شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵
پیام همگرایی منطقه‌یی از استانبول
امید مجد – اندیشهٔ نو: سران ترکیه و قطر پس از برگزاری دوازدهمین نشست کمیتهٔ عالی راهبردی دو کشور در استانبول در روز جمعه ۱۳ نوامبر (۲۲ آبان)، با صدور بیانیه‌ای مشترک بر گسترش همکاری‌های دفاعی، امنیتی، و اقتصادی تأکید کردند و در عین حال خواستار حل‌وفصل تنش‌های منطقه‌یی از طریق گفت‌وگو و دیپلماسی شدند.
ریاست این نشست را رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، بر عهده داشتند. این نشست با حضور وزیران و مقام‌های ارشد دو کشور در چارچوب سازوکار «کمیتهٔ عالی همکاری راهبردی» ایجادشده در ۱۹ دسامبر سال ۲۰۱۴ برگزار شد که بر توسعهٔ همکاری‌های دفاعی، اقتصادی، و هماهنگی در برخورد با بحران‌های منطقه‌یی تمرکز داشت.
به گزارش خبرگزاری آناتولی ترکیه، در این بیانیه، دو کشور ضمن استقبال از توسعهٔ همکاری‌های نظامی و صنایع دفاعی، بر ادامهٔ هماهنگی امنیتی و مبارزه با گروه‌های تروریستی تأکید کرده‌اند. دو کشور همچنین از هدف افزایش حجم تجارت دوجانبه تا مرز ۵میلیارد دلار حمایت کردند و توسعهٔ سرمایه‌گذاری‌های متقابل را در دستور کار قرار داده‌اند.
دو کشور ضمن اشاره به سرمایه‌گذاری‌های قطر در ترکیه، اعلام کردند که شرکت‌های ترکیه ۲۰۶ پروژه به ارزش ۲۰٫۸میلیارد دلار در قطر انجام داده‌اند.
با این حال، مهم‌ترین بخش بیانیه از منظر تحولات منطقه‌یی مواضع مشترک ترکیه و قطر دربارهٔ ایران و امنیت خلیج فارس است. دو کشور تصریح کرده‌اند که اختلاف‌ها و تنش‌ها باید از مسیر دیپلماسی و گفت‌وگو حل شود و از هرگونه اقدامی که به تشدید بحران‌های منطقه‌یی بینجامد باید پرهیز شود. در همین چارچوب، دو کشور بر ضرورت حفظ آزادی و امنیت کشتی‌رانی در تنگهٔ هرمز تأکید کرده‌اند که بخش مهمی از صادرات انرژی جهان از آن عبور می‌کند.
این موضع به این دلیل برای ایران اهمیت دارد که ترکیه و قطر از معدود بازیگران منطقه‌یی‌اند که هم‌زمان روابط نسبتاً نزدیک با جمهوری اسلامی ایران و تعامل گسترده با کشورهای عربی حوزهٔ خلیج فارس و قدرت‌های غربی دارند. تأکید این دو کشور بر دیپلماسی را می‌توان پیامی در حمایت از کاهش تنش‌ها و جلوگیری از شکل‌گیری بحران‌های جدید در خلیج فارس ارزیابی کرد که می‌تواند بر امنیت انرژی، تجارت منطقه‌یی، و ثبات اقتصادی کشورهای پیرامونی اثر مستقیم داشته باشد.
در بخش دیگری از بیانیهٔ مشترک ترکیه و قطر آمده است که این دو کشور بار دیگر حمایتشان را از آرمان فلسطین اعلام می‌کنند و خواستار ارسال بدون مانع کمک‌های انسان‌دوستانه به غزه، بازسازی این منطقه، و تشکیل کشور مستقل فلسطین بر پایهٔ مرزهای ۱۹۶۷ با پایتختی قدس (اورشلیم) شرقی هستند. دو کشور همچنین اقدامات سرکوبگرانه و اشغالگرانهٔ اسرائیل در غزه و کرانهٔ باختری را محکوم کردند.
دربارهٔ سوریه نیز سران ترکیه و قطر بر حمایت از ثبات و یکپارچگی آن کشور تأکید کردند و خواستار پایان دادن به اقدامات اسرائیل در نقض حاکمیت سوریه شدند. در خصوص لبنان و یمن و سودان نیز از راه‌حل‌های سیاسی برای پایان دادن به بحران‌ها حمایت شده است.
ناظران منطقه‌یی معتقدند مجموعهٔ مواضع مطرح‌شده در این بیانیهٔ مشترک ترکیه و قطر نشان‌دهندهٔ تلاش این دو کشور برای ایفای نقشی فعال‌تر در مدیریت بحران‌های منطقه است. تأکید هم‌زمان بر همکاری دفاعی، توسعهٔ اقتصادی، و حل‌وفصل اختلاف‌ها از راه دیپلماسی نشان می‌دهد که این دو کشور در پی تثبیت جایگاهشان به‌عنوان میانجی و متحدان اثرگذار در نظم در حال تحول در منطقه‌اند.
برای ایران نیز این رویکرد می‌تواند به معنای تداوم حمایت برخی بازیگران منطقه‌یی از مسیر گفت‌وگو، کاهش تنش، و حفظ امنیت خلیج فارس باشد. در صورت تقویت شدن این روند، این وضع نه‌تنها به سود مردم ایران، بلکه به نفع کل کشورهای منطقه و بازارهای جهانی انرژی خواهد بود.