دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵
اعتراض هزاران کارگر صنعت پوشاک بنگلادش برای افزایش حداقل مزد طی روزهای اخیر به مراکز اصلی این صنعت در داکا و اطراف آن گسترش یافته است. کارگران خواهان افزایش مزد ماهانه به ۳۰هزار تاکا، حدود ۲۴۵ دلار، هستند؛ بیش از دو برابر حداقل مزد کنونی. فشار اعتراض‌ها سرانجام دولت را وادار کرد روز یکشنبه یک هیئت شش‌نفره تازه برای بازنگری مزدها تشکیل دهد، اما تظاهرات پس از اعلام این تصمیم نیز ادامه یافت.
کارگران روز یکشنبه ۱۰ آبان از ساعت‌های اولیهٔ صبح خیابان‌ها و چهارراه‌های میروپور در داکا را مسدود کردند. در غازی‌پور نیز صدها نفر بخش‌هایی از بزرگراه داکا-تانگایل را بستند. پلیس در میروپور با باتوم، ماشین آب‌پاش، نارنجک صوتی، و گاز اشک‌آور به تجمع‌کنندگان حمله کرد و میان دو طرف درگیری روی داد. در جریان ناآرامی‌ها یک خودرو پلیس نیز به آتش کشیده شد.
دامنهٔ اعتراض‌ها تنها به پایتخت محدود نمانده است. در آشولیا، یکی از مهم‌ترین مراکز تولید پوشاک، کارگران کارخانه‌های متعدد دست از کار کشیدند و به خیابان آمدند. روز شنبه ۹ آبان حدود ۵۰ کارخانه در آشولیا و غازی‌پور و تقریباً تمام واحدهای تولیدی بزرگ در بخش‌هایی از میروپور به‌طور موقت تعطیل شدند. روز یکشنبه نیز تولید در شماری از کارخانه‌ها دوباره متوقف شد.
ریشهٔ اصلی اعتراض‌ها شکاف فزاینده میان مزد و هزینهٔ زندگی است. حداقل مزد صنعت پوشاک از دسامبر ۲۰۲۳ ماهانه ۱۲هزار و ۵۰۰ تاکا تعیین شده و از آن زمان تغییر نکرده است. تورم رسمی بنگلادش در سپتامبر امسال ۸٫۳۴درصد بود؛ در همان ماه رشد مزدها تنها ۷٫۹درصد گزارش شد. داده‌های رسمی نشان می‌دهد که در بنگلادش ۵۶ ماه متوالی رشد قیمت‌ها از رشد مزدها بیشتر بوده و قدرت خرید مزدبگیران پیوسته کاهش یافته است.
گزارش‌های میدانی تصویر روشن‌تری از زندگی کارگران ارائه می‌کنند. نمایندگان کارگری می‌گویند برخی کارگران برای رساندن درآمد ماهانه خود به ۱۹ تا ۲۰ هزار تاکا ناچارند روزانه ۱۵ تا ۱۶ ساعت، با احتساب اضافه‌کاری، کار کنند. حتی این درآمد نیز برای پرداخت اجاره، خوراک، تحصیل کودکان، و درمان کافی نیست. اجاره اتاق‌هایی که چند سال پیش حدود ۲۵۰۰ تاکا بود در مواردی به ۷۵۰۰ تاکا رسیده است.
محسینه بیگم، کارگر ۴۵ ساله‌ای که ۱۸ سال است در صنعت پوشاک کار می‌کند، به «دیلی استار» گفته است با اضافه‌کاری ماهانه ۱۸ تا ۲۰ هزار تاکا درآمد دارد، اما ۸ هزار تاکای آن فقط صرف اجاره خانه می‌شود. یک کارگر دیگر در اعتراض‌های اخیر خواسته کارگران را چنین خلاصه کرده است: «یا قیمت کالاهای ضروری را پایین بیاورید یا مزد ما را بالا ببرید تا بتوانیم زندگی کنیم.»
مطالبه ۳۰ هزار تاکایی تنها از سوی تجمع‌کنندگان مطرح نشده است. شورای بنگلادش اتحادیه جهانی اینداستریال (IndustriALL) چند روز پیش حداقل مزد ۳۲هزار و ۸۵ تاکا، حدود ۲۶۰ دلار، را پیشنهاد کرد و افزایش قیمت مواد غذایی، سوخت، حمل‌ونقل و درمان را دلیل این مطالبه دانست. این رقم حتی اندکی بیشتر از خواست اصلی اعتراض‌های خیابانی است.
دولت اکنون هیئتی شش‌نفره شامل نمایندگان دولت، کارفرمایان، و کارگران تشکیل داده است. وزیر کار از کارگران خواسته به کارخانه‌ها بازگردند و گفته تعطیلی تولید می‌تواند سفارش‌های صادراتی و پرداخت خریداران خارجی را مختل کند. اما کارگران علاوه بر افزایش مزد، خواهان حضور واقعی نمایندگانشان در فرایند تعیین مزد، دست برداشتن از «فهرست سیاه» فعالان کارگری، و پرداخت به‌موقع مطالبات معوق نیز هستند.
فشار اقتصادی این اعتراض‌ها برای دولت و صاحبان کارخانه‌ها کم‌اهمیت نیست. صنعت پوشاک حدود چهار میلیون کارگر را به کار گرفته و ستون اصلی صادرات بنگلادش است. بنا بر آمار انجمن تولیدکنندگان پوشاک، در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ صادرات این بخش حدود ۳۸٫۷میلیارد دلار بود و بیش از ۸۰ درصد کل صادرات کشور را تشکیل داد. همین وابستگی اقتصاد بنگلادش به پوشاک، قدرت توقف تولید را به مهم‌ترین ابزار چانه‌زنی کارگران تبدیل کرده است.
تشکیل هیئت مزد نخستین عقب‌نشینی دولت در برابر موج تازه اعتراض‌هاست، اما هنوز هیچ رقم تازه‌ای تصویب نشده است. مسئله اصلی همچنان پابرجاست: صنعتی که ده‌ها میلیارد دلار درآمد صادراتی ایجاد می‌کند، بر نیروی کاری استوار است که بخش بزرگی از آن برای تأمین ابتدایی‌ترین هزینه‌های زندگی به اضافه‌کاری طولانی، قرض و کاهش مصرف ضروری وابسته است.
از اخبار روز