شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵
دکتر سید منصور گتمیری، رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن اشاره به گستردگی جامعهٔ فارغ‌التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی گفت: «این دانشگاه با توجه به پیشینه تاریخی‌اش طی حدود ۹۳ سال فعالیت رسمی دانشگاهی شمار زیادی از دانش‌آموختگان را در رشته‌های مختلف تربیت کرده است. برآوردها نشان می‌دهد تعداد فارغ‌التحصیلان این دانشگاه از ۱۵۰هزار نفر فراتر رفته، اما به‌دلیل گذشت چندین دهه از فعالیت دانشگاه و در دسترس نبودن اطلاعات برخی از دانش‌آموختگان قدیمی، همهٔ این افراد در سامانه‌های ارتباطی دفتر ثبت نشده‌اند.»
او افزود: «در حال حاضر بیش از ۶۰ تا ۶۵هزار رکورد از دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران در اختیار دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان قرار دارد که امکان برقراری ارتباط با این افراد از طریق آنها فراهم است. این ارتباط از مسیر دفاتر مستقر در دانشکده‌های مختلف، دفاتر استانی، شعبه بین‌المللی دانشگاه در شهر بوداپستِ مجارستان، و کانون‌های فارغ‌التحصیلان به تفکیک سال فراغت از تحصیل دنبال می‌شود.»
تضعیف انگیزهٔ ماندن؛ چالش‌های مهاجرت دانش‌آموختگان
رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به روند مهاجرت فارغ‌التحصیلان این دانشگاه تصریح کرد: «مهاجرت دانش‌آموختگان در سال‌های اخیر همچنان ادامه دارد و به نظر می‌رسد انگیزهٔ ماندن در کشور برای بخشی از آنان کاهش یافته است، مگر اینکه برای این مسئله چاره‌اندیشی اساسی شود و زمینه‌های لازم برای افزایش جذابیت ماندن در داخل کشور فراهم شود.»
گتمیری با بیان اینکه مهاجرت دانش‌آموختگان پس از پایان دوره‌های تحصیلی دانشگاهی بیشتر مشاهده می‌شود، توضیح داد: «مهاجرت در سن کمتر و پیش از ورود به دانشگاه به دلایل مختلف با دشواری‌های بیشتری همراه است. اما پس از پایان دورهٔ کارشناسی، کارشناسی ارشد، یا دکتری حرفه‌یی، بخشی از دانش‌آموختگان، به‌ویژه در رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی، و داروسازی، به ادامهٔ تحصیل یا فعالیت حرفه‌یی در خارج از کشور تمایل پیدا می‌کنند.»
او ادامه داد: «در رشته‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد، مسیر مهاجرت در برخی رشته‌ها هموارتر است و دانش‌آموختگان می‌توانند با ارائه و ترجمه مدارک تحصیلی‌شان برای ادامه مسیر در خارج از کشور اقدام کنند.»
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد: «در سال‌های اخیر رشته‌های پرستاری نیز برای مهاجرت مورد توجه قرار گرفته‌اند، زیرا که پذیرش مدارک و فراهم شدن امکان فعالیت حرفه‌یی برای دانش‌آموختگان این رشته در برخی کشورهای مقصد، در مقایسه با رشته‌هایی مانند پزشکی و دندان‌پزشکی و داروسازی، با سهولت بیشتری همراه است.»
او با تأکید بر هزینه‌های صرف‌شده برای تربیت نیروی انسانی متخصص در کشور اظهار کرد: «برای آموزش دانشجویان و تربیت فارغ‌التحصیلان در رشته‌های مختلف، حتی در مقاطع کارشناسی، هزینه‌های قابل‌توجهی از نظر مالی و اقتصادی صرف می‌شود. با این حال، بخشی از این نیروهای آموزش‌دیده پس از فارغ‌التحصیلی به کشورهای دیگر می‌روند و کشورهای مقصد از ظرفیت تخصصی آنان بهره‌مند می‌شوند.»
