شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵
جنگ یمن با تشدید نبرد بر سر شهر تعز وارد مرحله تازه‌ای شده است. نیروهای دولت صنعا با قطع جاده اصلی ارتباط تعز با عدن، سومین شهر بزرگ یمن را در محاصره قرار داده‌اند و نیروهای دولت عدن، تحت حمایت عربستان سعودی، با پشتیبانی حملات هوایی ائتلاف سعودی برای شکستن محاصره تلاش می‌کنند. هم‌زمان، حملات موشکی و پهپادی انصاراله به تأسیسات نفتی و فرودگاه‌های عربستان و حمله اخیر به کاخ ریاست‌جمهوری در عدن، دامنه جنگ را گسترش داده است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ ایران و آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز ادامه دارد و دو مسیر راهبردی انتقال انرژی جهان، هرمز و باب‌المندب، هم‌زمان به کانون تنش نظامی تبدیل شده‌اند.
گزارش روز جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ رویترز نشان می‌دهد که شهر تعز به مهم‌ترین میدان نبرد در جنگ داخلی یمن تبدیل شده است؛ جنگی که پس از چهار سال آتش‌بس نسبی، تابستان امسال بار دیگر شعله‌ور شد. نیروهای دولت صنعا در هفته‌های اخیر با پیشروی در مناطق کوهستانی جنوب تعز و تصرف بخش‌هایی از جاده ارتباطی این شهر با عدن، موفق شده‌اند حلقه محاصره را تکمیل کنند. در مقابل، نیروهای وابسته به دولت عدن با حمایت جنگنده‌های عربستان در تلاش‌اند مناطق ازدست‌رفته را بازپس بگیرند، اما تا میانه ماه اکتبر نتوانسته‌اند محاصره شهر را بشکنند.
چرا تعز برای سرنوشت جنگ یمن اهمیت دارد؟
تعز آخرین پایگاه مهم شهری نیروهای مخالف دولت صنعا در ارتفاعات جنوبی یمن است. این شهر در موقعیتی راهبردی میان پایتخت موقت دولت عدن و مناطق ساحلی مشرف به تنگه باب‌المندب قرار دارد. سقوط احتمالی تعز می‌تواند راه پیشروی نیروهای صنعا به سوی عدن را هموارتر کند و عملیات نیروهای تحت حمایت عربستان برای بازپس‌گیری مناطق اطراف باب‌المندب را با دشواری بیشتری روبه‌رو سازد. از نظر سیاسی نیز از دست رفتن تعز ضربه‌ای بزرگ به دولت عدن و ائتلاف نیروهای یمنی مورد حمایت ریاض خواهد بود.
تعز از نخستین ماه‌های جنگ در سال ۱۳۹۴ یکی از مراکز اصلی مقاومت در برابر نیروهای صنعا بود. این شهر که در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۱ علیه علی عبدالله صالح نیز نقشی برجسته داشت، پیش‌تر ماه‌ها زیر محاصره و آتش توپخانه قرار گرفته بود. نیروهای صنعا اکنون با پیشروی در اطراف جبل صبر، ارتفاعات مشرف به شهر، و تصرف بخش‌هایی از مسیر حدود ۲۰۰ کیلومتری تعز به عدن، بار دیگر دسترسی زمینی این شهر را محدود کرده‌اند.
ادامه جنگ در باب‌المندب و حملات متقابل
هم‌زمان با نبرد تعز، درگیری‌ها در ساحل دریای سرخ و اطراف تنگه باب‌المندب ادامه دارد. نیروهای دولت عدن اعلام کرده‌اند که در چارچوب عملیات موسوم به «سپیده‌دم یمن» حملات گسترده‌ای علیه مواضع نیروهای صنعا انجام داده و شماری از مناطق را بازپس گرفته‌اند. سخنگوی این نیروها از انجام بیش از دو هزار عملیات هدف‌گیری و انهدام صدها خودروی نظامی خبر داده است. با این حال، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که نیروهای صنعا همچنان در جبهه تعز ابتکار عمل را در اختیار دارند و برای تثبیت محاصره تلاش می‌کنند.
در تازه‌ترین تحول نظامی، نیروهای دولت صنعا روز پنج‌شنبه ۲۳ مهر با موشک و پهپاد به مجموعه کاخ المعاشیق در عدن، محل استقرار دولت تحت حمایت عربستان، حمله کردند. مقام‌های دولت عدن از کشته شدن دست‌کم پنج نفر و زخمی شدن شماری دیگر خبر داده‌اند. یحیی سریع، سخنگوی نظامی نیروهای صنعا، اعلام کرد که هدف حمله، مرکز عملیات نظامی عربستان در عدن بوده است. نخست‌وزیر و اعضای کابینه دولت عدن در این حمله آسیبی ندیده‌اند.
