چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵
م. حامد – اندیشهٔ نو: خبر بسته شدن مرزهای ایران با همسایگان یا محدود کردن رفت‌وآمد مسافری یا تجاری از مرزهای ایران این روزها زیاد بر سر زبان‌هاست. پاکستان، عراق،
مرزها را برای چه می‌بندند؟
به‌طور کلی، بسته شدن مرزها دلایل سیاسی، امنیتی، نظامی، بهداشتی، یا فنی دارد و لزوماً به معنای جنگ یا بحران بزرگ نیست.
مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:
- تنش‌های امنیتی و نظامی: اگر در منطقهٔ مرزی درگیری، حمله، تهدید امنیتی یا عملیات نظامی رخ دهد، دو کشور ممکن است برای حفظ امنیت مسافران و کامیون‌ها مرز را موقتاً ببندند.
- کنترل مهاجرت و تردد: گاهی برای جلوگیری از ورود یا خروج غیرقانونی افراد مرزها محدود یا بسته می‌شوند.
- مسائل بهداشتی: مانند دوران همه‌گیری کرونا که بسیاری از مرزهای جهان برای مدتی بسته شدند.
- مشکلات فنی و زیرساختی: خسارت دیدن جاده‌ها، پل‌ها، گمرک، یا تأسیسات مرزی می‌تواند باعث توقف تردد شود.
- روابط سیاسی: اختلاف‌های دیپلماتیک یا تصمیم‌های دولت‌ها گاهی به محدودیت‌های مرزی منجر می‌شود.
- رویدادهای ویژه: در برخی مناسبت‌ها، زیارت‌های گسترده، انتخابات، یا شرایط فوق‌العاده، تردد از بعضی گذرگاه‌ها به‌طور موقت متوقف یا مدیریت می‌شود.
به گزارش زومان، از مجموع ۱۴ مرز بررسی‌شده، ۱۰ مرز باز است، دو مرز به‌طور کامل بسته شده، و فعالیت‌ها در دو مرز دیگر با محدودیت صورت می‌گیرد. به این ترتیب، با وجود بسته شدن کامل شماری از مرزهای زمینی کشور و متوقف شدن آمدوشد مسافر و کالا از آنها، فعالیت در اغلب گذرگاه‌های مورد بررسی جریان دارد. حدود ۷۱درصد گذرگاه‌های مرزی همچنان باز است، اما وضع رفت‌وآمد مسافری و تجاری در همهٔ آنها یکسان نیست.
از نظر آمدوشد مسافری، در پنج مرز شلمچه، پیشین، ریمدان، تمرچین، و کیله عبور و مرور مسافران برقرار است. در مقابل، رفت‌وآمد مسافری در دو مرز چذابه و میرجاوه متوقف شده است.
حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق، گفت که تعطیلی گذرگاه چذابه (الشیب) به‌علت نبود آمادگی فنی و توسعه‌یی است.
در بخش تجاری نیز فعالیت صادرات و واردات یا جابه‌جایی کالا در چهار مرز شلمچه، ماهی‌رود، تمرچین، و کیله تأیید شده است.
در دو مرز چذابه و میرجاوه فعالیت متوقف شده و در دو مرز پیشین و ریمدان نیز عبور و مرور کالا متوقف است.
بیشترین محدودیت‌ها در سیستان و بلوچستان
مقایسهٔ استانی نشان می‌دهد که سیستان و بلوچستان بیشترین تعداد گذرگاه‌های دارای محدودیت را در میان پنج استان بررسی‌شده دارد. از سه گذرگاه نام‌برده‌شده در این استان، مرز میرجاوه کاملاً بسته است و مرزهای پیشین و ریمدان نیز با وجود توقف عبور و مرور کالا، همچنان امکان رفت‌وآمد مسافری برقرار است.
در خوزستان، از دو مرز بررسی‌شده، شلمچه برای عبور مسافر و بار فعال است، اما چذابه به‌طور کامل بسته شده است.
در مقابل، کرمانشاه با شش گذرگاه باز بیشترین تعداد مرزهای فعال اعلام‌شده را در میان استان‌های مورد بررسی دارد. هر شش مرز این استان باز است.
در آذربایجان غربی نیز هر دو مرز تمرچین و کیله بدون محدودیت اعلام‌شده در بخش مسافری و تجاری فعالیت می‌کنند. مرز ماهی‌رود در خراسان جنوبی هم با ظرفیت کامل فعال است و مبادلات تجاری با افغانستان ادامه دارد.
