سید محمدعلی مدرسی یزدی
یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵
از زمان قدرت‌یابی چین در جایگاه یکی از بازیگران اصلی نظام بین‌الملل، ایالات متحد آمریکا کوشیده است تا با محدودسازی نفوذ آن کشور در حوزه‌هایی نظیر فرهنگ روابط دوجانبه را بازتنظیم کند. از جمله مهم‌ترین اقدامات این حوزه پیوند زدن تبادل‌های علمی و فرهنگی با ملاحظات امنیت ملی در جهت محدودسازی بخشی از همکاری‌های آموزشی و پژوهشی با چین بوده است. اکنون مؤسسهٔ کنفوسیوس چین در آمریکا نیز هدف این اقدامات قرار گرفته است.
مؤسسات کنفوسیوس در کانون سیاست مهار فرهنگی آمریکا
در ۲۹ مه ۲۰۲۰ فرمانی صادر شد که ورود برخی دانشجویان تحصیلات تکمیلی و پژوهشگران چینی را با ویزاهای تحصیلی و پژوهشی محدود می‌کرد و به‌دنبال آن در ۱۳ اوت ۲۰۲۰ دولت ترامپ آن را در چارچوب مقابله با نفوذ سیاسی و تبلیغاتی چین، مرکز مؤسسات کنفوسیوس آمریکا را «مأموریت خارجی جمهوری خلق چین» معرفی کرد و زمینه‌ای را فراهم کرد تا، بنا به گزارش ادارهٔ پاسخ‌گویی دولت آمریکا (GAO)، این مؤسسات که تعدادشان در سال ۲۰۱۹ به ۹۶ می‌رسید تا سال ۲۰۲۵ به کمتر از ۵ شعبه کاهش پیدا کند.
این رویکرد در سال ۲۰۲۶ نیز در دستور کار دولت ترامپ قرار گرفت. بنا به گزارش رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ (اول آبان ۱۴۰۵) وزارت جنگ آمریکا مؤسسات کنفوسیوس فعال در دانشگاه‌های آمریکا را تهدیدی برای امنیت ملی معرفی کرده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، مدعی شد که ۸۰ سازمان با نام‌ها و ساختارهای متفاوت در ۳۰ دانشگاه دوباره شکل گرفته‌اند و همان هدف‌های پیشین را دنبال می‌کنند.
مؤسسات کنفوسیوس به‌مثابهٔ ابزار قدرت نرم چین
مؤسسات کنفوسیوس به‌طور معمول کلاس‌های زبان چینی برگزار می‌کنند، به تربیت و آموزش مدرسان زبان می‌پردازند، منابع و مواد آموزشی فراهم می‌کنند، آزمون‌ها و برنامه‌های مرتبط با زبان چینی را سازمان می‌دهند، و در اجرای رویدادهای فرهنگی، جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، نشست‌های علمی، و برنامه‌های تبادل دانشگاهی مشارکت دارند و برای دانشجویان و پژوهشگران فرصت‌هایی برای تحصیل یا شرکت در دوره‌های آموزشی در چین فراهم می‌کنند.
بااین‌حال، این مؤسسات صرفاً مراکزی برای ارائهٔ دوره‌های زبان چینی نیستند، بلکه در چارچوب گسترده‌تر دیپلماسی عمومی و قدرت نرم چین فعالیت می‌کنند. فراتر از این کارکردهای آموزشی و فرهنگی، این مؤسسات در چارچوب سیاست‌های گسترده‌تر چین برای تقویت تصویر بین‌المللی چین و گسترش نفوذ فرهنگی آن فعالیت می‌کنند. این مؤسسات تا سال ۲۰۲۰ با هماهنگی هانبان (Hanban) فعالیت می‌کردند و پس از بازآرایی ساختار مدیریتی، بنیاد آموزش بین‌المللی چین (CIEF) مسئولیت مدیریت این ویژند (برَند) و عملیات کلی این شبکه را بر عهده گرفت. از آنجا که این مؤسسات در ارتباط با اتحادیهٔ جوانان کمونیست چین‌اند- که در بزنگاه‌های تاریخی نظیر انقلاب فرهنگی با عنوان گارد سرخ به فعالیت می‌پرداخت- با احتیاط و نظارت بیشتری مورد توجه دولت‌های غربی قرار می‌گیرد.
اثرگذاری فرهنگی مؤسسات کنفوسیوس و رقابت بر سر تصویر بین‌المللی چین
از منظر چین، این مؤسسات در بخشی از دستگاه دیپلماسی عمومی برای تلطیف حضور و نفوذ بین‌المللی چین نقش حائز اهمیتی بازی می‌کند، به‌طوری که بر اساس نتایج پژوهشی در سال ۲۰۱۹، حضور یک مؤسسه کنفوسیوس فعال در یک منطقه (تا شعاع ۲۵ کیلومتری) لحن گزارش‌های رسانه‌یی محلی دربارهٔ چین را به‌طور میانگین حدود ۶٪ در مقایسه با مناطق فاقد مؤسسهٔ فعال بهبود بخشیده است. علاوه بر این، ارزیابی داده‌های افکار عمومی نیز نشان می‌دهد که استقرار این مؤسسات احتمال ابراز دیدگاه مثبت شهروندان محلی در مورد نقش و عملکرد چین را ۴درصد افزایش داده است.
ادعای اخیر هگست که از تداوم رویکرد تقابلی و سیاست‌های سخت‌گیرانهٔ دولت ترامپ در قبال چین از دورهٔ نخست ریاست‌جمهوری ترامپ حکایت دارد بیانگر اهمیت فزایندهٔ مؤسسات کنفوسیوس در بُعد فرهنگی رقابت میان دو کشور است. اهمیت این مؤسسات برای چین صرفاً در ترویج زبان و فرهنگ این کشور خلاصه نمی‌شود، بلکه در ظرفیت آنها برای اثرگذاری بر برداشت‌ها و نگرش‌های جوامع خارجی در مورد چین و جایگاه بین‌المللی آن نیز نهفته است. عرصه‌ای که در آن، علاوه بر توانایی مادّی کشورها، چگونگی بازنمایی و پذیرش بین‌المللی قدرت آنها را نیز به نمایش می‌گذارد.
از وبگاه اندیشکدهٔ تهران