در داخل عربستان نیز حملات نیروهای صنعا به فرودگاه‌ها و تأسیسات اقتصادی ادامه یافته است. فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض، مراکز وابسته به شرکت آرامکو و تأسیسات نظامی در چند منطقه عربستان در روزهای اخیر هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند. مقام‌های سعودی اعلام کرده‌اند که شماری از این حملات رهگیری شده است. در پاسخ، ائتلاف نظامی به رهبری عربستان حملات هوایی خود را علیه مواضع نیروهای صنعا افزایش داده و از هدف قرار دادن بیش از ۱۲۰ انبار و سکوی پرتاب در مناطق کوهستانی یمن خبر داده است.
بحران انسانی؛ بیش از ۱۲۱ هزار آواره در استان تعز
تشدید جنگ پیامدهای سنگینی برای غیرنظامیان داشته است. به گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، دست‌کم ۱۲۱ هزار نفر در استان تعز بر اثر دور تازه درگیری‌ها آواره شده‌اند. منابع دولت عدن شمار کسانی را که از خود شهر تعز گریخته‌اند حدود ۸۰ هزار نفر اعلام کرده‌اند. قطع مسیر اصلی ارتباطی با عدن باعث افزایش شدید قیمت مواد غذایی، سوخت و دارو شده و ورود کمک‌های بشردوستانه را با محدودیت روبه‌رو کرده است.
برنامه جهانی غذا هشدار داده ذخایر آرد گندم در تعز رو به پایان است. سازمان‌های امدادرسان نیز از کمبود آب آشامیدنی و دارو و اختلال در فعالیت مراکز درمانی خبر داده‌اند. بر اساس گزارش‌های تازه، حدود ۸۰۰ هزار نفر در مناطق درگیر یمن با اختلال جدی در دسترسی به کمک‌های بشردوستانه روبه‌رو هستند. بیمارستان‌ها با افزایش شمار مجروحان و کاهش ذخایر سوخت و تجهیزات پزشکی مواجه شده‌اند.
جنگ ایران و آمریکا؛ تشدید فشار در تنگه هرمز
تحولات یمن در شرایطی رخ می‌دهد که رویارویی نظامی ایران و آمریکا، پس از حملات مشترک واشنگتن و اسرائیل در نهم اسفند ۱۴۰۴، همچنان بر امنیت منطقه و بازارهای جهانی انرژی تأثیر می‌گذارد. اگرچه پس از میانجیگری پاکستان در ماه ژوئن گفت‌وگوهایی برای توقف جنگ صورت گرفت، اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران، رفع تحریم‌ها، محاصره دریایی آمریکا و نحوه بازگشایی تنگه هرمز مانع دستیابی به توافق پایدار شده است.
رویترز روز ۲۲ مهر به نقل از دو مقام ارشد ایرانی گزارش داد که تهران برای افزایش فشار بر واشنگتن در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، شیوه‌های تازه‌ای برای هدف قرار دادن کشتی‌هایی به کار گرفته که به گفته مقام‌های ایران محدودیت‌های عبور از تنگه هرمز را نقض می‌کنند. این اقدامات به کاهش بیشتر رفت‌وآمد کشتی‌ها و افزایش نگرانی درباره انتقال نفت و گاز انجامیده است. مقام‌های نیروی دریایی آمریکا نیز سطح تهدید علیه کشتیرانی تجاری در منطقه را شدید ارزیابی کرده‌اند.
در تحول دیگری، رویترز روز جمعه ۲۴ مهر گزارش داد که با وجود محاصره دریایی آمریکا، تعدادی کشتی حامل گاز مایع و سوخت هواپیما توانسته‌اند از مسیرهای دریایی منطقه محموله‌های ایرانی را منتقل کنند. بر اساس اطلاعات ردیابی نفتکش‌ها، دست‌کم هشت کشتی حامل گاز مایع و یک کشتی حامل سوخت هواپیما از اواسط تابستان از محاصره عبور کرده‌اند. نیروی دریایی آمریکا در مقابل اعلام کرده که ده‌ها کشتی را از ورود یا خروج به مناطق مشمول محاصره بازداشته است.
ادامه تماس‌های دیپلماتیک در سایه تهدیدهای نظامی
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌تر اعلام کرده بود واشنگتن تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر، حمله تازه‌ای به ایران انجام نخواهد داد و تماس‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ ادامه دارد. با این حال، تهران پاسخ اخیر آمریکا به پیشنهادهای خود را ناکافی خوانده است. مقام‌های ایرانی خواستار پایان محاصره دریایی، رفع محدودیت‌های اقتصادی و تضمین توقف حملات نظامی هستند، در حالی که واشنگتن همچنان بر محدودیت برنامه هسته‌ای ایران و بازگشایی تنگه هرمز تأکید می‌کند.
در همین حال، عربستان سعودی ایران را به تشویق نیروهای صنعا برای گسترش حملات علیه تأسیسات نفتی و فرودگاه‌های این کشور متهم کرده است. ریاض می‌گوید حملات اخیر علاوه بر تهدید امنیت عربستان، مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ را نیز با خطر روبه‌رو کرده‌اند. دولت صنعا در مقابل، پایان عملیات نظامی ائتلاف سعودی، رفع محدودیت‌های بنادر و فرودگاه‌های یمن و دسترسی به درآمدهای نفت و گاز این کشور را از خواسته‌های اصلی خود اعلام کرده است.
اخبار روز