عکس از Prensa Latina
جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵
یکی از عجیب‌ترین رخدادهای بازار انرژی در ماه اکتبر این است که با وجود ادامهٔ جنگ و ناامنی در منطقه غرب آسیا، صادرات نفت کشورهای خلیج فارس دوباره افزایش یافته است. اما پشت این بازگشت ظاهری به شرایط عادی بحران پرهزینه‌ای در جریان است: جهش هزینهٔ حمل‌ونقل و بیمهٔ نفت‌کش‌ها.
بر اساس گزارش‌های بازار حمل‌ونقل دریایی، نرخ اجارهٔ روزانه برخی نفت‌کش‌های غول‌پیکر در مسیر خلیج فارس به شرق آسیا در ماه اکتبر از ۱٫۴میلیون دلار نیز عبور کرده است که در مقایسه با شرایط پیش از بحران، افزایش بسیار زیادی نشان می‌دهد. در برخی مقایسه‌های بازار هزینهٔ حمل به بیش از ۱۲برابر سطح مبنا رسیده است.
اما چرا حمل نفت تا این اندازه گران شده است؟
افزایش حمله به کشتی‌ها، هزینهٔ بیمهٔ جنگ، محدودیت عبور از مسیرهای معمول، و استفاده از مسیرهای جایگزین زمان سفر نفت‌کش‌ها را افزایش داده است. از سوی دیگر، بخشی از ناوگان نفت‌کش‌های بزرگ در عملیات انتقال نفت میان کشتی‌ها یا جابه‌جایی‌های کوتاه در خلیج فارس درگیر شده و تعداد کشتی‌های آزاد برای حمل کردن محموله‌های جدید کاهش یافته است.
این تغییرات مستقیماً بر اقتصاد تجارت نفت اثر می‌گذارد. پالایشگاه‌های آسیایی، که پیش‌تر نفت را از مناطق مختلف جهان خریداری می‌کردند، اکنون با هزینه‌های حمل بسیار هنگفت‌تری مواجه‌اند. برخی خریداران به نفت‌کش‌های کوچک‌تر، قراردادهای بلندمدت حمل، یا خرید نفت با شرط تحویل در مقصد روی آورده‌اند. تولیدکنندگان نیز برای حفظ کردن مشتریانشان ناچار شده‌اند بخشی از هزینهٔ حمل را بپذیرند یا تخفیف بیشتری بدهند.
نکتهٔ مهم این است که افزایش صادرات لزوماً به معنای افزایش سود صادرکنندگان نیست. وقتی هزینهٔ حمل، بیمه، و ریسک معامله افزایش می‌یابد، بخشی از درآمد اضافی ناشی از قیمت بیشتر نفت صرف جبران همین هزینه‌ها می‌شود.
برای اقتصاد جهانی نیز پیامد این وضع روشن است: حتی اگر کمبود نفت کاهش یابد، هزینهٔ رساندن آن به پالایشگاه‌ها می‌تواند قیمت تمام‌شدهٔ انرژی را بالا نگه دارد.
این تحول برای ایران نیز درس مهمی دارد. در تجارت بین‌الملل، دسترسی به منابع طبیعی به‌تنهایی کافی نیست؛ امنیت مسیرهای صادراتی، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، بیمه، و دسترسی به بازارهای جهانی بخش مهمی از مزیت رقابتی کشورها را تشکیل می‌دهد.
بازار نفت امروز با واقعیت تازه‌ای روبه‌روست: ممکن است نفت به‌اندازهٔ کافی وجود داشته باشد، اما انتقال نفت به مشتری همچنان گران، دشوار، و پُرریسک باشد.
منابع: Reuters، Bloomberg و گزارش‌های بازار حمل‌ونقل دریایی | اکتبر ۲۰۲۶