رائد فهمی، دبیرکل حزب کمونیست عراق. عکس از Himanitsmeep / Wikimedia Commons — CC BY-SA ۴.۰
جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵
رائد فهمی، دبیرکل حزب کمونیست عراق و وزیر پیشین آن کشور، می‌گوید جنگ میان آمریکا و ایران عراق را در یکی از دشوارترین موقعیت‌های سیاسی و اقتصادی سال‌های اخیر قرار داده است، کشوری که هم‌زمان با وابستگی شدید به صادرات نفت، میان فشارهای آمریکا، نفوذ جمهوری اسلامی ایران، و مسئلهٔ گروه‌های مسلح نزدیک به جمهوری اسلامی ایران گرفتار شده است. او در گفت‌وگو با روزنامهٔ فرانسوی «اومانیته» تأکید کرده است که موقعیت جغرافیایی عراق و نقش آن به‌عنوان تولیدکنندهٔ نفت آن کشور را به یکی از مهم‌ترین نقاط تلاقی رقابت ایران و آمریکا تبدیل کرده است.
به گفتهٔ فهمی، بسته شدن تنگهٔ هرمز و اختلال در صادرات نفت مستقیماً اقتصاد عراق را زیر فشار گذاشته است. او یادآوری می‌کند که درآمدهای عراق اساساً به نفت وابسته است و هرگونه اختلال در صادرات بلافاصله پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای به همراه می‌آورد. از نظر او، وضعیت کنونی ادامهٔ همان توازن پیچیده‌ای است که پس از سقوط صدام حسین شکل گرفت، توازنی که در آن ایران و آمریکا، با وجود رویارویی دائمی، هر دو در سیاست داخلی عراق نفوذ زیادی دارند.
یکی از تحولات مهم اخیر خروج نیروهای آمریکایی از عراق از اول اکتبر و انتقال بخشی از آنها به اردن است. فهمی می‌گوید این خروج لزوماً به معنای کاهش قدرت فشار آمریکا نیست. آمریکا همچنان می‌تواند از خارج از عراق عملیات نظامی انجام دهد و مهم‌تر از آن، ابزارهای اقتصادی و مالی قدرتمندی در اختیار دارد. به گفتهٔ او، نگرانی از تحریم‌های احتمالی آمریکا در میان نیروهای سیاسی عراق جدّی است و همین نگرانی تبدیل به یکی از عوامل فشار بر گروه‌های مسلحی شده که هنوز خارج از کنترل کامل دولت مرکزی عراق فعالیت می‌کنند.
مسئلهٔ خلع‌سلاح گروه‌های مسلح
دبیرکل حزب کمونیست عراق می‌گوید خروج نیروهای آمریکایی یکی از شرط‌های برخی گروه‌های مسلح برای آغاز روند تحویل سلاح بود، اما شماری از این گروه‌ها اکنون شرط‌های تازه‌ای مطرح کرده‌اند و همچنان در برابر خلع‌سلاح مقاومت می‌کنند. فهمی این مسئله را با موضع ایران مرتبط می‌داند و معتقد است جمهوری اسلامی در شرایط جنگی فعلی مایل نیست ظرفیت نظامی نیروهای نزدیک به خودش در منطقه کاهش یابد.
او می‌گوید مقام‌های ایران تحولات منطقه را مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته می‌بینند: از عراق و لبنان تا یمن و اردن. طبق ارزیابی فهمی، حکومت ایران تا انتخابات میان‌دوره‌یی آمریکا در سوم نوامبر (۱۳ آبان) تمایل چندانی به کاهش ظرفیت نظامی نیروهای همسو با خودش ندارد و امیدوار است تغییر موازنهٔ سیاسی در آمریکا موقعیت تازه‌ای در مذاکرات و درگیری‌های منطقه‌یی ایجاد کند. او در عین حال می‌گوید ایران دیگر مانند گذشته توان پشتیبانی از گروه‌های مسلح بزرگ را ندارد و در میان این گروه‌ها نیز دربارهٔ ادامه یا پایان یافتن روند خلع‌سلاح اختلاف وجود دارد. روند رسمی خلع‌سلاح قرار است تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ (۹ تیر ۱۴۰۶) پایان یابد.