گتمیری افزود: «برخی از دانش‌آموختگان ممکن است هزینه‌های مربوط به تعهدهایشان را به دولت پرداخت کنند و با وجود این تصمیم به مهاجرت بگیرند. برخی دیگر نیز پس از انجام تعهد خدمت کشور را ترک می‌کنند. از این رو، صرف تربیت نیروی متخصص برای حفظ این سرمایه انسانی در داخل کشور کافی نیست و باید برای تقویت انگیزهٔ ماندن و بازگشت دانش‌آموختگان نیز برنامه‌ریزی کرد.»
نقش شرایط رفاهی و فرصت‌های علمی در تصمیم به مهاجرت
او با بیان اینکه شرایط زندگی و فرصت‌های علمی و حرفه‌یی در تصمیم دانش‌آموختگان برای ماندن یا مهاجرت مؤثر است، گفت: «هر اندازه شرایط رفاهی و امکاناتی که فرد پس از مهاجرت به آن دسترسی پیدا می‌کند مناسب‌تر باشد، احتمال ماندن او در کشور مقصد نیز افزایش می‌یابد. در مقابل، هرچه بتوانیم انگیزه‌ها و جذابیت‌های داخل کشور را تقویت کنیم، زمینهٔ بازگشت دانش‌آموختگان پس از پایان دوره‌های تحصیلی و تخصصی آنها نیز بیشتر فراهم می‌شود.»
دانشگاه‌های معتبر با فرصت‌های علمی نخبگان را جذب می‌کنند
گتمیری درباره ویژگی‌های دانش‌آموختگانی که بیشتر در معرض مهاجرت قرار دارند، گفت: «دانشجویانی که رتبه‌های برتر دارند یا توانمندی‌هایشان را در حوزهٔ پژوهش، انتشار مقاله و فعالیت‌های علمی نشان داده‌اند، معمولاً سوابق علمی قابل ارائه‌تری دارند و می‌توانند از این سوابق برای پذیرش در دانشگاه‌های معتبر استفاده کنند.»
او افزود: «دانشگاه‌های بزرگ و معتبر دنیا به سوابق علمی و پژوهشی متقاضیان توجه می‌کنند و دانشجویانی که مستندات بیشتری از توانمندی‌های علمی‌شان ارائه می‌دهند امکان بیشتری برای جلب نظر این دانشگاه‌ها دارند. در چنین شرایطی، فرصت‌های علمی و پژوهشی کشور مقصد می‌تواند در تصمیم فرد برای ادامه مسیر تحصیلی و حتی ماندن در آن کشور مؤثر باشد.»
او در پاسخ به پرسشی دربارهٔ تعداد دقیق فارغ‌التحصیلان مهاجرت‌کرده دانشگاه علوم پزشکی تهران توضیح داد: «آمار رسمی مهاجرت نیروهای تخصصی در اختیار نهادهای مرتبط، از جمله وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی، و سازمان نظام پرستاری است و دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه آمار دقیق و رسمی در این زمینه ندارد.»
گتمیری با بیان اینکه برآورد اولیه از حضور بیش از ۱۰هزار نفر از دانش‌آموختگان دانشگاه طی سال‌ها در خارج از کشور حکایت دارد، گفت: «در میان رشته‌های مختلف، پزشکی در صدر رشته‌های مرتبط با مهاجرت دانش‌آموختگان قرار دارد و پس از آن رشته‌هایی مانند دندان‌پزشکی، داروسازی، و دیگر رشته‌ها مطرح‌اند. با این حال، این رقم برآوردی است و برای اعلام آمار دقیق باید اطلاعات مراجع رسمی بررسی شود.»
او با اشاره به حضور شماری از دانش‌آموختگان دانشگاه در مراکز علمی و حرفه‌یی خارج از کشور خاطرنشان کرد: «هرچند مهاجرت گستردهٔ دانش‌آموختگان را نمی‌توان اتفاقی خوشایند دانست، اما برخی از این افراد در سطح علمی برجسته‌ای فعالیت می‌کنند و می‌توانند برای دانشگاه و کشور مایهٔ افتخار باشند. از این رو، باید ارتباط با این افراد حفظ شود و رفت‌وآمد علمی و حرفه‌یی آنان به کشور تسهیل شود تا امکان استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی آنها نیز فراهم باشد.»