پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵
بنری با درخواست برکناری مسعود پزشکیان در میدان انقلاب، بار دیگر پرسشی قدیمی را به صدر بحث‌ها آورده است: تجمعاتی که با عنوان همبستگی در برابر جنگ آغاز شدند، اکنون به دست چه کسانی اداره می‌شوند و هزینه تریبون‌هایی که بخشی از آن‌ها علیه دولت و مذاکره به کار گرفته می‌شود، از کجا می‌آید؟ در حالی که وزارت کشور هزینه‌ها را عمدتاً مردمی توصیف می‌کند، یک عضو شورای شهر تهران می‌گوید شهرداری بخشی از هزینه فعالیت‌های فرهنگی را می‌پردازد، اما از محل دقیق تأمین اعتبار این تجمعات اطلاع ندارد.
گفت‌وگوی روزنامه شرق با رسول منتجب‌نیا و گزارش منیره چگینی در رویداد۲۴، دو وجه این مسئله را روشن می‌کنند: نخست، رقابت بر سر اداره تریبون و جهت شعارها؛ دوم، نبود اطلاعات مالی روشن درباره منابع، میزان هزینه و سهم نهادهای پشتیبان. در کنار این انتقادها، یکی از برگزارکنندگان تجمعات در مشهد نیز هدف اولیه آن‌ها را حفظ امنیت داخلی و جلوگیری از اعتراضاتی توصیف کرده که او «آشوب» می‌خواند.
بنر برکناری رئیس‌جمهور؛ مطالبه‌ای مشخص در میدان انقلاب
روزنو در ۱۸ آبان تصویری را بازنشر کرده که به تجمع شب ۱۶ آبان در میدان انقلاب تهران نسبت داده شده است. روی بنر، درخواست برکناری پزشکیان دیده می‌شود. این تصویر به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه تعداد از حاضران با این خواسته همراه بوده‌اند یا چه کسی مسئول تهیه و توزیع بنر بوده است.
با این حال، طرح درخواست برکناری رئیس‌جمهور، نشانه‌ای از کشیده‌شدن اختلافات درون حکومت به تریبون تجمعات شبانه است. پیش‌تر حسن رسولی، نایب‌رئیس جبهه اصلاحات، گفته بود شخصاً پلاکاردهایی علیه محمدباقر قالیباف، عباس عراقچی، حسن روحانی و محمدجواد ظریف در این گردهمایی‌ها دیده است.
در هفته نخست مهر نیز ویدئویی از تجمع مقابل خانه حسن روحانی منتشر شد که در آن علیه او، ظریف و محمد خاتمی شعار داده می‌شد. درخواست محاکمه روحانی نیز در گزارش‌های مربوط به آن تجمع آمده بود. منتجب‌نیا در شرح خود از این رویداد، از طرح درخواست اعدام هم سخن گفته است.
منتجب‌نیا: چه کسی بلندگو را به این گروه داده است؟
رسول منتجب‌نیا، دبیرکل حزب جمهوریت ایران اسلامی، میان حضور مردم در تجمعات و شیوه اداره آن‌ها تفاوت می‌گذارد. او اصل حضور گروه‌های مختلف اجتماعی در آغاز جنگ را پشتوانه‌ای برای کشور و مسئولان می‌داند، اما معتقد است ادامه این حضور باید زیر نظر مرجعی قانونی و مورد قبول عمومی باشد.
او کسانی را که از تریبون‌ها علیه رئیس‌جمهور و دیگر مقام‌ها شعار می‌دهند، گروهی اندک توصیف می‌کند و حتی تعبیر «اقلیت پرصدا» را برای آنان بیش از اندازه می‌داند. پرسش اصلی‌اش متوجه نهادهایی است که امکان سخنرانی و اداره میدان را در اختیار این افراد قرار داده‌اند.
منتجب‌نیا، مخالفت با مذاکره و اصرار بر ادامه جنگ را از محورهای فکری این جریان می‌داند. به ارزیابی او، برخی از این افراد موفقیت را تنها در جنگ دائمی، کشتن و کشته‌شدن و ناآرامی جست‌وجو می‌کنند. او بخشی از این نگاه را به برداشت‌های مذهبی‌ای نسبت می‌دهد که آن‌ها را خرافی می‌خواند و با انجمن حجتیه و جبهه پایداری مرتبط می‌داند.
