بدرالسادات مفیدی، روزنامه‌نگار و کنشگر سیاسی
شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵
ایران امروز در وضعیتی قرار گرفته است که نه می‌توان آن را جنگ تمام‌عیار نامید و نه صلح؛ به این معنی که آتش‌بس پایدار و توافقی که بتواند مناسبات میان ایران و آمریکا را به وضع عادی بازگرداند وجود ندارد، و در عین حال درگیری نیز متوقف نشده است. حمله‌های محدود ادامه دارد، تنگهٔ هرمز به میدان رویارویی تبدیل شده، رفت‌وآمد کشتی‌ها با اختلال جدّی روبه‌روست، نفت‌کش‌ها هدف حمله قرار می‌گیرند، و هم‌زمان فشار اقتصادی و تحریم‌ها بر زندگی مردم سنگینی می‌کند.
این وضع شاید در کوتاه‌مدت از جنگ تمام‌عیار کم‌هزینه‌تر به نظر برسد، اما در بلندمدت می‌تواند از آن خطرناک‌تر باشد، زیرا جامعه و حکومت را وارد فرسایش تدریجی می‌کند، بدون آنکه چشم‌انداز روشنی برای پایان آن وجود داشته باشد.
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که بحران تنگهٔ هرمز دیگر صرفاً مسئله‌ای میان ایران و آمریکا نیست. این تنگه به نقطهٔ تلاقی امنیت انرژی، تجارت جهانی، رقابت قدرت‌های بزرگ، و امنیت کشورهای منطقه تبدیل شده است. آمریکا تلاش کرده با فشار نظامی و محاصرهٔ دریایی صادرات نفت ایران را محدود و عبور و مرور از تنگهٔ هرمز را کنترل کند. در مقابل، ایران نیز از موقعیت جغرافیایی و توان نظامی‌اش برای افزایش هزینهٔ این سیاست استفاده کرده است. نتیجه وضعیتی است که در آن هیچ‌یک از دو طرف به پیروزی روشن و نهایی دست نیافته، اما هزینه‌های درگیری برای همه در حال افزایش است.
گزارش‌های اقتصادی نیز نشان می‌دهد که محاصره و اختلال در صادرات نفت ایران آثار جدّی بر اقتصاد کشور گذاشته است. بر اساس گزارش رویترز، صادرات نفت ایران که در ماه مارس حدود دومیلیون بشکه در روز بود در ماه اوت به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵هزار بشکه در روز کاهش یافته است. در بندرعباس نیز آثار این وضع در کاهش فعالیت بندر، از دست رفتن مشاغل، و افزایش هزینه‌های زندگی مشاهده می‌شود.
اما مسئلهٔ اصلی این است که این وضع قرار است تا کجا ادامه پیدا کند؟ در داخل این نگرانی وجود دارد که هدف نهایی ترامپ صرفاً گرفتن چند امتیاز از ایران یا یک توافق هسته‌یی نباشد، بلکه آمریکا بخواهد از طریق فشار اقتصادی، نظامی، و سیاسی ساختار قدرت در ایران را تا نقطهٔ تغییر و فروپاشی زیر فشار قرار دهد.
البته این نگرانی را نمی‌توان نادیده گرفت، زیرا که برخی مواضع و اقدامات دولت آمریکا نیز چنین برداشتی را تقویت کرده است. اما از سوی دیگر نباید تحلیل سیاست آمریکا را به این فرض تقلیل داد که الزاماً تصمیم گرفته است «کار حکومت ایران را یکسره کند». این سیاست می‌تواند ترکیبی از فشار حداکثری، کسب امتیاز، مهار کردن برنامهٔ هسته‌یی، کنترل مسیرهای انرژی، و ایجاد تغییر در رفتار منطقه‌یی ایران باشد، و در عین حال، این سیاست ممکن است در اثر هزینه‌های جنگ و فشارهای داخلی آمریکا تغییر کند.
واقعیت مهم‌تر این است که حتی اگر هدف آمریکا تغییر بنیادین رفتار یا ساختار سیاسی ایران باشد، این به معنای آن نیست که ایران باید دیپلماسی را کنار بگذارد. برعکس، هرچه هدف طرف مقابل حداکثری‌تر باشد، حفظ کانال‌های ارتباطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سه ماه پیش میان ایران و آمریکا تفاهمی شکل گرفت که هدف آن توقف درگیری، بازگشایی تنگه هرمز، و فراهم کردن زمینه برای مذاکرات بعدی بود. اما این تفاهم پایدار نماند و اکنون گفت‌وگوی مستقیمی میان دو کشور برای پایان دادن به بحران وجود ندارد. بااین‌حال، مسعود پزشکیان در دهم شهریور اعلام کرد که در صورت بازگشت آمریکا به تعهدهایش، ایران آمادگی بازگشت به چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را دارد.
