، در جامعه همچنان ادامه دارد، اما اعتراضهای بعدی زلزلهٔ سیاسی و خیز بلند دیگری علیه استبداد و مافیای اقتصادی بیرحم است، خیزی بلند که زیر پای رژیم سرکوبگر را میلرزاند. این اعدامها بهمنظور ایجاد فضای ارعاب برای جلوگیری از آن زلزله است، که باید گفت با کشتن معترضان فروکش نخواهد کرد و بالطبع اعتراضها گستردهتر خواهد شد. چهبسا شیوهٔ اعتراض و ابزار اعتراض تغییر کرده و خواهد کرد. شیوههای جدید مبارزه در اصل محصول سرکوبی است که صاحبان قدرت تعیین کردهاند.
جنبش کارگری جهانی بهدرستی از حق اعتراض زحمتکشان دفاع میکند و خواهان پایان دادن به زندان و اعدام و به کار بردن امکانات عملی در این راه است.
نسل جوانی که میراث میلیاردها دلار پول نفت برایشان چیزی جر تحقیر و بیآیندگی نیست بالطبع اعتراضها را ادامه خواهند داد. جوانانی که در اعتراضهای دی ۴۰۴ حتی پول نداشتند کاغذ بخرند و بر کف دست خودشان شعار مینوشتند و مستقیم در دل شب از راه نزدیک کشته شدهاند، یارانشان بالطبع وسیعترند و شیوهٔ اعتراضشان را نیز تغییر خواهند داد. شیوه های جدید مبارزه در اصل محصول سرکوبی است که صاحبان قدرت تعیین کردهاند. حتماً از تکنولوژی جدید استفاده خواهند کرد و نشان میدهند که مقابل جانی محکمتر خواهند ایستاد؛ نمونههای اروپایی در حال حاضر جلوی چشم ما قرار دارد.
در جلسات امنیتی دائم بحث بر سر این است که در اعتراضهای آینده با شرایطی روبهرو خواهیم شد که بسیاری باید دنبال حسینها و زهراهای خودشان بگردند. این واقعیت را بعد از سقوط اسد فهمیدهاند که سرکوب دائم کار نمیکند و خودشان مسبب اصلی مشکلات ایران و منطقهاند.(۱) زیرا اگر به جنگ پایان دهند، از آنجا که نمیتوانند جلوی کارتلهای اقتصادی را بگیرند که بیهیچ پاسخگویی هزاران میلیارد پول مردم کشور را غارت میکنند، فشار اقتصادی بر مردم افزایش خواهد یافت.
فساد نهادینهشده و آمیخته با ایدئولوژی آخرزمانی، توأم با جنایت، تنها یک راه در مقابل بخشی از آنها گذاشته است: بسیاری از خودیها مترصد زمان مناسباند برای بالا کشیدن پول و فرار کردن از کشور. این امر، که از دو دههٔ گذشته نیز با خروج صدها میلیارد دلار از ایران وجود داشته، بهشدت گسترش خواهد یافت.
امروز، با مزدهایی کمتر از یکپنجم خط فقر، رکود تورمی افسارگسیخته، گسترش روزافزون بیکاری، افزایش سیل گرسنگان و حاشیهنشینان، و البته نیروهای مبارزی که حامی آنها در متن مبارزات اجتماعیاند، همگی نشانههایی از عزم جامعه برای طغیانی بزرگاند. امروز باید در کنار شعار لغو مجازات اعدام، خواستار مجازات حامیان اعدام و حامیان مالی آنها بود. البته حامیان اعدام در میان تئوریسینهای رژیم کم نیستند. غارتگران اموال مردم در سراسر جهان را باید به دادگاه کشاند. اکنون باید هرگونه مصونیت را برای آنها از بین برد. قاضی، زندانبان، بازجو، و اختلاسگری را که نان از این سرکوب خورده است باید به دادگاههای بزرگ مردمی کشاند. همانند دادگاه پرویز ثابتی که شامل گذشت زمان نشده است.
آنچه بارز است این است که نداها و سپهرها در جامعهٔ ایران ندای واقعی این بیرحمی و قساوت را در سپهر اجتماعی درانداختهاند. عدالت، برابری، و مبارزه با فقر و گرسنگی را نمیتوان اعدام کرد. صدای انسانی بلند است در داخل کشور و وظیفهٔ ما سنگین. برای سنگین کردن بهای سرکوب برای سرکوبگر در خارج از کشور راههای بسیاری وجود دارد و هر نیروی اجتماعی در حوزهٔ تخصصش باید بکوشد.
۱- مردم در سوریه زندانی حکومت اسد بودهاند که نماد بیرحمترین جنایت علیه بشر در دوران معاصر شد. نمادش زندان صیدنایا معروف به مُردهسوزخانه است که نام زندانی نظامی در شهر صیدنایا در نزدیکی دمشق است. بعد از سقوط اسد، مردم توانسته بودند به زیرزمین در قسمت طبقهٔ سوم این زندان برسند، و زندانیان سیاسیای را دیده بودند که گاه بیش از چهل سال بود که در آن زندان به سر میبرند. زندانی که بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ بیش از ۱۵هزار نفر را شکنجه کرده و کشته است. زندانی که بیشترین نیروهای مترقی را در خود جای داده بوده. گرچه همانند زندان صیدنایا در ایران زیاد است که بنیانگذارانش در هیئت مؤتلفه و لاجوردیها هستند که با فروپاشی اسد، فروپاشی نظام ولایت فقیه و حواریون آن، فصلی از جنایتشان بسته شد. یک نمونه از خوشحالی مردم ایران برای سقوط اسد در این بود که آزادسازی صیدنایا واقعیت و وضعیت زندانهای ایران را روشنتر کرد. اطلاعات امنیت سپاه زندانهای در اعماق زمین ساخته است که برای بازرسان زندانها نیز مکانشان مشخص نیست، همانند شهرکهای موشکیشان در اعماق زمین.