او همچنین معتقد است عده‌ای انتظار داشتند جنگ به آشوب داخلی و ناتوانی دولت در اداره کشور منجر شود، اما ادامه فعالیت دولت و همکاری مقام‌ها این انتظار را برآورده نکرده است. در روایت او، حمله به پزشکیان با نارضایتی از همین وضعیت و نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری پیوند دارد.
از شعار علیه دیپلماسی تا حمله به مقام‌های حاضر
منتجب‌نیا از مراسم تشییع در میدان آزادی نیز به‌عنوان نمونه‌ای از کشیده‌شدن اختلافات داخلی به یک گردهمایی عمومی یاد می‌کند. او می‌گوید شاهد شعار علیه رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه و پرتاب اشیا به سوی آنان بوده است. در ویدئویی که رسانه‌ها از حاشیه مراسم ۱۵ تیر منتشر کردند نیز گروهی عراقچی را دنبال می‌کنند و علیه او شعار می‌دهند.
او در دفاع از مذاکره، بر تأیید تصمیم‌ها از سوی رهبری و شورای عالی امنیت ملی تکیه می‌کند و منتقدانی را که با ادعای وفاداری به رهبری علیه این تصمیم‌ها تبلیغ می‌کنند، دچار تناقض می‌داند. صداوسیما نیز در انتقاد او سهم دارد؛ به گفته‌اش، دعوت از کارشناسانی که تصمیم مذاکره را زیر سؤال می‌برند، به اختلاف دامن می‌زند.
در عین حال، راه‌حل پیشنهادی منتجب‌نیا خود مبتنی بر درخواست مداخله نهادهای حکومتی است. او از قوه قضاییه، وزارت اطلاعات، سپاه و نیروی انتظامی خواسته با کسانی که به باورش از تجمعات برای شکاف‌افکنی استفاده می‌کنند، برخورد کنند. بنابراین اختلاف فقط بر سر محتوای شعارها نیست؛ بر سر این نیز هست که چه نهادی باید حدود فعالیت تریبون‌ها را تعیین کند.
پول تجمعات از کجا می‌آید؟
گزارش رویداد۲۴ پرسش را از مضمون شعارها به امکانات برگزاری منتقل می‌کند: تجهیزات صوتی، نورپردازی، جایگاه سخنرانی، پذیرایی، تبلیغات، دعوت از سخنران و هماهنگی اجرایی، همگی به منابع نیاز دارند. ادامه این برنامه‌ها طی ماه‌های متوالی، پرسش درباره تأمین مالی و نظارت را جدی‌تر کرده است.
سخنگوی وزارت کشور در پاسخ پیشین به این رسانه، منابع را عمدتاً مردمی و خودگردان توصیف کرده بود. شهرداری تهران نیز از نقش هیئت‌های مذهبی و مجموعه‌های مردمی سخن گفته است. با این حال جزئيات کمک‌های مالی روشن نيست.
اتکا به هیئت‌های مذهبی نیز به‌تنهایی منشأ نهایی منابع را روشن نمی‌کند. این مجموعه‌ها ممکن است از کمک‌های مردمی یا حمایت نهادهای مذهبی، فرهنگی و شهری استفاده کنند. اما برای تعیین سهم پول عمومی در تجمعات مشخص، باید اسناد هزینه و محل تأمین اعتبار همان برنامه‌ها منتشر شود؛ صرف دریافت حمایت عمومی توسط یک هیئت، اثبات نمی‌کند هزینه تجمع مورد بحث از همان محل پرداخت شده است.
عضو شورای شهر: هزینه خارج از ردیف مصوب قابل پیگیری است
تشکری هاشمی، عضو شورای شهر تهران، گفته از محل دقیق تأمین اعتبار تجمعات اطلاع ندارد، اما شهرداری در حوزه فعالیت‌های فرهنگی بخشی از هزینه برنامه‌ها را پرداخت می‌کند.
او تأکید کرده است اگر هزینه‌ها در چارچوب فعالیت فرهنگی و بودجه مصوب شورا باشد، اشکالی ندارد، اما پرداخت خارج از ردیف‌های مصوب قابل پیگیری است. این اظهارات تأیید مبلغی مشخص برای تجمعات یا اثبات تخلف مالی نیست؛ بلکه ضابطه‌ای را بیان می‌کند که بررسی هزینه‌ها باید بر اساس آن انجام شود.