اهمیت این موضع در آن است که نباید وضعیت کنونی را به‌گونه‌ای تحلیل کرد که گویی همهٔ راه‌ها به‌طور کامل بسته شده و امکان بازگشت به تفاهم‌نامه از میان رفته است. هنوز می‌توان تفاهم‌نامه را ظرفیتی برای خروج از وضع پرمخاطرهٔ کنونی دانست. یکی از خطاهای راهبردی در چنین شرایطی آن است که یا تفاهم‌نامه را امری «تمام‌شده» تلقی کنیم، یا بازگشت به آن را لزوماً مساوی با پذیرش خواست‌های آمریکا بدانیم. هر دو برداشت می‌تواند امکان‌های موجود برای خروج از بن‌بست و جلوگیری از گسترش جنگ را نادیده بگیرد.
واقعیت آن است که توافق‌ها و تفاهم‌های سیاسی، به‌ویژه در شرایط جنگ و منازعه، لزوماً زمانی که یکی از طرف‌ها از اجرای آن عقب‌نشینی می‌کند یا حتی در مواضع رسانه‌یی آن را بی‌اعتبار می‌خواند به‌طور قطعی از میان نمی‌روند. متن تفاهم، حتی در صورت توقف اجرای آن، می‌تواند همچنان حامل زمینه‌ها، اصول، و ظرفیت‌هایی باشد که در شرایطی متفاوت دوباره مورد رجوع قرار گیرد و مبنای آغاز گفت‌وگوهای جدید شود.
از این منظر، اگر در هر دو سوی درگیری اراده‌ای واقعی و جدّی برای پایان دادن به جنگ و جلوگیری از تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» وجود داشته باشد، تفاهم‌نامهٔ اسلام‌آباد را نباید صرفاً سندی متعلق به گذشته دانست. برخلاف آنچه ترامپ و وزیر خارجه‌اش در فضای رجزخوانی و جنگ رسانه‌یی «تکه کاغذ» خواندند، این تفاهم‌نامه می‌تواند بار دیگر به نقطه‌ای برای آغاز تبدیل شود؛ نه لزوماً بازگشت به گذشته و نه پذیرش یک‌جانبهٔ خواست‌های طرف مقابل، بلکه نقطهٔ شروعی برای بازگشایی مسیر گفت‌وگو، توقف حمله‌ها و درگیری‌ها، کاهش تنش، و حرکت به‌سوی تفاهمی جدید و پایدارتر.
شاید مسئلهٔ اصلی دقیقاً همین باشد که به‌رغم توقف اجرای این تفاهم‌نامه و فاصله گرفتن طرف‌ها از یکدیگر، از آنجا که در مقطعی امکان رسیدن به حداقلی از تفاهم و توافق وجود داشته است، می‌توان به‌جای آنکه سیاست‌گذاری بر مبنای فرض قطعیِ شکست همهٔ راه‌های دیپلماتیک شکل گیرد، بررسی کرد که چگونه می‌توان از ظرفیت‌های باقی‌ماندهٔ این تفاهم برای گشودن دوبارهٔ دریچهٔ مذاکره و بیرون کشیدن کشور از وضعیت فرساینده و خطرناک کنونی استفاده کرد.
چنان‌که به نظر می‌رسد مادهٔ ۱۲ همین تفاهم‌نامه مربوط به ایجاد سازوکار اجرایی و ارتباط مستمر میان دو طرف، در صورت احیا، می‌تواند به‌تدریج به کانالی برای گفت‌وگو درباره مسائل گسترده‌تر تبدیل شود. به این منظور که حتی اگر متن کامل تفاهم‌نامه دیگر عیناً قابل احیا نباشد، منطق آن- یعنی توقف درگیری، ایجاد سازوکار ارتباطی، کاهش فشار اقتصادی، و حرکت مرحله‌یی به‌سوی توافق- همچنان می‌تواند مبنای مذاکره قرار گیرد. بر این اساس، راه خروج از بلاتکلیفی موجود نیز لزوماً نباید «همه یا هیچ» باشد.
