دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
«سلام، شکستگان سال‌های سیاه، تشنگان آزادی، خواهران و برادرانم، سلام!
عضو کانون نویسندگان ایران هستم و با حفظ استقلال اندیشهٔ خود و پذیرش تمام مسئولیت آن، از پایگاه کانون نویسندگان ایران با شما حرف می‌زنم و برایتان شعر می‌خوانم.»
(سعید سلطان‌پور – شب پنجم)
شب‌های شعر و سخرانیِ گوته (ده شب)، یا به تعبیر دقیق‌تر «شب‌های نویسندگان و شاعران ایران»، در مهر ۱۳۵۶، از بزرگ‌ترین حرکت‌های فرهنگی-سیاسی نویسندگان مستقل و آزادی‌خواه بر ضد سانسور و قلع و قمع فرهنگی در تاریخ معاصر است.
دههٔ ۱۳۴۰ مبارزات مردمی ایران در برابر استبداد فراگیر و ستمگری روزافزون حکومت پهلوی آغاز شد. در دههٔ ۱۳۵۰، با استیلای همه‌جانبهٔ ستم و سرکوب در تمامی ساحت‌های اجتماعی ایران و گسترش تنگناهای اقتصادی، شعله‌های انقلاب فروزان شد. در این میان، حکومت به یاری مزدوران خود محدودیت‌ها را بیش از پیش شدت بخشید. فهرست مطوّل نویسندگان زندانی و ممنوع القلم، تک‌حزبی شدن فضای سیاسی ایران، فقدان مطبوعات آزاد، به زندان افکندن افراد به جرم خواندن کتب ممنوعه، شکنجهٔ طاقت‌سوز و تاب‌رُبای دگراندیشان و آزادی‌خواهان در سلول‌های مخوف ساواک و… بخش اندکی از سانسور تحمیلی حکومت شاه در دههٔ ۱۳۵۰ پنجاه بود.
فعالیت‌های کانون نویسندگان ایران زیر فشار ساواک از سال ۱۳۴۹ به خاموشی گرایید و دورهٔ دوم فعالیت آن از اواخر سال ۱۳۵۵ و اوایل سال ۱۳۵۶ آغاز شد. شب‌های گوته با کوشش‌های اعضای کانون نويسندگان ایران در همکاری با انستیتو گوته تهران (مؤسسهٔ فرهنگی آلمان) از ۱۸ تا ۲۷ مهر همین سال در باغ انجمن فرهنگی روابط ایران-آلمان برگزار شد. در این ده شب تعداد بسیار زیادی از اعضای کانون نویسندگان ایران، نویسندگانی از طیف‌های گوناگون فکری و عقیدتی، در مخالفت با سانسور گستردهٔ حاکم بر جامعهٔ ایران به شعرخوانی و سخنرانی پرداختند. سخنرانی در باب ضرورت آزادی بیان و اندیشه و قلم و اهمیت آن در زندگی اجتماعی مردم، دفاع از آزادی نشر کتاب، انتقاد از تهدید و ارعاب و سانسور نویسندگان مستقل، نقد بنیادین سانسور و خفقان فکری، تحلیل عواقب ویرانگر فرهنگی و اجتماعی سانسور، و همچنین شعرخوانی پُرحرارت برخی شاعران که شور انقلابی هزاران جوان را برانگیخت، بخشی از وقايع این ده شب بود. رویدادی که با استقبال کم‌نظیر مردم روبه‌رو شد، چنان‌که در شب‌های پایانی آن شمار مخاطبانش به بیش از ده‌هزار نفر رسید.
رویداد ده شب صدای بلند اعتراض آزادی‌خواهان و روشنفکران بود و باید از آن به‌عنوان بخشی از تاریخ مبارزات مردم ایران بر ضد سانسور، ستم، و سرکوب یاد کرد. صدایی طنین‌افکن و انقلابی که چندی بعد به‌شکلی دیگر در سراسر خیابان‌های ایران به گوش رسید. در جریان برگزاری ده شب گوته، همهٔ نویسندگان و شاعرانی که دغدغهٔ آزادی، امحای سانسور، رفع تبعیض، پایان خفقان، و برقراری دادگری اجتماعی داشتند آشکارا با نیرو بخشیدن به جریان ترقی‌خواه انقلاب بر اوراق تاریخ آزادی‌خواهی نقشی ماندگار حک کردند.
پس از انقلاب مردمی ایران و در سال ۱۳۵۸ کانون نويسندگان ایران قصد آن داشت به‌منظور بزرگداشت حرکت انقلابی «ده شب گوته» برنامه‌ای مشابه برگزار نماید، اما عُمّال حکومت نوخاستهٔ اسلامی، که به قصد قبضه کردن قدرت با برپایی سانسوری نوظهور و ارتجاعی به کتاب‌سوزان، ضرب‌وشتم فروشندگان جراید، و بستن مطبوعات مشغول بودند، مانع برگزاری برنامه‌ای مشابه با شب‌های گوته شدند. بدین‌سان، سانسور و سرکوب به هیئتی نو جایگزین سانسور دوران پهلوی شد و اندک‌اندک بر بسیاری از ساحت‌های اجتماعی، فرهنگی، و سیاسی ایران سایه افکند.
از کانال تلگرام کانون نویسندگان ایران