وضع کنونی مرزهای زمینی کشور
| مرز | تردد مسافری | تردد تجاری |
|---|---|---|
| چذابه (خوزستان، مرز عراق/ العماره) | ❌ | ❌ |
| شلمچه (خوزستان، مرز عراق/بصره) | ✅ | ✅ |
| پیشین (سیستان و بلوچستان، مرز پاکستان/مَند) | ✅ | ❌ |
| ریمدان (سیستان و بلوچستان، مرز پاکستان/گُبد و گوادر) | ✅ | ❌ |
| میرجاوه (سیستان و بلوچستان، مرز پاکستان/کُویته) | ❌ | ❌ |
| خسروی (کرمانشاه، مرز عراق/منذریه) | ✅ | ✅ |
| پرویزخان (کرمانشاه، مرز عراق/خانقین در اقلیم کردستان) | ✅ | ✅ |
| سومار (کرمانشاه، مرز عراق/مَندَلی) | ✅ | ✅ |
| تیله‌کوه (کردستان، مرز عراق/اقلیم کردستان عراق) | ✅ | ✅ |
| شوشمی (کرمانشاه، اقلیم کردستان عراق) | ✅ | ✅ |
| شیخ‌صله (کرمانشاه، مرز عراق/حلبچه در اقلیم کردستان عراق) | ✅ | ✅ |
| ماهی‌رود (خراسان جنوبی، مرز افغانستان/فراه) | ✅ | ✅ |
| تمرچین (آذربایجان غربی، مرز عراق/حاجی عمران در اقلیم کردستان عراق) | ✅ | ✅ |
| کیله (آذربایجان غربی، مرز عراق/قلعه‌دیزه در اقلیم کردستان عراق) | ✅ | ✅ |
روایت‌های متفاوت دربارهٔ بسته شدن مرزها
علت بسته شدن گذرگاه‌های مرزی با عراق معمولاً نگرانی‌های امنیتی ناشی از تحولات داخل عراق یا منطقه ذکر شده است، هرچند هر دولت روایت خودش را بیان می‌کند.
برای مثال، در مورد بسته شدن مرز چذابه (الشیب) هم گفتیم که حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق، گفته است که تعطیلی این گذرگاه به‌علت نبود آمادگی فنی و توسعه‌یی است. برخی از مقام‌های عراقی هم گفته‌اند که مرز چذابه (الشیب) برای بازبینی ترتیبات امنیتی بسته شده است و عراق قصد دارد تجهیزات جدید بازرسی و کشف قاچاق در این گذرگاه نصب کند. یک مقام مرزی عراقی هم گفته تدابیر امنیتی موجود در این مرز «کافی نیست» و باید تقویت شود تا از ورود و خروج مواد و کالاهای ممنوع جلوگیری شود. برخی گزارش‌ها (از جمله العربیه) به نقل از منابع سیاسی عراقی هم مدعی‌اند که آمریکا بغداد را برای محدود کردن تجارت مرزی با ایران زیر فشار گذاشته است، گرچه این موضع رسمی دولت عراق نیست.
گمانه‌زنی‌های غیررسمی هم می‌شود که این اقدامات را به مسائل گسترده‌تر امنیتی میان ایران و عراق، از جمله موضوع گروه‌های مسلح کُرد ارتباط می‌دهد.
یا در مورد پاکستان، مقام‌های ایالت بلوچستان پاکستان اعلام کرده‌اند که توقف تجارت در گذرگاه‌های تفتان-میرجاوه و گبد-ریمدان با هدف «رسیدگی به نگرانی‌های امنیتی»، «مبارزه با قاچاق»، و «بهبود مدیریت مرزی» انجام شده است. اما از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجی ایران، گفته است که طرف پاکستانی این وضع را ناشی از «مشکلات فنی» و لزوم اجرای برخی «تدابیر احتیاطی» یا به‌روزرسانی فرایندهای مرزی عنوان کرده و دو طرف در حال رایزنی برای حل مسئله‌اند.
از طرف دیگر، پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، هم گفته که واردکنندگان پاکستانی برای ورود کالا از ایران به ارائهٔ فرم الکترونیکی واردات به شبکه بانکی نیاز دارند و محدودیت‌های بانکی مربوط به تحریم‌های ایران انجام این فرایند را دشوار کرده و می‌تواند صادرات ایران به پاکستان را عملاً متوقف کند.