شاید بتوان از توافق‌های مرحله‌یی شروع کرد، ازجمله کاهش حمله‌ها، ایجاد ترتیبات موقت برای تنگهٔ هرمز، تضمین عبور و مرور امن کشتی‌ها، کاهش بخشی از فشارهای اقتصادی، ایجاد سازوکار نظارت و راستی‌آزمایی، و سپس ورود به مذاکرات دشوارتر دربارهٔ مسائل هسته‌یی و امنیت منطقه‌یی. چنین الگویی نه تسلیم است و نه ادامهٔ جنگ، بلکه تبدیل کردن تدریجی منازعه به مذاکره است.
در عین حال، نباید این مسئلهٔ مهم را نادیده گرفت که تنگهٔ هرمز در این میان هم می‌تواند فرصتی طلایی و اهرمی مهم برای ایران باشد و هم به بزرگ‌ترین دام راهبردی کشور تبدیل شود. ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش اهرم مهمی در این تنگه در اختیار دارد، اما استفادهٔ مستمر و حداکثری از این اهرم می‌تواند به‌تدریج از ارزش و کارآمدی آن بکاهد. افزون بر این، کشورهای منطقه و قدرت‌های اقتصادی جهان نیز در تلاش‌اند راه‌های جایگزین بیابند و وابستگی به تنگهٔ هرمز را کاهش دهند. از سوی دیگر، هرچه اختلال در تردد و فعالیت در تنگهٔ هرمز طولانی‌تر شود، پیامدهای آن تنها متوجه آمریکا یا کشورهای غربی نخواهد بود و اقتصاد ایران نیز از آن آسیب خواهد دید. بنابراین، تنگهٔ هرمز را نباید صرفاً یک ابزار نظامی دید، بلکه می‌توان و باید آن را به‌عنوان یک اهرم دیپلماتیک نیز در نظر گرفت.
اگر ایران بتواند از طریق ترتیبات مرحله‌یی و با تضمین‌های متقابل عبور امن و کنترل‌شدهٔ کشتی‌ها را تسهیل کند، می‌تواند این اقدام را نه به‌عنوان عقب‌نشینی، بلکه به‌عنوان ابتکار صلح و کاهش تنش عرضه کند. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که دیپلماسی می‌تواند جایگزین بخشی از منطق نظامی شود.
در این میان نگاه‌ها به چین دوخته شده است، اما آیا چین می‌تواند میان ایران و آمریکا میانجیگری کند؟ شاید پاسخ واقع‌بینانه بله باشد، اما نه به‌عنوان ناجی ایران. چین منافع خودش را دارد و البته امنیت انرژی، ثبات منطقه، تجارت جهانی، و استمرار جریان نفت برای چین اهمیت حیاتی دارد. بااین‌حال، چین در سال‌های اخیر نیز نشان داده است که در سیاست خارجی‌اش حاضر نیست به‌خاطر ایران وارد رویارویی مستقیم و پُرهزینه با آمریکا شود، زیرا که این کشور نیز پیش از هر چیز بازیگری است که در پی تأمین منافع ملی و راهبردی خودش است.
تحلیل‌های منتشرشده دربارهٔ سیاست چین در جنگ آمریکا با ایران نیز بر همین نکته تأکید دارند که نگرانی اصلی چین نه پیروزی ایران یا آمریکا، بلکه پیامدهای جنگ برای منافع اقتصادی، محیط راهبردی، و آزادی عمل چین است. البته چین رسماً از بازگشت به مذاکره و کاهش تنش حمایت کرده و دربارهٔ تنگه هرمز بر ضرورت عبور امن و بدون مانع تأکید کرده است.
بنابراین نباید انتظار داشت چین برای منافع ایران با آمریکا بجنگد؛ اما می‌توان از هم‌پوشانی منافع چین و ایران استفاده کرد. چین از بسته ماندن تنگهٔ هرمز، بی‌ثباتی بازار انرژی، و ادامه یافتن جنگ زیان می‌بیند. کشورهای عرب منطقه نیز از همین وضع آسیب می‌بینند. اروپا نیز خواهان ثبات انرژی است. حتی آمریکا، با وجود بهره‌گیری از فشار نظامی، نمی‌تواند به هزینه‌های طولانی شدن جنگ بی‌تفاوت باشد.