تشکری هاشمی اصل تجمعات را در دفاع از نظام و کشور می‌داند و می‌گوید سوءاستفاده احتمالی را نباید به حساب همه شرکت‌کنندگان گذاشت. او وعده داده در صورت دریافت اطلاعات بیشتر، موضوع تأمین هزینه‌ها را بررسی کند.
در تهران، برجسته‌شدن علیرضا زاکانی و جریان نزدیک به او در فضای برخی برنامه‌ها، به انتقادهایی درباره کارکرد سیاسی و انتخاباتی تجمعات دامن زده است. با این حال، رقم هزینه شهرداری و میزان استفاده از امکانات عمومی برای فعالیت جناحی، مستند نشده و همچنان نیازمند شفاف‌سازی است.
برگزارکننده مشهد: هدف اولیه، امنیت داخلی بود
سیدمحمدمهدی طباطبایی، مسئول هیئت غدیریون و از برگزارکنندگان تجمعات شبانه در مشهد، آغاز این برنامه‌ها را به نگرانی درباره امنیت داخلی پیوند می‌زند. او می‌گوید در کنار تهدید خارجی، احتمال اقدام معترضان نیز مطرح بود و سپس حمایت از نیروهای حافظ امنیت اهمیت پیدا کرد.
این روایت، وجهی از تجمعات را نشان می‌دهد که در عنوان همبستگی در برابر جنگ کمتر دیده می‌شود: حضور مستمر حامیان حکومت در خیابان، با هدف مهار احتمال اعتراض داخلی. طباطبایی معتقد است تجمعات در مسیر اهداف خود مؤثر بوده‌اند.
او درباره منابع مالی رقم یا سندی ارائه نکرده، اما گفته است حتی اگر به افراد فعال در میدان کمک‌هزینه پرداخت شود، در برابر زمانی که صرف می‌کنند زیاد نیست.
طباطبایی در پاسخ به انتقاد از توهین و نفرت‌پراکنی نیز گفته برخی منتقدان با نظام و انقلاب مخالف‌اند. او احتمال سوءاستفاده مالی را کم می‌داند، اما نظارت نهادهای امنیتی و انتظامی را لازم می‌شمارد و برای توضیح ضرورت مدیریت تجمعات، از تمثیل سوپاپ دیگ زودپز استفاده می‌کند.
تذکرهای وزارت کشور؛ مسئول هر میدان هنوز روشن نیست
وزارت کشور پیش‌تر از تذکر درباره دوقطبی‌سازی خبر داده بود. محمد بطحایی، معاون وزیر کشور، در خرداد گفته بود در سه مورد تذکر داده‌اند؛ یک مورد به تشکل و دو مورد به افراد مربوط بوده، بدون آنکه نام آن‌ها اعلام شود.
علی زینی‌وند، سخنگوی وزارت کشور، نیز در ۲۸ شهریور گفته بود در صورت تشخیص دوقطبی‌سازی سازمان‌یافته، دستگاه‌های مسئول وارد عمل می‌شوند و در مواردی برخورد قضایی نیز صورت گرفته است. رویداد۲۴ از اعلام بازداشت یکی از فعالان سازمان‌دهی تجمعات در هفته گذشته خبر داده، اما سرنوشت پرونده و اثبات اتهام‌های او در متن ارائه‌شده روشن نیست.
برای اداره میدان انقلاب، یک سابقه مشخص هم وجود دارد: تسنیم در اطلاعیه برنامه ۱۰ فروردین، از «سازمان هیئت و تشکل‌های دینی» به‌عنوان برگزارکننده نام برده بود. این اطلاعیه فقط مسئولیت همان برنامه را نشان می‌دهد و نمی‌توان آن را به همه شب‌ها تعمیم داد. درباره شبی که بنر برکناری پزشکیان نمایش داده شد، مسئول انتخاب سخنران و اداره تریبون در متن‌های موجود مشخص نشده است.
تجمعات شبانه اکنون با چند پرسش هم‌زمان روبه‌رو هستند: چه کسی برای تریبون تصمیم می‌گیرد، هزینه‌ها از چه محلی پرداخت می‌شود، امکانات عمومی با چه مجوزی در اختیار برگزارکنندگان قرار می‌گیرد و چه نهادی پاسخ‌گوی پیامدهای شهری، از ترافیک و آلودگی صوتی تا محدودشدن استفاده دیگر شهروندان از میدان‌هاست؟
از اخبار روز