نگرانی از شکل‌گیری آرایش منطقه‌یی تازه
فهمی همچنین به نشست چند هفته پیش در آلمان زیر نظر فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا «سنتکام» اشاره می‌کند که در آن مقام‌های نظامی اسرائیل و شماری از کشورهای عربی، از جمله عربستان سعودی، حضور داشتند. او این نشست را بخشی از تلاش گسترده‌تر آمریکا برای ایجاد نظم امنیتی تازه در منطقه می‌داند که در آن اسرائیل بیش از گذشته در ساختارهای امنیتی غرب آسیا (خاورمیانه) ادغام شود و کشورهای عربی نیز در برابر ایران به همکاری نزدیک‌تری با آمریکا و اسرائیل سوق داده شوند.
از نگاه او، ادامه یافتن حمله‌های ایران به پایگاه‌های آمریکا در اردن، عربستان، و دیگر کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس موجب شده است که برخی دولت‌های عربی ایران را بیش از گذشته تهدیدی برای امنیت خودشان تلقی کنند و آمریکا نیز از این نگرانی برای شکل دادن به نوعی ائتلاف منطقه‌یی علیه حکومت ایران بهره ببرد. فهمی تأکید می‌کند که نتیجهٔ نهایی جنگ آمریکا و ایران می‌تواند نه‌فقط موازنهٔ قدرت در منطقهٔ غرب آسیا (خاورمیانه)، بلکه جایگاه روسیه و چین در منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
عراق میان فشار آمریکا و رابطه با ایران
به گفتهٔ دبیرکل حزب کمونیست عراق، آمریکا در حال استفاده از ابزارهای مختلف برای کاهش دادن پیوندهای سیاسی و اقتصادی عراق با ایران است. آمریکا از دولت عراق می‌خواهد که تلاش کند گروه‌های نزدیک به ایران سلاح‌هایشان را تحویل دولت دهند و ارتباطات مالی مستقیم و غیرمستقیم با ایران را محدود کند. در عین حال، آمریکا محدودیت‌هایی را نیز علیه برخی جریان‌های سیاسی عراقی مطرح کرده است که آنها را نزدیک به ایران می‌داند.
فهمی معتقد است دولت عراق در چنین شرایطی به‌دنبال مصالحه‌ای است که هم بخشی از خواست‌های آمریکا را برآورده کند و هم با مخالفت شدید ایران روبه‌رو نشود، معادله‌ای که به گفتهٔ او بسیار دشوار است. ساختار سیاسی مبتنی بر تقسیم قدرت بر اساس سهمیهٔ قومی و مذهبی در عراق نیز این وضع را پیچیده‌تر کرده و تغییر موازنهٔ نیروها در منطقه می‌تواند مستقیماً بر مناسبات داخلی عراق اثر بگذارد.
حزب کمونیست عراق در برابر این وضع بر اجرای پروژهٔ «ملی و دموکراتیک» تأکید می‌کند. فهمی می‌گوید نظام سیاسی مبتنی بر سهمیه‌بندی قومی و مذهبی شکست خورده و دولت عراق برای حفظ استقلال لازم است نیازمند مبارزه با فساد، بازگرداندن اقتدار دولت، و ایجاد ساختاری است که تصمیم‌گیری‌هایش بر منافع عمومی عراق استوار باشد، نه رقابت نیروهای خارجی و گروه‌های فرقه‌یی. به گفتهٔ او، هدف باید آن باشد که عراق به‌جای تبدیل شدن به میدان رقابت ایران و آمریکا و کشورهای عربی، به نیرویی برای صلح و توسعه در منطقه تبدیل شود.
منبع: گفت‌وگوی پی‌یر باربانسی با رائد فهمی، دبیرکل حزب کمونیست عراق، روزنامه اومانیته، ۶ اکتبر ۲۰۲۶.
برگرفته از اخبار روز