اینجاست که دیپلماسی چندجانبه می‌تواند شکل بگیرد و به‌جای اینکه از چین خواسته شود «ایران را نجات دهد»، باید از چین بخواهیم برای ایجاد شرایطی که همهٔ طرف‌ها بتوانند از بن‌بست خارج شوند نقش‌آفرینی کند. این تفاوت کوچکی نیست. چین قدرت بزرگی است و می‌تواند میانجی باشد، اما این واقعیت را نیز باید پذیرفت که حتی اگر چین بخواهد نقش بیشتری ایفا کند، بعید است بتواند آمریکا را به پذیرش خواست‌های ایران وادار کند.
از همین رو، سیاست خارجی ایران نباید بر این فرض بنا شود که «چین می‌آید و مسئله را حل می‌کند». چنین انتظاری می‌تواند به خطایی راهبردی تبدیل شود. چین زمانی نقش مؤثرتری خواهد داشت که ایران و آمریکا هر دو به این نتیجه برسند که ادامهٔ وضع موجود پُرهزینه‌تر از رسیدن به توافق محدود و مرحله‌یی است. حتی کشورهای منطقه نیز اکنون برای افزایش نقش چین در حل مسئلهٔ تنگه هرمز تلاش می‌کنند، زیرا ادامه یافتن این بحران به منافع اقتصادی و امنیتی آنها نیز آسیب زده است. بنابراین، نقش چین بیشتر می‌تواند ایجاد انگیزه، تسهیل ارتباط، و فراهم کردن زمینه باشد.
در این میان، دشوارتر از مسئلهٔ خارجی مسئلهٔ داخلی است، زیرا به‌رغم بی‌اعتمادی جدّی به رفتار و سیاست‌های آمریکا، شاید مهم‌ترین مانع در مسیر خروج از بحران، نه آمریکا، بلکه ایران باشد. در داخل ایران، پس از ماه‌ها درگیری، فشار اقتصادی، و خسارت‌های انسانی، نیروهایی وجود دارند که هرگونه مذاکره با آمریکا را عقب‌نشینی یا تسلیم تلقی می‌کنند. در مقابل، بخش دیگری از جامعه و جریان‌های سیاسی بر این باورند که ادامهٔ وضع کنونی هزینه‌هایی به کشور تحمیل می‌کند که دیگر قابل تحمل نیست. این در حالی است که اگر مذاکره به معنای پذیرش بی‌قیدوشرط خواست‌های آمریکا تعریف شود، طبیعی است که با مقاومت روبه‌رو شود، اما مذاکره لزوماً به معنای پذیرش خواست‌های طرف مقابل نیست؛ مذاکره می‌تواند ابزاری برای تأمین منافع ملی، کاهش هزینه‌های جنگ و بحران، و دستیابی به توافقی مبتنی بر امتیازهای متقابل باشد.
از این منظر، ایران لازم نیست میان «تسلیم» و «جنگ» یکی را انتخاب کند. راه سومی وجود دارد که آن مذاکره از موضع حفظ منافع ملی است؛ مذاکره‌ای که در آن امنیت و تمامیت ارضی ایران، استقلال تصمیم‌گیری، منافع اقتصادی، و حق استفادهٔ صلح‌آمیز از انرژی هسته‌یی موضوع مذاکره باشند، اما اصل آنها از پیش واگذار نشود.
اما در تمام این محاسبات ژئوپلیتیک نباید مهم‌ترین متغیّر را که همان مردم ایران‌اند فراموش کرد. جنگ، تحریم، و محدودیت‌های ناشی از بحران برای تحلیلگران ممکن است مجموعه‌ای از اعداد، شاخص‌ها، و نمودارها باشد، اما برای مردم به معنای گرانی، کاهش قدرت خرید، بی‌ثباتی پول ملی، دشواری تأمین کالا، کاهش فرصت‌های شغلی، و نگرانی دائمی از آینده است. به همین دلیل، ارزیابی پیامدهای بحران نباید صرفاً بر مبنای موازنه‌های نظامی و ژئوپلیتیک باشد، بلکه باید هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی آن نیز در محاسبات قرار گیرد.
بسته یا نیمه‌بسته ماندن تنگهٔ هرمز نیز صرفاً مسئله‌ای ژئوپلیتیک و امنیتی نیست؛ پیامدهای مستقیم و گسترده‌ای بر اقتصاد کشور و زندگی روزمره مردم دارد. کاهش صادرات نفت، دشوارتر شدن ورود کالا، و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و مبادلات به‌تدریج خودش را در افزایش قیمت‌ها، کاهش قدرت خرید، و تشدید فشار بر معیشت خانوارها نشان می‌دهد. افزون بر این، اعمال تحریم‌های جدید و محدودتر شدن مسیرهای مبادلات مالی و تجاری می‌تواند فشار مضاعفی بر اقتصاد کشور وارد کند. کاهش درآمدهای ارزی، دشوارتر شدن تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه، و افزایش هزینه‌های تولید و تجارت در نهایت آثار بحران را از حوزهٔ سیاست خارجی به متن زندگی روزمره مردم منتقل خواهد کرد.
از این‌رو، تداوم این وضع را نمی‌توان صرفاً در سطح موازنهٔ قدرت میان دولت‌ها و تحولات منطقه‌یی ارزیابی کرد. مسئلهٔ اصلی این است که هر تصمیم سیاست خارجی در نهایت هزینه‌ها و پیامدهایی برای جامعهٔ ایران دارد. سیاستی که نتواند میان الزامات امنیت ملی، منافع اقتصادی، و ظرفیت اجتماعی کشور تعادل برقرار کند ممکن است در کوتاه‌مدت قابل دوام به نظر برسد، اما در بلندمدت با فرسایش سرمایهٔ اجتماعی و کاهش توان تاب‌آوری جامعه مواجه خواهد شد. تاب‌آوری ملی صرفاً به معنای افزایش ظرفیت تحمل مردم نیست، بلکه به معنای ایجاد شرایطی است که مردم احساس کنند هزینه‌های بحران مدیریت می‌شود و چشم‌اندازی روشن برای کاهش فشارها و بازگشت به ثبات وجود دارد.
در چنین شرایطی، اتکای صرف به «تحمل مردم» نمی‌تواند مبنای پایداری سیاست ملی باشد. جامعه ممکن است در شرایط اضطراری هزینه‌هایی را تحمل کند، اما ظرفیت تحمل نامحدود نیست و بدون چشم‌انداز روشن برای کاهش بحران و بهبود شرایط، فرسوده می‌شود.
تاب‌آوری ملی زمانی پایدار است که علاوه بر توان اقتصادی و امنیتی، بر اعتماد عمومی، رضایت اجتماعی، مشارکت مردم، و احساس برخورداری از نقش مؤثر در سرنوشت کشور استوار باشد.
بنابراین، حفظ تاب‌آوری ملی صرفاً به معنای افزایش ظرفیت تحمل جامعه نیست، بلکه به معنای کاهش هزینه‌های قابل پیشگیری، کاستن از فشارهای اقتصادی و اجتماعی، و ایجاد افقی روشن برای خروج از وضع بحرانی است. هرچه فاصله میان تصمیم‌های سیاسی و مطالبات و توان واقعی جامعه بیشتر شود، هزینهٔ حفظ وضع موجود نیز افزایش خواهد یافت.
بر این اساس، به نظر می‌رسد خروج ایران از وضع فعلی بیش از آنکه تصمیم مقطعی باشد، به راهبردی چندلایه و مرحله‌ای نیاز دارد.
اول، حفظ کانال‌های مذاکره مستقیم یا غیرمستقیم با آمریکا، حتی در شرایطی که دستیابی به توافق جامع در کوتاه‌مدت ممکن نباشد، می‌تواند یکی از مسیرهای کاهش تنش باشد.
دوم، تفاهم‌نامه اسلام‌آباد می‌تواند با اصلاحات و بازتعریف متناسب با شرایط جدید، نقطهٔ شروعی برای حرکت به‌سوی توافق مرحله‌یی باشد که لزوماً همهٔ مسائل را ممکن است یکجا حل نکند، اما امکان کاهش تدریجی تنش‌ها را فراهم آورد.
سوم، مسئلهٔ تنگه هرمز نیز می‌تواند از موضوعی صرفاً نظامی و امنیتی به بخشی از دستور کار مذاکرات تبدیل شود. تأمین امنیت و آزادی کشتی‌رانی در برابر کاهش فشارهای اقتصادی و توقف حمله‌ها می‌تواند در قالب یک توافق مرحله‌یی و مبتنی بر اقدامات متقابل مورد بررسی قرار گیرد.
چهارم، ظرفیت کشورهایی مانند چین، عمان، قطر، پاکستان، و کشورهای اروپایی می‌تواند برای تسهیل گفت‌وگوها و ایجاد کانال‌های ارتباطی مورد استفاده قرار گیرد، بدون آنکه مسئولیت تصمیم‌گیری و حل‌وفصل مسئله به این کشورها واگذار شود.
پنجم، در داخل کشور نیز شکل‌گیری اجماع حداقلی دربارهٔ ضرورت کاهش تنش می‌تواند راهگشا باشد. چنین اجماعی لزوماً به معنای توافق بر سر همهٔ مسائل سیاست خارجی نیست، بلکه می‌تواند بر یک اصل محدود اما مهم استوار باشد: ادامهٔ وضعیت فرسایشی کنونی هزینه‌هایی برای کشور ایجاد می‌کند که باید از طریق راه‌های سیاسی و مذاکره کاهش یابد.
و سرانجام، تفکیک میان «مقاومت» و «مذاکره نکردن» اهمیت اساسی دارد. مقاومت می‌تواند به معنای دفاع از منافع ملی و حفظ قدرت چانه‌زنی در جریان مذاکره باشد، همان‌گونه که مذاکره نیز لزوماً به معنای عقب‌نشینی یا تسلیم نیست. در چنین چارچوبی، مذاکره می‌تواند نه نقطهٔ مقابل مقاومت، بلکه می‌تواند یکی از ابزارهای تأمین منافع ملی باشد.
وضعیت امروز بسیار دشوار است. آمریکا فشار اقتصادی و نظامی را افزایش داده، ایران نیز حاضر نیست به‌سادگی از اهرم‌هایش عقب‌نشینی کند و اعتماد میان دو طرف به‌شدت آسیب دیده است. گزارش‌های فعلی حتی از آن حکایت دارند که جنگ هنوز پایان روشنی ندارد و درگیری در سطح پایین همچنان ادامه دارد. اما همین وضع یک واقعیت دیگر را نیز نشان می‌دهد: هیچ‌یک از دو طرف هنوز نتوانسته مسئله را به‌طور کامل حل کند. آمریکا نتوانسته با فشار نظامی و اقتصادی به پایان سیاسی روشنی برسد. ایران نیز نتوانسته با استفاده از اهرم‌های نظامی و تنگهٔ هرمز فشارها را از خودش دور کند. منطقه نیز هزینهٔ سنگین بی‌ثباتی را می‌پردازد، و چین و دیگر قدرت‌های اقتصادی نمی‌توانند برای همیشه به اختلال در مسیرهای انرژی بی‌تفاوت بمانند.
این همان نقطه‌ای است که دیپلماسی می‌تواند دوباره وارد شود، زیرا فرصت هنوز از بین نرفته است. البته راه خروج احتمالاً نه در توافقی بزرگ و تاریخی، بلکه در مجموعه‌ای از توافق‌های کوچک، مرحله‌یی، و قابل راستی‌آزمایی شکل خواهد گرفت. ممکن است نخستین گام فقط کاهش حمله‌ها باشد؛ گام دوم ترتیبات تنگهٔ هرمز؛ گام سوم کاهش بخشی از تحریم‌ها؛ و سپس مذاکره دربارهٔ مسائل دشوارتر.
اما برای آغاز کردن این مسیر یک تغییر ذهنی ضروری است: باید پذیرفت که هدف سیاست خارجی پیروزی بر طرف مقابل نیست، بلکه هدف تأمین منافع کشور است. اگر ادامه یافتن جنگ ایران را فقیرتر، منزوی‌تر، و آسیب‌پذیرتر کند، حتی مقاومت موفق نظامی نیز ممکن است به شکست راهبردی تبدیل شود، و اگر توافقی بدون حفظ منافع ملی مورد پذیرش قرار بگیرد، صلح نیز می‌تواند به شکست دیگری تبدیل شود.
به نظر می‌رسد راه درست جایی میان این دو قرار دارد؛ نه تسلیم و نه جنگ بی‌پایان.
نه اعتماد ساده‌لوحانه به آمریکا، نه قطع کامل ارتباط با آن.
نه انتظار نجات از چین، نه نادیده گرفتن ظرفیت چین.
نه واگذاری منافع ملی، نه قربانی کردن مردم برای حفظ بن‌بست.
ایران اکنون به یک راه خروج نیاز دارد، راهی که در آن صلح به معنای تسلیم نباشد و مقاومت نیز به معنای ادامه یافتن فرسایش کشور تلقی نشود. به همین خاطر، مهم‌ترین وظیفهٔ سیاست خارجی ایران در این مقطع می‌تواند تبدیل کردن وضعیت «نه جنگ، نه صلح» به مسیری مرحله‌یی از «نه جنگ» به «صلح پایدار» باشد.
از وبگاه چشم‌انداز ایران